Turkse militairen (rechts) en Syrische strijders die met hen meevechten op een gebouw in de grensplaats Ras al-Ain, waar ze de Koerden hebben verdreven.

Analyse Crisis in de Navo

De nieuwe geopolitieke verhoudingen tekenen zich af in de Navo

Turkse militairen (rechts) en Syrische strijders die met hen meevechten op een gebouw in de grensplaats Ras al-Ain, waar ze de Koerden hebben verdreven. Beeld REUTERS

Op de Navo-bijeenkomst donderdag en vrijdag in Brussel zitten de Europeanen voor het eerst sinds de Turkse inval in Syrië direct met de Turken aan tafel. Worden hier de contouren zichtbaar van een Nieuwe Wereldorde?

De Navo lijkt alleen nog in naam een bondgenootschap. Turkije doet wat het wil, Amerika doet niks en Europa doet te weinig. Dat is de stand van de alliantie voor de najaarsvergadering van de ministers van Defensie donderdag en vrijdag in Brussel. Het is het eerste contact op ministerieel niveau met de Turken sinds hun zwaar bekritiseerde aanval op de Koerden in Noord-Syrië. Dat kan leiden tot geknetter over en weer, maar waarschijnlijk zal vooral geprobeerd worden de boel een beetje bij elkaar te houden.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Navo-chef Stoltenberg begint daar woensdag al mee op de persconferentie die traditioneel aan een ministersbijeenkomst voorafgaat. Hij verwelkomt het kersverse Duitse voorstel voor een internationale veilige zone in Noord-Syrië, wil voortbouwen op de Turks-Amerikaanse wapenstilstand van vorige week en wacht af wat de dinsdag tot stand gekomen Turks-Russische samenwerking oplevert. De Noor was de welwillendheid zelve. Zijn impliciete boodschap: we moeten er het beste van maken. Met zijn allen. Op hoop van zegen.

Geen kwaad woord over Trump

Geen kwaad woord over de leider van het bondgenootschap, Trump, die de huidige crisis ontketende door zonder overleg met de Europese bondgenoten de Amerikaanse militairen uit het gebied terug te trekken en daarmee de Turkse president Erdogan vrij spel gaf. Geen kwaad woord over bondgenoot Erdogan, die zich net zomin wat aantrekt van de Europeanen en met zijn Russische collega en Navo-opponent Poetin afspraken maakt over het gezamenlijk weghouden van Koerdische strijders bij de Turks-Syrische grens. Weinig woorden ten slotte voor de Koerden, die het grondleger vormden in de westerse strijd tegen IS en nu worden afgedankt.

Stoltenberg doet zijn best om de lieve vrede in de Navo te bewaren, maar diep in zijn hart moet ook hij vrezen dat de Turks-Koerdische crisis meer dan een incident is. De bondgenootschappelijke erosie is al langer aan de gang. Turkije wordt als partner van het Westen steeds weerbarstiger. Erdogan besloot eerder dit jaar tot de aankoop van Russische antiluchtdoelraketten, ondanks Amerikaanse protesten. Met de Europese leiders heeft hij ruzie over Turkse olieboringen voor de kust van Cyprus. Dit gevoegd bij zijn inval in Syrië en zijn geflirt met Poetin, de Syrische president Assad en de Iraanse ayatollahs, doet de Navo zich afvragen wat ze aan moet met deze overspelige bondgenoot met te veel ‘verkeerde vrienden’.

Ook de trouw van Amerika is niet meer een zekerheid. Trump heeft al een paar keer de bondgenoten voor het blok gezet met de terugtrekking van militairen uit Syrië. Hij wil per se een einde maken aan de Amerikaanse betrokkenheid bij ‘eindeloze oorlogen’. Die wens lijkt sterker dan zijn wil om te voldoen aan de bondgenootschappelijke verplichtingen. Hij laat met het vertrek uit Syrië een gat vallen in een strategisch belangrijk gebied, dat Poetin gretig opvult. Dat kan Trump ogenschijnlijk weinig schelen, ambivalent als zijn relatie met de Russische president altijd is geweest.

Een ander gat dat Trump laat vallen, is dat in de Navo. Zij is afhankelijk van Amerikaanse leiderschap, zeker ook als het gaat om het voor Europa zo cruciale Midden-Oosten. Juist hier laat Trump het afweten en is er onder de Europese landen niet direct een alternatieve leider. 

Ingesnoerde Houdini

Groot-Brittannië is verworden tot een stevige ingesnoerde Houdini die uit alle macht probeert zich te bevrijden uit een hermetisch afgesloten glazen bak met water. Frankrijk wordt te veel gewantrouwd als partij die alleen maar op eigen gaullistische glorie uit is. Duitsland is nu met een voorstel gekomen voor het instellen van een veilige zone in Noord-Syrië, bewaakt door een internationale vredesmacht, die zou kunnen bestaan uit Europese, Amerikaanse, Turkse en Russische troepen.

Het is een opmerkelijke stap: voor het eerst sinds 1945 nemen de Duitsers het initiatief tot een militaire missie. Kennelijk voelen ze dat het zo niet langer kan met Europa’s geopolitieke tekort, nu Amerika het herhaaldelijk laat afweten. Het voorstel is van de Duitse Defensieminister Annegret Kramp-Karrenbauer, die het zal voorleggen aan haar Navo-collega’s. Het plan is nog vaag en zou moet worden uitgevoerd onder auspiciën van de Verenigde Naties, wat sinds de Balkanoorlogen in de jaren negentig (denk aan Nederland en Srebrenica) geen aanbeveling is.

De Amerikaanse Navo-ambassadeur, Kay Bailey Hutchison, zei woensdag meteen al over het Duitse initiatief dat de Amerikanen er niet voor voelen mee te doen. ‘De Europeanen zouden zich kunnen aanbieden’, verklaarde ze nadat ze eerst had gezegd: ‘Als de Turken om meer hulp van de internationale gemeenschap zouden vragen.’

Uit Rusland kwam het bericht dat een internationale vredesmacht niet nodig is. Poetin, de poppenspeler die momenteel aan alle trouwtjes trekt in het Syrische conflict, heeft de boel immers net geregeld met Erdogan terwijl hij en passant een wig heeft gedreven in de Navo.

Zo tekenen zich de nieuwe geopolitieke verhoudingen af. Bij de Navo kan vandaag blijken hoezeer er een Nieuwe Wereldorde aan het ontstaan is, waarin sterke mannen de dienst uitmaken, Europa bungelt in een vacuüm en de Koerden machteloos op het offerblok liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden