De muziek van het Toeval

ER ZIJN mensen die denken dat de Bijbel af is en dat er niet meer aan wordt doorgeschreven. Ik denk dat zij zich vergissen....

Zelf zou de Newyorkse dichter, essayist en romancier Auster deze aantijging vast en zeker krachtig van de hand wijzen. Het woord religieus wees hij zelfs al af, toen een interviewer dat tegenover hem gebruikte in verband met zijn werk. Al wilde hij dan wel toegeven dat zijn boeken, die door een criticus eens betiteld werden als metafysische thrillers, vooral geestelijke vragen opwerpen en dat zijn personages op zoek zijn naar een vorm van spirituele genade. Dat interview staat in The Red Notebook: True Stories, Prefaces and Interviews (Faber & Faber; ¿ 44,05).

Het mooiste stuk in de bundel begint zo: 'Toen ik vanmorgen ging zitten schrijven, dacht ik eerst aan Salman Rushdie. Ik heb dat nu bijna viereneenhalf jaar elke morgen gedaan en het is een essentieel onderdeel geworden van mijn dagelijkse routine. Ik pak mijn pen en voor ik begin te schrijven denk ik aan mijn collega-romancier aan de overkant van de oceaan. Ik bid dat hij nog 24 uur zal blijven leven. . .' Zo begint Auster Een gebed voor Salman Rushdie en als hij aan het eind van zijn gebed komt, schrijft hij dat hij graag wat zou doen voor Rushdie, maar niet anders kan dan bidden voor hem: 'die voor ons allen de last draagt. . . Ik sta achter Salman Rushdie in de strijd die hij voert om zijn leven terug te winnen, maar de waarheid is dat hij ook achter mij staat. Daar wil ik hem voor danken. Elke keer als ik mijn pen pak, wil ik hem danken.'

Is dat religieus? Ja, ik dacht het wel. Het is, zodra je het gelezen hebt, ook de enige manier waarop je over Rushdie kunt denken - als over een nieuwe Jezus - en de enige manier waarop je aan dat denken vorm kunt geven is een gebed tot Deze Nieuwe Man van Smarten.

Hoe bezweer je de wanhoop, hoe zeg je het onzegbare? Drie van de stukken in de bundel zijn voorwoorden die Paul Auster ooit schreef. Het uitvoerigste was dat bij een bloemlezing uit de moderne Franse poëzie. In dat stuk besteedt hij onder meer veel aandacht aan Edmond Jabès, die de Holocaust vereenzelvigt met het schrijven: 'Ik heb het met u gehad over hoe moeilijk het is om Jood te zijn, wat net zo moeilijk is als schrijven. Want Jodendom en schrijven zijn niets dan een en hetzelfde wachten, een en dezelfde hoop, een en dezelfde slijtageslag.'

Is dat religieus? Ja, ik dacht dus weer van wel. Niet dat het woord God ook maar ergens valt, nee, dat vermijdt Paul Auster zorgvuldig, zoals het een joodse schrijver betaamt. Hij heeft het liever over toeval en De muziek van het Toeval - The Music of Chance, zoals een van zijn romans heet. Daar geeft hij wat voorbeelden van in het titelstuk van The Red Notebook. Hoe hij onder een raam stond, bijvoorbeeld, van waaruit een munt naar hem toe werd gegooid; hoe hij toen tevergeefs naar die munt zocht en hem later die dag op een heel andere plek terug vond; belachelijk natuurlijk, maar toch was het of het net diezelfde munt was. Verwondering over zoiets alledaags, misschien is het dat wel waar religie eigenlijk over zou moeten gaan. Martin Schouten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden