Analyse

De nieuwe Catalaanse regering is in de gevangenis gesmeed: voor Madrid belooft dat weinig goeds

Na drie maanden kan Catalonië opgelucht ademhalen: de opstandige Spaanse deelstaat heeft zo goed als zeker een nieuwe regering die blijft streven naar onafhankelijkheid. Een nieuwe clash met Madrid kan niet uitblijven. Is er al een strijdplan?

Pere Aragonès (rechts) en Jordi Sanchez bij het bekendmaken van hun regeerakkoord.  Beeld EPA
Pere Aragonès (rechts) en Jordi Sanchez bij het bekendmaken van hun regeerakkoord.Beeld EPA

Na onderhandelingen die velen in Catalonië tot wanhoop dreven en die tot in de gevangenis werden gevoerd, lukte het maandag dan tóch: in de opstandige Spaanse deelstaat presenteerden de twee belangrijkste pro-onafhankelijkheidspartijen hun akkoord voor een nieuwe regioregering, die een onafhankelijk Catalonië dichterbij moet brengen.

Het akkoord is het nieuwste hoofdstuk in het conflict met Catalonië dat Spanje al jaren in zijn greep houdt. Dat conflict bereikte een kritieke fase in 2017, toen de Catalaanse regioregering eigenhandig een referendum organiseerde en daarna de onafhankelijke republiek Catalonië uitriep. Spanje greep hard in en de Spaanse justitie veroordeelde de verantwoordelijke Catalaanse bestuurders tot lange celstraffen. Sindsdien bevindt het conflict zich in een impasse.

Met het akkoord halen de voorstanders van de onafhankelijkheid opgelucht adem. De centrum-linkse ERC en Junts per Catalunya (Samen voor Catalonië), een heterogeen verbond van nationalisten, voerden vruchteloze onderhandelingen sinds de regioverkiezingen van 14 februari. Uit de stembus rolde op die dag een meerderheid voor de Catalaanse afscheiding.

Deadline

Het akkoord komt maar net op tijd. Over negen dagen verloopt een belangrijke deadline. Als de nieuwe regioregering dan nog niet is geïnstalleerd, moet Catalonië bij wet nieuwe verkiezingen organiseren. Die afgang lijken de twee partijen nu te voorkomen, al moet de achterban van Junts nog instemmen met het regeerakkoord. Voor hun installatie hebben de partijen bovendien de steun nodig van CUP, een radicaal-linkse partij die eveneens onafhankelijkheid nastreeft. Als ook CUP instemt – en daar heeft het alle schijn van – kan de regioregering van start.

‘Het past ons om onze excuses aan te bieden aan de hele samenleving’, verontschuldigde Jordi Sànchez zich maandag voor de vertraging. De secretaris-generaal van Junts per Catalunya zit een celstraf van 9 jaar uit voor zijn rol in de onafhankelijkheidsstrijd, maar kon maandag het akkoord presenteren op verlof uit de gevangenis.

Naast Sánchez stond Pere Aragonès, de aanstaande regiopresident van Catalonië namens ERC. De 38-jarige Aragonès, een jurist die met zijn bedachtzaamheid en pragmatisme opvalt in de fanatieke onafhankelijkheidsstrijd, was al interim-president sinds september vorig jaar.

Confrontatie of dialoog

Een akkoord dat tot de Catalaanse onafhankelijkheid moet leiden, tussen twee partijen die naar die onafhankelijkheid streven: op het eerste gezicht lijkt het geen onmogelijke opgave. Dat de gesprekken tussen ERC en Junts per Catalunya toch zo lang duurden, had alles te maken met diepgaande meningsverschillen over hoe snel en langs welke weg de afscheiding van Spanje moet worden bereikt.

Junts per Catalunya is van de ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’, de harde confrontatie met de Spaanse staat die in 2017 leidde tot het eenzijdig uitroepen van de onafhankelijkheid. De lange celstraffen die daarop volgden, zijn in deze strategie instrumenten om internationaal aandacht voor het Catalaanse onrecht te vragen en de druk op Spanje binnen de Europese Unie te verhogen.

Junts ziet ook een belangrijke rol weggelegd voor Carles Puigdemont, de regiopresident die na het uitroepen van de Catalaanse Republiek zijn celstraf ontvluchtte naar België, waar hij sinds 2019 in het Europees Parlement zetelt.

ERC, momenteel de grootste pro-onafhankelijkheidspartij, ziet weinig in het belangrijk maken van de vanuit Brussel opererende Puigdemont. De partij van Aragonès wil daarnaast vasthouden aan de dialoog met Spanje om de afscheiding te bewerkstelligen. Het waren deze, naast minder drukkende issues, die de gesprekken deden voortslepen.

Gevangenis

Illustratief voor de Catalaanse situatie was het bezoek van Aragonès aan de Lledoners-gevangenis, zo’n 50 kilometer buiten Barcelona, om met de gevangen Junts-leider Sànchez een doorbraak te forceren. In het akkoord dat de twee uiteindelijk maandag presenteerden, zijn de meningsverschillen niet zozeer opgelost als wel geparkeerd. Het redden van de meerderheid voor onafhankelijkheid was het belangrijkst – de rest zien ze later wel.

Die onduidelijke strategie maakt het ingewikkeld voor Spanje om een positie te bepalen. Het belangrijkste, reageerde de Spaanse regering maandag op het regeerakkoord, is een terugkeer naar de (tot nu toe bar weinig gebruikte) onderhandelingstafel. Een legaal referendum over onafhankelijkheid blijft echter onbespreekbaar voor de Spaanse staat. Een nieuwe botsing tussen Spanje en Catalonië lijkt daarmee een kwestie van tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden