De natuur zal lijden onder Rutte

Tijdens zijn eerste persconferentie als minister-president zei premier Rutte dat hij een Nederland wil waar afspraak weer afspraak is. Aansprekende woorden, zoals er ook in het regeerakkoord veel aansprekende woorden staan. Het huishoudboekje van de staat moet in balans komen, met als doel de samenleving ook op langere termijn houdbaar te laten zijn. Het kabinet wil onze kinderen niet met onze schulden opzadelen. Bij de vertaling naar concreet beleid blijken die woorden echter niet voor de natuur te gelden. Voor natuur, landschap, waterkwaliteit en milieu ligt er het slechtste regeerakkoord van decennia. Het kabinet trekt de handen af van de natuur.

Teo Wams

Het gaat niet goed met de natuur in Nederland. Uit de jaarlijkse Balans van de Leefomgeving (voorheen de Natuurbalans) blijkt dat de biodiversiteit in Nederland jaar in jaar uit afneemt. Boerenlandvogels die vroeger algemeen waren, zo als de grutto en de scholekster, zijn tegenwoordig ernstig bedreigd, en vlinders in de tuin zijn een bijzonderheid aan het worden. De soortenrijkdom in Nederland staat er slechter voor dan in de ons omringende landen, met name omdat natuur in Nederland beperkt is tot geïsoleerde postzegels. Juist om die reden heeft de overheid twintig jaar lang geïnvesteerd in het verbinden van natuurgebieden tot een samenhangend groen netwerk, de zogenaamde ecologische hoofdstructuur (EHS).


Het concept van de EHS werkt. Op plaatsen waar natuurgebieden vergroot zijn en met elkaar zijn verbonden, keren verdwenen soorten terug en kunnen aanwezige planten en dieren zich versterken. Bovendien is investeren in de EHS ook investeren in de kwaliteit van de leefomgeving voor mensen. De mogelijkheden voor recreanten om te wandelen en fietsen nemen toe. Horeca en verblijfsrecreatie liften mee. In veel regio's is natuurgebonden recreatie tegenwoordig de belangrijkste bron van inkomsten.


Als natuurbeschermer hebben we er begrip voor dat de bezuinigingen ook hun weerslag hebben op het natuurbeleid. Twintig jaar lang is de ambitie van de overheid geweest om de EHS in 2018 af te ronden, maar in tijden van bezuinigingen zou die afronding getemporiseerd kunnen worden. Dat is echter niet de keuze die het kabinet maakt. Met de eindstreep in zicht, besluit het kabinet om het concept van een landelijk natuurnetwerk te verlaten. De zogenoemde 'robuuste verbindingen' worden geschrapt, en in 2018 wordt de EHS herijkt en herbegrensd. Afspraak is, na twintig jaar investeren, geen afspraak meer.


Twintig jaar bouwen aan een groen natuurnetwerk heeft de belastingbetaler honderden miljoenen euro's gekost. Als de aanleg van de EHS niet wordt afgerond, is dat een enorme kapitaalvernietiging. De laatste 'ontbrekende schakels' zorgen ervoor dat natuurgebieden versnipperd blijven, dat hekken en rasters het landschap blijven bepalen en dat bijvoorbeeld het waterbeheer in een groot natuurgebied aangepast moet worden aan de eisen van een laatste agrariër in het gebied. Als we willen dat de terugkeer van soorten als bever en otter in Nederland écht een succes wordt, een succes waar onze kinderen ook van kunnen genieten, is het realiseren van de robuuste verbindingen absoluut noodzakelijk.


Natuurmonumenten roept het kabinet en de Tweede Kamer op om de lang gedeelde ambities ten aanzien van de ecologische hoofdstructuur niet op te geven. Niet afronden van de EHS is een drastische verspilling van belastinggeld en een grove schending van afspraken waaraan Rijk, provincies en maatschappelijke organisaties jarenlang hebben samengewerkt. Niet afronden van de EHS betekent bovendien een verdere verslechtering van de kwaliteit van onze leefomgeving en zal doorwerken in de aantrekkelijkheid van Nederland als economische vestigingsplaats. In het RandstadUrgent programma bijvoorbeeld, is bepaald dat het realiseren van de zogenoemde groene ruggengraat (een van de robuuste verbindingen) absoluut noodzakelijk is voor de leefbaarheid van de Randstad op langere termijn.


Niet afronden van de EHS gaat ook voorbij aan internationale ambities waar Nederland zijn handtekening onder heeft gezet. De EU-lidstaten hebben jaren geleden afgesproken dat ze per 2010 de afname van de biodiversiteit een halt toe zullen roepen. Dat is ons niet gelukt. De successen die binnen de EHS geboekt zijn, laten zien dat we hiermee een instrument in handen hebben waarmee die ambitie wel waargemaakt kan worden.


Bezuinigen kan betekenen dat we er langer over kunnen doen om die 'stip aan de horizon' te bereiken. In het huidige regeerakkoord komt bezuinigen er echter op neer dat we de horizon bijstellen. Welk landschap laten we dan achter aan onze kinderen?


Teo Wams

De auteur is directeur Natuurmonumenten. Hij stelt tot zijn leedwezen vast dat het nieuwe kabinet geen boodschap heeft aan langjarige afspraken over het natuurbeheer. Daarmee neemt Nederland afstand van succesvol beleid in het verleden, en zet het zichzelf op achterstand tegenover de omringende landen.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden