De nieuwe Chinezen

De stroom Chinezen die zich vestigt in ontwikkelingslanden, met name Afrika, heeft steeds meer Suriname in het vizier. ‘Meneer, ze nemen het land over’....

De irritatie in de stad hangt altijd en overal in de lucht, zelfs als het staatshoofd op bezoek is. Megarestaurant Palm Palace aan de Suriname-rivier, jaren terug opgezet door een njoen snesi, een ‘nieuwe Chinees’, is afgeladen met nieuwe landgenoten.

‘We hebben de eer om de president vandaag bij ons te hebben’, meldt de spreker opgewekt. Maar achter in de zaal gaat het mis.

‘Opstaan!’, snauwt een Creoolse gast naar een tafel als de klanken klinken van Opo kondreman, oen opo. Chinees Nieuwjaar wordt gevierd, de ongeduldige gasten staan in de startblokken voor een gratis maaltijd maar voor het volkslied hebben sommige Chinezen geen enkele belangstelling.

Desinteresse nota bene in het bijzijn van Blaka Snesi (‘de Zwarte Chinees’), zoals president Ronald Venetiaan wordt genoemd door Surinamers die de gestage stroom Chinezen onder zijn bewind niet kunnen waarderen. De Creool in Palm Palace, geïrriteerd: ‘Opstaan, mevrouw! Toon respect voor ons volkslied’.

De golf Chinezen die zich vestigt in ontwikkelingslanden heeft meer en meer ook Suriname in het vizier. De migrantenstroom uit China neemt zo toe, dat onder de bevolking van slechts een half miljoen zielen steeds meer wordt geklaagd dat het land ‘wordt overgenomen door de Chinezen’.

China, naarstig op zoek naar grondstoffen en nieuwe afzetmarkten voor de eigen industrie, probeert in de Derde Wereld zo veel mogelijk voet aan de grond te krijgen en het bauxietrijke Suriname vormt in de Caribische regio een aantrekkelijke partner en bruggehoofd voor Peking.

Het aantal nieuwe Chinezen – rond 1880 kwam de eerste groep uit China naar Suriname – wordt nu geschat op zo’n tienduizend. Al dan niet illegaal. Ter vergelijking: het aantal ‘oude’ Chinezen, een economisch invloedrijke groep, wordt geschat op twaalfduizend.

Exacte cijfers

Exacte cijfers
Ze worden de snelst groeiende bevolkingsgroep genoemd, zegt directeur Derrick Ferrier van het economische onderzoekscentrum Ceswo. ‘We hebben de overheid anderhalf jaar terug al om exacte cijfers gevraagd over de Chinese migratie maar we hebben tot nu toe niets gekregen. Zo te zien hebben ze andere prioriteiten.’

Exacte cijfers
De groei blijkt wel uit het aantal verleende verblijfsvergunningen. Werden er in 2004 ‘slechts’ 361 verleend aan Chinezen, volgens cijfers van het ministerie van Justitie en Politie, in 2008 waren het er al 1.954. De Chinezen vormen de grootste groep onder de 4.719 personen die vorig jaar een verblijfsvergunning van één of twee jaar kregen.

Exacte cijfers
Hiermee zijn ze groter dan de groep Surinaamse Nederlanders (1.350) die zich in 2008 voor langere tijd in Suriname vestigde. De nieuwe Chinezen dreigen ook de Brazilianen te overvleugelen, de groep die tot voor kort flink groeide. Hun aantal wordt geschat op ruim 15 duizend, waarvan een flink deel illegaal in Suriname verblijft.

Exacte cijfers
Zo’n tien jaar nadat de eerste grote groep Chinezen naar Suriname kwam, zijn ze nu overal te vinden. Langs de Waterkant in de binnenstad van Paramaribo waar vrouwen goedkope sieraden en snuisterijen aan toeristen proberen te slijten. In de buitenwijken, of diep in het binnenland, waar zandwegen worden geasfalteerd.

Exacte cijfers
Terwijl menig Surinamer laat in de avond al in bed ligt, herstellen Chinese arbeiders wegen in de binnenstad of bouwen ze woningen of winkelpanden. Of ze werken nog in de kruidenierswinkels, vaak met het hele gezin. Hun zaken hebben ze vooral overgenomen van de ‘oude Chinezen’, die, samen met de Hindoestanen, deze sector al decennialang beheersen.

Exacte cijfers
Aan de Wilhelminastraat, in de rustige wijk Rainville, leidt het boodschappen doen niet zelden tot babylonische spraakverwarringen. En soms geruzie.

Exacte cijfers
‘Versta je me niet?’, schreeuwt een vrouw in het sranantongo naar een Chinese verkoopster als ze een schoonmaakmiddel niet kan vinden. ‘Mi no sabi’, antwoordt de Chinese die zich geen raad weet met de situatie. ‘Ik weet het niet.’

Exacte cijfers
‘Het zijn aanpakkers’, zegt Danny Lo Fo Sang (57), ondernemer en telg van een ‘oude’ Chinese familie, over de ‘nieuwe Surinamers’. Volgens hem is de groep goed georganiseerd en wordt vermoedelijk gesteund door grote organisaties.

Exacte cijfers
Lo Fo Sang: ‘Eerst zaten de Chinezen in de handel, nu zijn ze te vinden in alle branches. Ze worden gesteund tot ze op eigen benen kunnen staan, waarna ze weer anderen kunnen helpen. Zolang ze zich aan de regels en de wet houden, heb ik geen problemen met hun komst. In de cellen van de politie heb ik tot nu toe geen enkele nieuwe Chinees gezien’, zegt de oud-politieagent, die als beleidsadviseur het ministerie adviseert over de opzet van een nieuw vreemdelingenbeleid.

Exacte cijfers
De grote Chinese ambities in Suriname worden gesymboliseerd door de ambassade van China in Paramaribo. Omgeven door woonvilla’s doemt het enorme gebouw, met de aanblik van een bunker en met de Chinese vlag fier wapperend in de wind, plotseling op nabij de Suriname-rivier.

Exacte cijfers
De allerhartelijkste betrekkingen tussen beide landen werden in gang gezet onder de regering-Wijdenbosch. Mede onder leiding van topmilitair Etienne Boerenveen, ooit tweede man van Desi Bouterse, werd toen met de Chinese aannemer Dalian een omstreden contract gesloten voor de asfaltering van de wegen in en rond Paramaribo. Kosten: zo’n 40 miljoen euro. Maar aan het project, dat eerst werd gepresenteerd als een presentje van Peking, kwam geen Surinaamse arbeider te pas: honderden Chinezen werden ingevlogen om het werk te doen.

Exacte cijfers
Dalian is nu, vele nieuwe contracten verder, oppermachtig in de Surinaamse asfalteringswereld. En nog steeds wordt geen enkele Surinamer ingezet bij de aanpak van honderden kilometers weg in Paramaribo en de moeilijk bereikbare districten in het binnenland.

Exacte cijfers
Onder president Venetiaan zijn de betrekkingen met de volksrepubliek nog warmer geworden. Een poging twee jaar geleden van Taiwan om tweespalt te zaaien in de coalitie, door met een hulppakket van een miljard dollar te zwaaien, mislukte jammerlijk.

Exacte cijfers
Peking, dat door Paramaribo als dankbaar alternatief wordt gezien voor het moeilijke en veeleisende Den Haag, knapt nu overheidspanden op en verstrekt gunstige, langlopende leningen met een rente van slechts twee procent.

Bauxiet

Bauxiet
De Chinezen zouden via het staatsaluminiumbedrijf Chinalco ook dolgraag willen meedoen aan de grootschalige ontginning van bauxiet in West-Suriname. Chinalco kocht zich deze maand voor 15 miljard euro in bij de westerse concurrent Rio Tinto, en wil ooit ’s werelds grootste natuurlijke grondstoffenbedrijf worden.

Bauxiet
In het gebouw van een van de oudste Chinese verenigingen, het in 1880 opgerichte Kong Ngie Tong Sang, wijst Michael Jong Tjien Fa trots naar het portret aan de muur van zijn grootvader. Het gratis etentje ter gelegenheid van Nieuwjaar is net afgelopen.

Bauxiet
Vandaag komen de ‘oude’ Chinezen bij elkaar. ‘Uiterlijk lijken we op elkaar maar we zijn toch verschillend’, zegt Jong Tjien Fa, minister van Ruimtelijke Ordening, wiens familie Surinames grootste krant, de Ware Tijd, bezit.

Bauxiet
Jong Tjien Fa: ‘De oude groep kwam uit een China waar nog vrijheid van geloof en onderwijs was. Deze nieuwe groep heeft nooit een democratie gekend. Ze zal zich moeten aanpassen.’

Bauxiet
De bewindsman erkent dat de Chinese migratie een ‘gevoelig’ onderwerp is. Jong Tjien Fa: ‘We zijn geen migratieland maar een ontwikkelingsland, met woningnood en problemen in het onderwijs. Op termijn moet er een populatiebeleid komen. Want hoe moet onze bevolking eruit zien over tien jaar?’

Bauxiet
Bij een Creoolse kapper in de binnenstad van Paramaribo, wordt op een middag volop geklaagd over de ‘invasie’ van Chinezen. ‘Ze pikken alles in’, moppert een klant. ‘Meneer, hoe kan het toch dat ze zo snel een winkel kunnen openen? Straks gaan ze ook de politiek in.’

Bauxiet
Ferrier: ‘Ach, naijver is er altijd. Ik zie echt geen bedreiging voor de rust. Zodra ze een bepaald welvaartspeil hebben bereikt, zullen de Chinezen hun groep loslaten en meer met andere bevolkingsgroepen omgaan.’

Bauxiet
Ook Lo Fo Sang, actief in de Vereniging Surinaams Bedrijfsleven , is niet bang voor spanningen tussen de bevolking en de nieuwe Chinezen. ‘Sommigen maken er een toestand van. Ga maar naar Vancouver waar Chinezen uit Hong Kong zich met succes hebben gevestigd. Geld stinkt niet. Ik zie niet hoe dit tot drama’s kan leiden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden