Achtergrond100 voorwerpen

De Nederlandse populaire cultuur in 100 voorwerpen: het boek en de tentoonstelling

Morgen opent in het Noordbrabants Museum in Den Bosch de tentoonstelling Asjemenou! De Nederlandse populaire cultuur in 100 voorwerpen, gebaseerd op de (bijna) gelijknamige rubriek in de Volkskrant. Waar komt dit idee vandaan? En waarom 100?

Beeld Annabel Miedema/Studio V

Wat hebben de volgende voorwerpen gemeen: de mummie van priester Hornedjitef (circa 240 voor Christus), de rotsformatie Fordham Gneiss (1,2 miljard jaar oud), de Daf (vanaf 1959), het schilderij De Sint-Elisabethsvloed (van een anonieme schilder, rond 1490), de Burgess Shale-fossielen (een half miljard jaar oud) en het knuffelkonijn van Gerard Kornelis van het Reve (vóór 1947)?

Hiermee beginnen enkele recent uitgegeven boeken waarin het verhaal van een museum, tijdperk of land in een aantal objecten wordt verteld. In het geval van bovenstaande opsomming achtereenvolgens A History of the World in 100 Objects van Neil MacGregor (2010), A History of New York in 101 Objects van Sam Roberts (2014), Nederland – Een objectief zelfportret in 51 voorwerpen (onder redactie van Wim Brands en Jeroen van Kan, 2015), De geschiedenis van Nederland in 100 voorwerpen van Gijs van der Ham (2013), The Smithsonian’s History of America in 101 Objects van Richard Kurin (2013) en Asjemenou! Een geschiedenis van de Nederlandse populaire cultuur in 100 voorwerpen (2020, gebaseerd op de rubriek in de Volkskrant).

Het konijn van Gerard Reve, Literatuur Museum Den Haag.Beeld Annabel Miedema

Als u die knuffel van Reve al een beetje een buitenbeentje vond in deze monumentale lijst, dan klopt dat ook wel. Onze lijst, waaraan we in de zomer van 2017 onder het motto ‘een lijst die lekker langzaam groeit’ zijn begonnen, is een speelse variant op de lijsten waarmee bijvoorbeeld het British Museum in Londen (8 miljoen objecten), de musea van het Smithsonian Institution in Washington (137 miljoen objecten – boeken, foto’s, films en documenten niet meegerekend) en het Rijksmuseum in Amsterdam (1,1 miljoen objecten) hun eigen immense verzamelingen hebben ontsloten.

Online struinen door de volledige popcanon
Alle afleveringen van deze popcanon zijn terug te vinden in dit overzicht.

Wij zijn, het zal u duidelijk zijn, geen museum; wij hebben geen collectie. Sterker nog, we werken in een kantoortuin met strenge regels over het rondslingeren van spullen – het zogenaamde clean desk-beleid. Toch komen enkele voorwerpen uit de lijst uit eigen bezit, al was het maar omdat we in de zoektocht naar voorwerpen om het verhaal van een tijdperk mee te vertellen soms terechtkwamen op Marktplaats, dat met zijn oorspronkelijke homepage ook op onze lijst is beland. De geschiedenis was vaak voor een grijpstuiver te koop, en de waarde van een voorwerp lag voor deze collectie vaak meer in het verhaal dan in de marktwaarde. 

Een flesje Buckler mét inhoud.Beeld Studio V

We kochten een klassieke speldjesverzameling uit de jaren zestig, een kroningstegel van Beatrix en een flesje Buckler mét inhoud. Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog van Loe de Jong vonden we, met alle respect voor de auteur van het veertiendelige standaardwerk, voor een paar centen. Bij een eindredacteur troffen we thuis een in 1966 gekleide vaderdagasbak, zoals generaties schoolkinderen die, in een tijd dat er heel anders tegen roken werd aangekeken, voor hun ouders hebben gemaakt.

Een vaderdagasbak.Beeld studio V

Wat verdiende een plek op de lijst? We lieten ons leiden door de woorden van Neil MacGregor, de directeur van het British Museum, de man die ooit met A History of the World in 100 Objects aan het begin van een eindeloze stoet (honderd?) objectenverzamelingen stond. ‘Allerlei dingen, zorgvuldig ontworpen en vervolgens bewonderd en bewaard of gebruikt, beschadigd en weggegooid.’

We realiseren ons dat hij het hier over een 13 duizend jaar oude speerpunt heeft, maar waarom zou die interesse niet gelden voor een felbegeerd plastic verzamelobject als de flippo, te vinden in elke chipszak van Smith’s (ca. 1995)? Misschien hoeven we geen duizenden jaren te wachten om dit fenomeen een plek te geven en zijn verhaal te vertellen, deze volstrekt nutteloze speerpunt uit de late 20ste eeuw. Leg de flippo maar langs de MacGregor-checklist. Bewonderd, bewaard, gebruikt, beschadigd, weggegooid? Check.

Ons eerste idee voor de lijst, die vanaf deze week ook in boekvorm (Thomas Rap; € 29,99) verschijnt en als tentoonstelling in het Noordbrabants Museum, ontstond bij de grote Marilyn Monroe-tentoonstelling (2016) in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Daar lagen haar persoonlijke spullen, van scripts tot pillendoosjes, als relikwieën opgesteld in glazen vitrines in een voorheen gewijde ruimte. Het was onmogelijk niet de magie van haar little black book te voelen, dat in de vitrine lag opengeslagen op de pagina waarop alle telefoonnummers van Frank Sinatra stonden.

Wij vroegen ons af welke voorwerpen er in een tentoonstelling gewijd aan de Nederlandse film zouden terechtkomen, en belangrijker nog: waar al die voorwerpen nu waren. Want laten we wel wezen: we gaan er nogal huiselijk, om niet te zeggen achteloos mee om, met de artefacten van de Nederlandse populaire cultuur.

We wisten een aantal voorwerpen uit de Nederlandse filmcanon op te sporen – behalve de fiets uit Turks Fruit. Maar om nu te zeggen dat deze objecten de status van relikwie hadden bereikt? Nee. Regisseur Robert Jan Westdijk over de lepel die aan de neus van actrice Kim van Kooten hing op de poster van zijn klassieker Zusje: ‘Voor mij was het gewoon een ruklepel, een van de acht die we toen aan Kims neus hebben gehangen.’

Dus toen we later met de serie Een geschiedenis van de Nederlandse popcultuur in 100 voorwerpen begonnen, wilden we in feite, zowel op papier als online, een virtueel museum oprichten voor een geschiedenis die op zijn best versplinterd is of op zijn slechtst in een bestekbak is verdwenen. 

Zou het niet mooi zijn als we een voorbeeld konden nemen aan het National Museum of American History in Washington D.C., waar de stoel van Archie Bunker uit All in the Family is opgesteld naast de originele vlag die de inspiratie vormt voor The Star-Spangled Banner? Of in ons geval: zou het niet mooi zijn als we de bank uit Zeg ’ns Aaa naast Cesar Zuiderwijks drumstel van Golden Earring konden zetten?

Slechts een deel van onze honderd voorwerpen was al in een museumcollectie opgenomen. Neem de Oscar voor Karakter, die stond al jaren naast het fornuis in de keuken van regisseur Mike van Diem, ‘omringd door flessen olijfolie en azijn’. Of het stuk van de dansvloer van de roemruchte nachtclub de Roxy, dat door Peter van der Meulen, destijds assistent-bedrijfsleider, bij het afval werd gevonden en sindsdien als verweerd souvenir/sculptuur in zijn huis hangt. 

Nu zijn ze dan eindelijk, en echt, voor een paar maanden in een vitrine te vinden. 

Asjemenou!

De tentoonstelling Asjemenou! De populaire cultuur in 100 voorwerpen loopt van 10/10 t/m 24/1 in het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Op 10 en 11 oktober vindt het feestelijke openingsweekend van de expositie plaats. Deze week verschijnt het gelijknamige en rijkgeïllustreerde boek bij uitgeverij Thomas Rap (29,99 euro).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden