Profiel Nieuwe EU buitenlandchef

De nieuwe buitenlandchef van de EU is Josep Borrell, een EU-oudgediende met weinig geduld voor Brexiteers

Een bekende naam is Josep Borrell niet voor de meeste Europeanen. Toch is de 72-jarige Spanjaard – de Europese leiders hebben hem tot nieuwe buitenlandchef benoemd van de EU – gepokt en gemazeld in het Europese spel. De sociaal-democraat was eerder al voorzitter van het Europees Parlement. 

De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, Josep Borrell, is dinsdag benoemd tot ‘hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid’ van de EU. Beeld AFP

Borrell groeide op als bakkerszoon in een dorpje in Catalonië. Ondanks zijn gebrekkige scholing wist Borrell op eigen kracht de universiteit te bereiken waar hij vliegtuigbouwkunde en later ook economie ging studeren. Uiteindelijk haalde hij twee masters: een aan Stanford en een tweede aan Institut Français du Pétrole, een onderzoeksinstituut voor energie in Parijs.

Na de dood van de Spaanse dictator Franco in 1975 sloot Borrell zich aan bij de Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE), die tot dan toe vanuit het buitenland opereerde. Zeven jaar later haalde de Spaanse premier Felipe Gonzalez hem in zijn kabinet als staatssecretaris voor Economische Zaken.

Borrell deed zijn eerste Europese ervaring op als lid van de conventie die in 2002 en 2003 onder leiding van de Franse ex-president Giscard d‘Estaing een Europese Grondwet opstelde. De ontwerpgrondwet werd later door de Fransen en de Nederlanders weggestemd, maar keerde in iets afgezwakte vorm terug als het Verdrag van Lissabon.  

In 2004 werd Borrell gekozen als voorzitter van het Europarlement dankzij een deal met de christen-democratische EVP: eerst zou Borrel het parlement 2,5 jaar voorzitten, daarna zou hij de voorzittershamer overdragen aan de Duitse christen-democraat Hans-Gert Pöttering.

Tanden laten zien

Als parlementsvoorzitter vierde de Spanjaard zijn grootste triomf toen het Europees Parlement in 2004 de omstreden Italiaanse kandidaat-Eurocommissaris Rocco Buttiglione afschoot. De oerconservatieve en streng katholieke Italiaan had de parlementariërs tegen zich in het harnas gejaagd met de opmerking dat hij homo’s als zondaars beschouwde. Ondanks het verzet van de Europarlementariërs weigerde Commissie-voorzitter José Manuel Barroso hem te laten vallen, maar uiteindelijk besloot premier Berlusconi een andere kandidaat naar voren te schuiven. De val van Buttiglione wordt nog altijd gezien als een cruciaal moment voor het Europees Parlement: eindelijk had het eens zijn tanden laten zien!

Na zijn vertrek uit Brussel keerde Borrell terug naar de wetenschap. Maar hij besloot zich weer in het politieke gewoel te werpen, toen Catalaanse nationalisten afkoersten op een volksstemming over onafhankelijkheid. Hij werd een van de kopstukken van de anti-onafhankelijkheidsbeweging Societat Civil Catalana en beschuldigde Carles Puigdemont, de leider van de Catalaanse nationalisten, van volksverlakkerij. Catalonië is geen kolonie die onder Spaanse bezetting zucht, was zijn boodschap.

Na het uitroepen van de onafhankelijkheid door het Catalaanse parlement in 2017 hamerde Borrell erop dat  Puigdemont en de andere Catalaanse leiders voor de rechter moesten worden gebracht, maar Puigdemont week uit naar België waar hij nog steeds zit. De anderen staan momenteel nog terecht voor hun aandeel in het uitroepen van de onafhankelijkheid.  Als minister van Buitenlandse Zaken van Spanje, een post die hij sinds vorig jaar heeft, stelde Borrell zich ook hard op als het gaat om de Brexit. Hij is steeds een tegenstander geweest van verdere concessies aan Londen.

Wat houdt deze functie eigenlijk in?

Hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid is de topdiplomaat van de Europese Unie. De functie is in 1999 voortgekomen uit de wens om de EU met één mond te laten praten als er met andere landen en delen van de wereld moet worden onderhandeld. Hoe moeizaam dat gaat, blijkt uit de weinige aandacht die de buitenlandchef krijgt. Alleen in de onderhandelingen met Iran over het atoomakkoord speelde de vertegenwoordiger een grote rol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden