De nep-oppositie tegen de hangmatpolitiek

Bij het eerste debat na het 'crematorium-akkoord' zijn de verhoudingen danig gewijzigd. Vooral de oppositiepartijen nemen elkaar de maat.

VAN ONZE VERSLAGGEVERS ARIEJAN KORTEWEG en REMCO MEIJER

DEN HAAG - Nieuwe politieke verhoudingen vragen om een nieuw politiek vocabulaire. Het vrijdag gesloten 'crematorium-akkoord' (Geert Wilders, PVV) tussen kabinet en drie oppositiepartijen leidt tot 'een nieuwe gedoogcoalitie' (Emile Roemer, SP) en tot 'hangmatpolitiek' (Arie Slob, CU) van de partijen die niet meedoen.

Het is woensdag het eerste debat in de Tweede Kamer sinds vrijdagavond tegen de achtergrond van een zwart gordijn op het ministerie van Financiën het begrotingsakkoord werd gepresenteerd. De coalitiepartijen VVD en PvdA hebben politieke steun verworven van D66, CU en SGP voor het belastingplan en de begroting 2014.

Waar drie weken geleden tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen negen oppositiepartijen tegenover de twee regeringspartijen stonden, zijn nu vijf partijen gecommitteerd aan afspraken die door zes andere worden bestreden. Verkiezingen zijn er niet aan te pas gekomen, een formatie ook niet, toch ligt een jaar na het aantreden van Rutte II het speelveld er plotseling geheel anders bij.

Vooral de oppositiepartijen nemen elkaar de maat. VVD-fractieleider Halbe Zijlstra en PvdA-leider Diederik Samsom komen nauwelijks tussenbeide en aan premier Mark Rutte, vicepremier Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem wordt pas na vier uur de eerste vraag gesteld. De drie ministers zijn dan ook in een kwartiertje klaar met de beantwoording van de Kamer.

Het debat maakt duidelijk dat de oppositie in drie groepen uiteen valt. Er zijn partijen die weigerden met het kabinet te onderhandelen (PVV en SP), partijen die aan tafel gingen maar na enige tijd afhaakten (achtereenvolgens Partij voor de Dieren, 50Plus, CDA en GroenLinks) en de partijen die het akkoord sloten. Die laatste drie doopt Wilders tot 'de nep-oppositie'.

Het zijn dan ook Alexander Pechtold (D66), Arie Slob (CU) en in mindere mate Kees van der Staaij (SGP) die het meeste moeten uitleggen. In hoeverre zijn ze nog 'vrij' kabinetsbeleid tegen te houden waarmee ze het niet eens zijn? Hoe groot is hun 'ruimte'? Van der Staaij doet het af met een fraaie oneliner: 'Als er goed gereformeerd wordt, knapt iedereen daarvan op.'

Slob gaat serieus op de vraag in en claimt opmerkelijk veel bewegingsvrijheid. 'Bij alles waarover geen afspraken zijn gemaakt, hebben wij de handen vrij.' Hij noemt het asielbeleid, het leenstelsel voor studenten en ontwikkelingssamenwerking als punten waarbij de CU 'tegenover het kabinet' komt te staan.

Maar volgens Buma (CDA) en Roemer kan dat niet. Buma: 'Is er nou een begrotingsakkoord of kunt u nog tegen stemmen? Het is van tweeën één.' Roemer: 'De ruimte die de heer Slob zich toe-eigent, wordt steeds groter.'

Er komt uiteindelijk overeenstemming op het historische gegeven dat constructieve partijen zelden een begroting afkeuren. Zo werd door GroenLinks in 1994 voor het laatst tegen een begroting gestemd, de ChristenUnie deed dat zelfs nog nooit. En over losse maatregelen uit die begroting valt altijd te praten, aldus de coalitiepartijen.

Rutte vat de nieuwe verhoudingen namens de regering samen: 'De gemaakte afspraken betreffen de aangepaste begroting voor 2014. Maar ook de gevolgen die de aanpassingen hebben voor de volgende jaren. Moeten we door gewijzigde omstandigheden opnieuw op zoek naar geld, dan kloppen we bij deze partijen als eerste aan.'

Pechtold noemt de gewijzigde verhoudingen 'een opmerkelijk staaltje politieke vernieuwing, waarmee je wel aanloopt tegen de grenzen van de democratie'. Hij is de triomfator die stevig van zich afbijt. 'Tegen Buma en Van Ojik zeg ik: er valt best wat te halen bij dit kabinet.'

Hij lijkt geen moeite te hebben met het verwijt dat hij nu een gedoogpartner van het kabinet is en sart Buma met de gedoogsteun van de PVV in Rutte I. 'Gedogen hebt ú uitgevonden. Ik vind dit volstrekt iets anders dan dat je het eigene van je partij laat gijzelen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden