Reportage Rode Leger Scholen

De nieuwe generatie soldaten van het Rode Leger: ‘Ik moet hard studeren en mijn land eer aan doen’

Leerlingen van de Rode Leger School in Yi’nan sjorren aan een houten kruiwagen waarop een zak met graan ligt. De school laat ze de tijden van de stichters van de Volksrepubliek herbeleven. Beeld Elke Scholiers

Zelden krijgt een westerse journalist een inkijkje in China’s roemruchte Rode Leger Scholen. Daar wordt een nieuwe generatie patriottische soldaten gesmeed. Met heilig ontzag voor het verleden. Dinsdag bestaat de Volksrepubliek China 70 jaar.

Met een houten kruiwagen vol graanzakken holt Fei Shuang (11) over de atletiekpiste, een meter voorsprong ­nemend op haar tegenstander. Ze draagt het uniform van het Chinese Rode Leger, op witte sportschoenen na, en het rode sjaaltje van de Jonge Pioniers, de jeugdafdeling van de Chinese Communistische Partij. In deze race gaat het immers niet alleen om sport, maar ook om patriottisme: de leerlingen sleuren met kruiwagens omdat communistische soldaten dat ook ooit deden.

‘Ons huidige leven is er niet vanzelf gekomen’, legt Fei Shuang de bedoeling achter de kruiwagenrace uit. Ze is de grootste van de klas en ook de meest onbedeesde. Vol overtuiging declameert ze: ‘De soldaten van het Rode Leger hebben hun bloed voor ons vergoten. Dat moedigt ons aan om hard te studeren en bij te dragen aan ons land.’ Naast haar lijkt klasgenoot Liu Jianhua (11) de woorden te herkennen en hij valt enthousiast in: ‘Om ons land te beschermen en sterker te maken.’

Wat de kinderen vertellen, klinkt sterk als Chinese overheidspropaganda, en dat is niet verwonderlijk. Fei en Lui zijn zesdeklassers van een zogenoemde Rode Leger School, een lagere school die prat gaat op zijn communistische erfgoed en zijn onvoorwaardelijke partijtrouw. ‘We willen onze rode genen doorgeven’, zegt directeur Zhao Wankui, ook al letterlijk partijslogans citerend. ‘We moedigen onze studenten aan om rode opvolgers te worden in deze nieuwe tijd.’

Een leerling van de Rode Leger School in Yi'nan (Shandong) vertelt het levensverhaal van een lokale revolutionaire heldin. Beeld Elke Scholiers

De opkomst van de Rode Leger Scholen – in 2007 begonnen, inmiddels zijn er meer dan driehonderd – is symbolisch voor de toenemende politisering van het Chinese onderwijs. Na jaren van afnemende ideologische inmenging in het ­lespakket, zowat vanaf de eeuwwisseling, worden de teugels sinds het partijvoorzitterschap van Xi Jinping in 2012 weer strakker aangetrokken. Van de lagere school tot de universiteit, overal worden Chinese leerlingen geïnjecteerd met denkbeelden van de Partij.

Voor Xi is ideologisch onderwijs cruciaal, en zelfs nauw verbonden met het voortbestaan van de Volksrepubliek China. Die viert dinsdag zijn 70ste verjaardag en is daarmee een jaar ouder geworden dan de Sovjet-Unie, die in 1991 uiteenviel. Volgens Xi werd dat debacle deels veroorzaakt door ideologische zwakte. Deze week nog, niet toevallig net voor de feestelijkheden, liet hij een verklaring uitgaan: ‘Patriottisch onderwijs moet de liefde voor de Partij, het land en het socialisme inspireren.’

Een geregisseerde lesdag

Normaal krijgen buitenlandse media geen toegang tot dat ideologisch onderwijs, maar via het Departement Publiciteit van de Communistische Partij in Yi’nan, in de oostelijke provincie Shandong, krijgen we toestemming voor een bezoek. We mogen een halve dag meelopen op de lokale Rode Leger School, en een politiek-ideologische les bijwonen. We mogen ook de directeur interviewen en een van de leerkrachten.

Maar zoals dat gaat in China, waar nieuws gelijkstaat aan propaganda, is de lesdag grotendeels in scène gezet. Speciaal voor ons is de wekelijkse vlaggenceremonie van maandag naar donderdag verplaatst en wordt een kruiwagenrace – onderdeel van de jaarlijkse ‘rode’ sportdag – gehouden. De politiek-ideologische les wordt niet door de vaste leerkracht gegeven, maar door een afgevaardigde van de Partijschool. En voortdurend lopen drie ­medewerkers mee van het Departement Publiciteit.

Leerlingen van de zesde klas van de Rode Leger School in Yi'nan (Shandong) in hun ceremoniële uniform. Beeld Elke Scholiers

Toch is het bezoek interessant, al is het maar om te zien welk beeld de school van zichzelf wil uitdragen. Dat blijkt een beeld van volstrekte volgzaamheid en kritiekloze verheerlijking van de Partij te zijn, met geen tegengeluid. ‘Het patriottische bewustzijn van deze studenten is waarschijnlijk sterker dan in andere scholen’, aldus Wu Meng, leerkracht van de vierde klas, met oprecht aandoende trots. ‘Ze krijgen dit onderwijs vanaf het moment dat ze hier beginnen.’

Basisschoolleerlingen van de Rode Leger School in Yi'nan (Shandong) maken zich klaar voor de wekelijkse vlaggenceremonie. Beeld Elke Scholiers

Politieke paradepaardjes

Politiek onderwijs is er altijd geweest in de Volksrepubliek China, zoals gangbaar in communistische landen. Maar de mate van indoctrinatie varieerde door de tijd heen. Werden leerlingen tijdens de Culturele Revolutie regelrecht gehersenspoeld, na de dood van Mao Zedong in 1976 kregen ze meer vrijheid. Na het Tiananmenbloedbad in 1989 werd de controle op het onderwijs weer opgevoerd, maar rond de eeuwwisseling – een tijd van liberalisering en globalisering – verzachtte de druk.

Leerlingen van de vierde klas. Beeld Elke Scholiers

Onder Xi is de slinger weer teruggeslagen. Hij heeft de greep van de Partij op de hele samenleving vergroot, dus ook op het onderwijs. In 2017 werden alle lesboeken in lagere en middelbare scholen herzien, met meer nadruk op de socialistische kernwaarden en historische partijsuccessen. Aan universiteiten voerde hij dat jaar controles op de lesinhoud in en werden al te kritische hoogleraren ontslagen. Ideologie lijkt een nieuwe vorm van partijlegitimering, nu de economische groei vertraagt.

In die context floreren ook de Rode Leger Scholen. Opgericht door nakomelingen van communistische legerleiders, in gebieden waar zij in de jaren dertig en veertig de basis legden voor de Volksrepubliek, zijn zij politieke ­paradepaardjes. De scholen, vaak in afgelegen berggebied, krijgen stevige donaties. De Rode Leger School in Yi’nan kreeg zo’n 125 duizend euro, waarmee het twee ‘rode leslokalen’ bouwde en een drie etages tellend gebouw voor ‘partijvorming’ renoveerde.

Leerlingen van de zesde klas. Links: Fei Shuang (11). Beeld Elke Scholiers

In ruil blinkt de school uit in hartstocht voor de Partij. Naast de toegangspoort prijkt een vijf meter brede poster van Xi Jinping en het schoolterrein hangt vol partijslogans. Elke klas is naar een lokale ‘revolutionaire held’ genoemd, van wie naast de deur een portret hangt. Leerlingen die uitblinken in vlijt en deugdzaamheid, mogen op maandagochtend deelnemen aan de vlaggenceremonie, in militair uniform, en aan allerlei ‘rode activiteiten’, in het uniform van het Rode Leger.

‘Volg de Communistische Partij’

Op de Rode Leger School krijgen de leerlingen niet alleen drie keer per week een les ‘moraal en wetgeving’, zoals de politiek-ideologische lessen in de lagere school heten, maar krijgen ze ook extra ‘rode les’. Daarin lezen ze de verhalen van lokale helden, zingen ze liedjes als Volg de Communistische Partij en leren ze de heldenverhalen doorvertellen. Op ‘rode sportdag’ racen ze met kruiwagens en draagberries, in navolging van het Rode Leger.

‘Het is een manier om de leerlingen al doende revolutionaire gevoelens bij te brengen’, aldus Wu Meng, de leerkracht van de vierde klas, met een paardenstaart en een vrolijk T-shirt. ‘Al die activiteiten versterken de patriottische gevoelens van onze leerlingen en hun doorzettingsvermogen in moeilijke tijden.’ Marxisme of maoïsme komen op deze leeftijd nog niet aan bod, zegt Wu, maar ‘als de school een kans ziet, proberen we de leerlingen al enkele politieke slogans te leren’.

Liu Tian, een leerling van de vijfde klas, is uitverkoren tot klasvertegenwoordiger. Zij mag tijdens de vlaggenceremonie een toespraak houden. Beeld Elke Scholiers

Voorzichtig uiten we een bedenking: als leerlingen niets leren over minder fraaie perioden van de Partij, zoals de Culturele Revolutie, hoe leren ze dan kritisch denken, toch nodig voor een creatieve economie? ‘Wij noemen het geen kritisch denken, maar evenwichtig naar de samenleving kijken’, reageert onderdirecteur Liu Changchun. ‘De verwezenlijkingen van de Partij zijn onevenaarbaar. Wat er ook gebeurd is in de jaren zeventig, dat heeft geen invloed op die verwezenlijkingen.’

‘Nep en leeg’

De leerkrachten en directie van de Rode Leger School verdedigen de partijlijn, maar niet iedereen in China is het met de ontwikkelingen eens. Een professor die in het verleden onderzoek deed naar ideologisch onderwijs, maar niet in de krant genoemd wil worden, vergelijkt het heden met het tijdperk van Mao. De formules zijn anders – geen leerkracht zal zeggen dat Xi de absolute waarheid spreekt – maar de boodschap is hetzelfde: studenten moeten onvoorwaardelijk aan Xi gehoorzamen.

De professor is ervan overtuigd dat ideologisch onderwijs invloed heeft en dat het best veel leerlingen stimuleert om tot de Communistische Partij te willen toetreden. Maar evengoed zijn er leerkrachten en studenten die de ideologische ­lessen jiadakong noemen, letterlijk: nep, groot en leeg. De politieke sturing van het onderwijs sterker maken, zal niet noodzakelijk helpen, denkt hij. Een dergelijke aanpak vergroot de angst, maar niet de overtuigingskracht.

Ook in de Rode Leger School in Yi’nan lijkt niet iedereen erg begeesterd. Als we na de politiek-ideologische les – met daarin het levensverhaal van een revolutionaire held – aan de leerlingen van de vierde klas vragen wat ze hiervan geleerd hebben, antwoordt een leerling bedremmeld: ‘Dat ik hard moet studeren.’ Achter haar fluistert een leerkracht iets over liefde voor de natie, waarop de leerling op automatische piloot: ‘En dat ik mijn land eer moet aandoen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden