ReportageStikstofcrisis

De natuurbeschermer, boer en stikstofcrisis: ‘Op deze manier gaat het niet goed samen’

Vader Jacob Mulder en zoon Rens bereiden een koe voor op het bekappen van de hoeven van de achterpoten.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Drenthe is een lappendeken van Natura 2000-gebieden. Boeren rond het Dwingelderveld maken zich zorgen door Remkes’ stikstofadvies, natuurbeschermers zijn er nog niet gerust op.

De boeren

Aan de ontbijttafel van de familie Mulder werd deze week zo druk gediscussieerd dat eten er haast bij in schoot. De 59-jarige Jacob Mulder en zijn vrouw hebben net een huis gekocht in de bebouwde kom van Dwingeloo – ‘De eerste stap in het opvolgingsproces.’ Want zoon Rens (25 jaar) wil het melkveebedrijf in het buitengebied van het Drentse dorp graag overnemen. Maar gerust is hij er niet altijd op.

Rens: ‘Ik hoorde Remkes over het saneren van boerenbedrijven met verouderde stallen en in de buurt van Natura 2000-gebied. Ik dacht: nu krijgen we het, hier vlakbij het Dwingelderveld, zonder emissie-arme vloeren in de stal. Wat zullen precies de gevolgen zijn? Dat is de onzekerheid waar je mee zit.’

Jacob: ‘Ik prijs mij gelukkig met een opvolger. Rens wordt de vierde generatie boer in onze familie. Hij zou wat ik heb opgebouwd verder kunnen uitbouwen. Maar dat komt in gevaar. We hebben een onherroepelijk vergunning in het kader van de natuurbeschermingswet voor 165 stuks melkvee. We houden nu 120 koeien. Straks wordt die ruimte misschien wel ingepikt. De eerste negentig koeien zijn nodig om uit de kosten te komen, van de volgende tien kun je eten.’

Rens: ‘Ik vind niet dat een bedrijf per se moet groeien, met meer dieren. Maar je moet er wel een boterham aan over kunnen houden.’

Jacob: ‘De ene politicus wordt vervolgd omdat hij aanzet tot ‘Minder, minder’-roepen, maar een andere politicus (Tjeerd de Groot van D66, red.) die iets soortgelijks zegt over de boeren (de veestapel halveren om woningbouw mogelijk te maken, red.) komt er mee weg.’

Rens: ‘Landschap is altijd veranderlijk. Ik vraag me af of je als natuurbeschermer niet aan je doel voorbij schiet als je een paar plantjes in leven wilt houden die in Nederland niet goed gedijen. Is dat nu het landelijke stikstofprobleem?’

Jacob: ‘Boeren zijn doorgaans best welwillend, ze willen ook verantwoord produceren. Maar Drenthe is een lappendeken van Natura 2000-gebieden. Is dat wel realistisch? Er wordt weer snel naar de boeren gewezen. Maar het aantal boeren en de veestapel zijn juist afgenomen. Hoe zit het met de industrie, het verkeer over de weg en door de lucht? Het probleem is veel breder.’

Rens: ‘Maar de oplossing wordt bij ons gezocht.’

Jacob: ‘Het is een optelsom die tot frustratie leidt. Boeren voelen zich in hun eer aangetast. Eerst waren het de fosfaatrechten, nu is het weer het stikstof. Dat beïnvloedt de gemoedsrust van een toekomstige generatie. Er moet wel perspectief zijn. Ja, de melkveehouderij is verantwoordelijk voor veel ammoniakuitstoot. Maar we doen al veel om die te verminderen. De emissie is sinds 1990 met twee-derde afgenomen.’

Rens: ‘Is het nog leuk om boer te zijn in Nederland? Boer word ik sowieso. Mijn hart ligt hier, ik voel me verbonden met deze grond, ik geniet van de dieren. Maar alle regelgeving drukt de arbeidsvreugde wel. Het vermogen tot aanpassing zal de grote uitdaging zijn.’

Dwingelderveld.Beeld de Volkskrant

De natuurbeschermers

‘Een gentiaantje!’ De opwinding van Siemen Dijkstra is onverholen als hij het blauwe heidebloempje spot in een zee van pitrus en bente, grassoorten die welig tieren op stikstofrijke grond. We lopen over het Holtveen, aan de rand van het Dwingelderveld. De A28 suist op de achtergrond. ‘Hoor je de Niagara-watervallen?’

Dijkstra (51) is beeldend kunstenaar, woonachtig in Dwingeloo. Het veranderende landschap is het belangrijkste thema in zijn werk. In zijn nieuwe boek Kruistocht door Drenthe onderzoekt hij of hij zich nog wel thuis voelt in de provincie waar hij van het landschap van zijn jeugd steeds minder terugziet.

Kunstenaar Siemen Dijkstra schetst op het Dwingelderveld op een plek in de heide waar een overdaad aan pijpestro en pitrus en andere stikstofminnende planten. De stikstof is uit de lucht afkomstig.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Drenthe, zegt Dijkstra, was ooit een streek met zachte overgangen tussen natuur en productiegrond. ‘Deze heide, daar liepen in de middeleeuwen mensen met hun runderen en paarden over heen.’ Nu ziet hij de scheidslijnen steeds harder worden.

‘Aanvankelijk was ik een soort archivaris van verdwenen plekken. Nu beschouw ik mezelf steeds meer als landschapsactivist. Ondanks alle inspanningen gaat het met de natuur niet goed. Daar is intensieve veeteelt en landbouw een oorzaak van.’

De ‘Alpenweides van Drenthe’, worden de heischrale graslanden met veen en hoogveen zoals op het Dwingelderveld wel genoemd. ‘Maar inmiddels is dit een van de meest bedreigde landschappen’, zegt Ruud Kreetz, gebiedsmanager Zuid-Drenthe bij Natuurmonumenten. Door de neerslag van stikstof verzuurt de grond en verdwijnen soorten als het rozenkransje en het hondsviooltje. ‘Ik vind het schrikbarend dat ik er zelfs als beheerder nog van sta te kijken: ‘Hier stond vorig jaar toch nog heidekartel?’

Wat er voor in de plaats komt: opslag van jonge boompjes en vooral gras, heel veel gras. ‘De schaapsherder zei laatst: ik laat hier nu driehonderd schapen grazen, maar het lijkt desondanks wel alsof het gras elk jaar harder groeit. Er is gewoon geen kruid tegen gewassen. We plaggen, maaien, we worden gedwongen zo intensief te  beheren dat we het landschap bijna kapotbeheren.’

Ook Kreetz is er uitgesproken over: het verband met de uitstoot van ammoniak door veehouderijen is onmiskenbaar. De uitstoot mag dan sinds 1990 flink verminderd zijn, de laatste jaren neemt de stikstofdepositie juist weer toe. Niet van stikstofoxide (verkeersuitstoot) maar juist van ammoniak, niet toevallig sinds in 2015 de melkquota zijn losgelaten.

‘Het is echt verontrustend. We proberen als natuurbeheerders goed met de boeren op te schieten. Maar we moeten eerlijk zijn: op deze manier gaat het niet goed samen. We hebben de afgelopen jaren miljoenen gestoken in het tegengaan van verdroging, maar dat wordt dubbel en dwars te niet gedaan. De bodem is uitgeloogd, mineralen zijn verdreven. Maar zelfs grootschalige herstelmaatregelen zullen geen zin hebben als we tegelijkertijd het probleem niet bij de bron aanpakken, en dat is toch de uitstoot van ammoniak door veebedrijven.’

En zelfs dan is Siemen Dijkstra er nog niet gerust op. Want graslanden die vrijkomen van melkveehouders, worden in de omgeving herbestemd voor de teelt van leliebollen, waarbij bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. ‘Dat zijn echt de velden des doods.’

Als het adviesrapport van de commissie-Remkes iets duidelijk maakt, dan is het wel dat er geen panklare oplossing is voor de stikstofcrisis. Zo moet voor elk van de 118 stikstofgevoelige natuurgebieden een oplossing worden gevonden.

Verbetering: Siemen Dijkstra is niet 49, zoals in een eerdere versie van dit arikel werd vermeld, maar 51. Ook worden er bij de teelt van leliebollen niet ontsmettingsmiddelen gebruikt, maar bestrijdingsmiddelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden