AnalyseNederlandse economie

De Nederlandse economie doet het minder slecht dan elders in Europa. Hoe kan dat?

Lege cafe's aan het Stratumseind in Eindhoven, de langste kroegstraat van Nederland.Beeld ANP

Het gaat door de coronacrisis slecht met de Nederlandse economie. Maar toch ook veel minder slecht dan elders in Europa. Hoe kan het dat het relatief meevalt?

‘Ik heb goed nieuws en ik heb slecht nieuws’, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek begin deze week. ‘Het slechte nieuws is dat de Nederlandse economie dit voorjaar met maar liefst 8,5 procent is gekrompen. Dat is de grootste economische teruggang die we ooit in één kwartaal hebben gemeten. Dan het goede nieuws: daarmee presteerde Nederland aanzienlijk beter dan het Europese gemiddelde.’

Inderdaad: gemiddeld slonken de economieën van de EU-lidstaten in de periode april-juni met 11,4 procent. Waarom is Nederland de eerste coronagolf relatief sterk doorgekomen? Is dat te danken aan het riante steunpakket van de economieministers Koolmees, Wiebes en Hoekstra? Of ligt het aan andere factoren?

Loonmaatregelen

Een vergelijking tussen landen is al snel appels met peren vergelijken, maar toch is er wel iets over te zeggen. Aan de steunmaatregelen van het kabinet ligt het waarschijnlijk niet, want ook andere Europese landen geven enorme bedragen uit om hun bedrijven te helpen en werkgelegenheid te beschermen. Qua omvang van de extra overheidsuitgaven doet het Nederlandse kabinet zelfs relatief weinig. De Duitse overheid bijvoorbeeld geeft in verhouding veel meer uit aan economische noodsteun. Wel is het vrij uitzonderlijk om 100 procent van de loonsom van werknemers te vergoeden, zoals het Nederlandse kabinet doet met de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW). Duitsland gaat daarin niet verder dan 60 tot 87 procent.

Het is daarom waarschijnlijker dat het relatief gunstige Nederlandse krimpcijfer is te herleiden tot structurele economische verschillen met andere landen, verschillen in de genomen lockdownmaatregelen én verschillen in het (relatieve) aantal coronaslachtoffers.

Horeca minder belangrijk

De bedrijfstak die in heel Europa het hardst getroffen is door de gedeeltelijke sluiting van de economie is de uitgaanssector. De horeca is in landen als Frankrijk, België en het Verenigd Koninkrijk een veel belangrijker deel van de economie dan in Nederland. In deze drie landen kromp de economie in het tweede kwartaal dan ook méér dan het Europees gemiddelde.

Van de werkende Britten heeft 9 procent een baan in de horeca, tegen iets meer dan 5 procent in Nederland. De Britse regering hield de kroegen en restaurants bovendien gesloten tot na 1 juli, terwijl ze in Nederland en Frankrijk na 1 juni alweer (hetzij voorzichtig) open mochten. In het Britse recordkrimpcijfer van 20,4 procent (het hoogste in heel Europa) zit dus een maand extra lockdown voor de horeca in vergelijking met Nederland. Ook in België en Frankrijk draagt de horeca normaal gesproken meer bij aan het bbp dan in Nederland.

Toerisme

Frankrijk (dat in het tweede kwartaal 13,8 procent krimp noteerde) had bovendien net als Zuid-Europese landen als Griekenland, Spanje, Italië, Portugal, Kroatië en Cyprus zwaar te lijden onder het teruggelopen toerisme. In België legde de regering tijdens de lockdown ook de bouwnijverheid stil, omdat het personeel op de bouwplaatsen geen 1,5 meter afstand zou kunnen houden. Het Nederlandse kabinet vond een bouwstop onnodig, waardoor deze belangrijke bedrijfstak hier gewoon doordraaide. In landen als Frankrijk en Spanje was de lockdown ook veel strenger dan in Nederland; inwoners mochten hun huis amper verlaten op straffe van forse boetes. Zover is de Nederlandse regering nooit gegaan.

Duitsland is minder afhankelijk van het toerisme en de horeca, toch kromp ook daar de economie harder dan in Nederland (-9,7 procent). Maar Duitsland heeft veel meer industrie dan Nederland en die bedrijfstak kampte met een sterk teruglopende vraag vanuit het buitenland (naar onder andere Duitse auto’s). De export daalde in Duitsland bijna twee keer zoveel als in Nederland in het tweede kwartaal. Hetzelfde gold voor de bedrijfsinvesteringen.

Krimp Zweden

Zweden, dat als enige land in Europa nauwelijks maatregelen nam, kampte met hetzelfde probleem. Ook daar was de sterk gedaalde export de oorzaak van de sterke krimp in het tweede kwartaal. Hoewel de horeca daar de hele tijd open bleef, kromp de Zweedse economie met 8,3 procent, nauwelijks een beter resultaat dan Nederland.

Een andere mogelijke reden voor de relatief goede prestatie van de Nederlandse economie in coronatijden zijn de grote digitale vaardigheden van de Nederlandse bevolking. Nederlanders onderscheiden zich al jaren in internationaal opzicht om hun grote internetgebruik en handigheid met digitale applicaties. Hierdoor zouden Nederlanders gemakkelijker kunnen overstappen op thuiswerken en vergaderen per videoverbinding dan andere Europeanen. Daardoor ging een deel van het economisch verkeer hier tijdens de lockdown gewoon door, waar dat in andere landen platlag.

Nieuwe lockdown

Of Nederland ook op lange termijn beter uit de coronacrisis komt dan andere Europese landen is niet zeker. Misschien heeft Nederland het in het derde (zomer)kwartaal wel veel slechter gedaan dan de buren. Het aantal besmettingen loopt nu, in het vierde kwartaal, in elk geval sneller op dan in andere landen. Zo snel dat Nederland afstevent op een nieuwe lockdown; de horeca is alweer dicht. Maar de balans kan eigenlijk pas na de pandemie worden opgemaakt, als alle nationale steunpakketten worden afgebouwd. De lakmoesproef is hoeveel bedrijven dan alsnog omvallen en hoe hard de werkloosheid dan stijgt. Dan weten we pas hoe goed Nederland het écht heeft gedaan in vergelijking met de rest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden