De Nederlandse ic’s zijn ongekend leeg: ‘We hebben het nog nooit zo rustig gehad’
Het is zeldzaam rustig op de intensivecareafdelingen van de Nederlandse ziekenhuizen. Werden de ic’s tijdens de coronacrisis nog overlopen, nu is er ruim voldoende personeel om het werk aan te kunnen.
Harde cijfers over 2023 zijn er nog niet, ‘maar de trend is wel dat we het nog nooit zo rustig hebben gehad’, zegt Hans van der Hoeven, hoogleraar en hoofd van de intensive care van het Radboudumc in Nijmegen. Idealiter, zegt Iwan van der Horst, hoofd van de ic in het MUMC+ in Maastricht en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, ‘heb je een bedbezetting van 80 tot 85 procent. Dan is het niet té druk, maar ook niet te rustig. Nu hebben we al langere tijd een bezetting van 60 procent.’
Het is een daling die past in een trend die al sinds 2016 aan de gang is. Toen kwamen jaarlijks nog zo’n 85 duizend patiënten op de ic terecht, maar dat is gedaald tot zo’n 65 duizend. In 2022 was er een klein knikje omhoog, met zo’n 67 duizend patiënten, maar dit jaar daalt het aantal patiënten wederom, zo is de verwachting.
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant en verdiept zich in alle vormen van zorg: van ziekenhuizen tot huisartsen, van gehandicaptenzorg tot Big Pharma, van gezondheidsverschillen tot valgevaar.
Van der Horst zoekt de verklaring vooral in het postcorona-effect. ‘In de covidperiode, en ook in de eerste winter na corona, zijn veel mensen overleden. Dit waren vooral patiënten met een kwetsbare gezondheid. Zonder covid hadden die nu mogelijk op de ic gelegen.’
Realistisch beeld
Volgens Van der Hoeven is een andere belangrijke reden dat artsen en patiënten tijdens de corona-crisis ‘een veel realistischer beeld’ kregen van wat ic-zorg eigenlijk inhoudt. Het gevolg is, zegt Van der Hoeven, dat patiënten zich afvragen: ‘Wil ik eigenlijk wel, als ik zo ziek word in deze fase van mijn leven, naar de ic?’
Huisartsen en specialisten verwijzen ook minder door naar de ic, die niet alleen ingrijpend is voor de patiënt, maar ook duur voor de maatschappij. In de nieuwe ic-richtlijn is er een prominente plaats voor de kosten-batenafweging. Terecht, vindt Van der Hoeven, omdat bij ons bijvoorbeeld 15 procent van de patiënten overlijdt op de ic. ‘Die hebben we uiteindelijk alleen maar nadeel bezorgd, tegen een hoge maatschappelijke prijs.’
De relatieve rust staat in schril contrast met de coronatijden, toen de roep om het opschalen van de ic-zorg in Nederland dagelijks te horen was. Juist het geringe aantal ic-bedden was een van de redenen van de langdurige lockdowns, een bewijs dat het efficiencydenken was doorgeslagen, zeiden critici.
Afschalen
Toch ziet Bart Berden, bestuursvoorzitter van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, dat zorgverzekeraars als gevolg van de lage bezettingsgraad de vergoeding voor ic-zorg de komende jaren willen afbouwen. ‘Ik zou pleiten voor wat ademruimte. Bij een lagere vergoeding zijn ziekenhuizen gedwongen het aantal ic-bedden af te bouwen. Maar het is onduidelijk of het aantal patiënten komende jaren weer toeneemt. En dan de ic-zorg weer opschalen is een stuk lastiger dan afschalen.’
Van der Horst verwacht dat het door de oversterfte nog een à twee jaar rustig zal blijven, maar dat daarna ‘de demografie – er komen steeds meer ouderen – het beeld weer zal doen kantelen. Dus laten we nu niet weer de ondergrens gaan opzoeken.’
Ook Van der Hoeven pleit voor een bekostiging waardoor de ic-zorg ‘tegen een hobbeltje’ kan. Aan de andere kant, zegt hij, ‘we zitten in een milieucrisis, er moet meer geld naar preventie. Dan is het ook logisch dat je kritisch kijkt naar de ic’s, een dure vorm van zorg met relatief weinig maatschappelijke gezondheidswinst.’
