De mysterieuze dood van een mini-oerpaardje

Inzicht

Dit oerpaardje was drachtig toen het stierf. Maar interessanter dan de resten van de foetus is die asgrijze massa middenin.

Beeld Foto en uitleg: Jens Franzen, Senckenberg Forschungsinstitut Frankfurt

Raar kan het lopen: het ene moment sta je wat te drinken bij een vulkanisch meertje - en het volgende moment ben je dood en liggen je botten te verstenen in de modder. Het overkwam dit exemplaar van het inmiddels uitgestorven mini-oerpaardje Eurohippus messelensis, een zijtak van de nu levende paarden die 48 miljoen jaar leefde in het huidige Duitsland.


Een prachtig, gaaf exemplaar vonden ze in de Messelgroeve nabij Darmstadt - al moet je even puzzelen hoe het in elkaar zit. Probeer de ruggengraat eens te volgen, vanaf de kop: een gedraaide slinger die midden door het lijf naar achteren loopt. Dit dier is geplet, verfrommeld, verstoord. Eén dijbeen ligt helemaal rechtsboven, een ander stuk poot steekt uit boven de schouder.


Maar waarover experts pas écht verrukt zijn, is die asgrijze, zanderige vlek middenin. Bekijk hem onder de microscoop, en je ontdekt dat hij bestaat uit gefossiliseerde bacteriën. Die zijn versteend - of eigenlijk 'verijzerd', in het ijzerrijke chemische milieu waarin het dier verging - terwijl ze het zachte weefsel verteerden. Zo is er een soort fotoafdruk ontstaan van het zachte weefsel, een schaduw in dode bacteriën. Met de juiste technieken kun je er zelfs weefselaanhechtingen en vouwtjes in herkennen, schreef het Duits-Oostenrijkse team dat het fossiel analyseerde onlangs in vakblad Plos One.

Botjes

En er is die rare, platte klont rechtsboven, zichtbaar tussen de ribben en dat platte, lichtbruine bekkenbot achteraan. Als je goed kijkt, herken je er botjes in. De resten van een foetus, besef je met een lichte schok. Een stukje babyschedel steeks zelfs uit onder het bekkenbot vandaan, daar linksonder. Mevrouw paard was zwanger, toen ze aan haar einde kwam. Net als trouwens minstens acht van de vijftien merries die in dezelfde groeve zijn gevonden; er liepen daar destijds voortdurend dieren in de val.

Aandoenlijk. Zo te zien was de foetus zo goed als voldragen, mevrouw stond op het punt haar jong te baren. Besluit ze nog even wat te gaan drinken bij dat vervloekte meertje. Over wat er daarna gebeurde, zijn de experts nog in discussie. Misschien is ze gestikt door vulkanische gassen, misschien werd ze gegrepen door een van de krokodillen die er zaten.

De dood zat in een klein hoekje, in het Duitsland van die dagen. Hoogzwanger of niet.

Raar kan het lopen: het ene moment sta je wat te drinken bij een vulkanisch meertje - en het volgende moment ben je dood en liggen je botten te verstenen in de modder. Het overkwam dit exemplaar van het inmiddels uitgestorven mini-oerpaardje Eurohippus messelensis, een zijtak van de nu levende paarden die 48 miljoen jaar leefde in het huidige Duitsland.

Beeld Foto en uitleg: Jens Franzen, Senckenberg Forschungsinstitut Frankfurt
Beeld Foto en uitleg: Jens Franzen, Senckenberg Forschungsinstitut Frankfurt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.