De Muur viel op de verkeerde dag

Vijftien jaar geleden begon de Duitse hereniging echt. Maar op 9 november vonden in het verleden ook veel duistere gebeurtenissen plaats....

De epische kwaliteiten van de vreedzame volksopstand in Duitsland, vandaag vijftien jaar geleden, doen weliswaar niet onder voor die van de bestorming van de Bastille in Frankrijk en de Boston Tea Party in Amerika, maar de negende november was al onherstelbaar beschadigd door gebeurtenissen die eerder op deze datum hadden plaatsgevonden.

In 1918 werd op 9 november het fundament gelegd van de kwakkelende Weimar-Republiek, die vijftien jaar later onder haar vele tekortkomingen zou bezwijken. In 1923 deed Hitler op deze dag zijn eerste greep naar de macht. En in 1938 werd de 'kristalnacht', de vernieling van joods bezit, georkestreerd.

Alle uitersten van de Duitse geschiedenis komen dus in 9 nowetenschappers vember samen. Voor sommige zou dat jeen reden zijn voor de uitverkiezing tot 'Dag van de Duitse Eenheid'. Maar aan de politiek was deze academische benadering van de geschiedenis niet besteed. Zij wees 3 oktober aan als (vrije) nationale feestdag: het is de dag waarop de Duitse hereniging in 1990 haar beslag kreeg.

De Dag van de Duitse Eenheid heeft die betekenis echter nooit gekregen. In de beleving van de Duitsers kreeg de Wende gestalte op 9 november 1989. Toen werden de eerste bressen in de Berlijnse Muur geslagen; de formele hereniging bezegelde slechts het proces dat op die dag begon. Bij de keuze voor 3 oktober gaf een negatief argument de doorslag: deze dag wekte geen ongewilde associaties met duistere episoden uit de Duitse geschiedenis.

Het gevolg is dat de Dag van de Duitse eenheid een nogal steriel karakter heeft. Ze geeft geen aanleiding tot uitbundig vlagvertoon, en de publieke belangstelling voor de feestelijkheden die op 3 oktober op de rol staan, is vooral afhankelijk van het weer.

De Duitse regering had er dan ook geen benul van gevaarlijk terrein te betreden toen zij vorige week opperde de Dag van de Nationale Eenheid te verzilveren ten bate van de economische groei. Minister Eichel had becijferd dat elke vrije feestdag het land ongeveer twee miljard euro (door uitval van productiviteit) zou kosten. Om niet niet al te ver uit de buurt te geraken van begrotingsnormen van het Stabiliteitspact, moest de Dag van de Duitse Eenheid voortaan maar op de eerste zondag van oktober worden gevierd.

Deze ingreep in de verworvenheden van de Duitsers welbeschouwd de minst ingrijpende van een omvangrijk pakket bezuinigingsmaatregelen heeft een onvermoede gehechtheid aan de nationale feestdag aan het licht gebracht. De regering werd in alle toonaarden van historische gevoelloosheid en zelfs van land- en hoogverraad beticht: kwalificaties die doorgaans met de grootst denkbare terughoudendheid worden gebruikt.

Bondspresident Kr sprong demonstratief voor de dag op de bres. Tot leedvermaak van de oppositie heeft de regering het besluit schielijk ingetrokken.

De nabespreking van deze tumultueuze episode is echter nog niet afgesloten. De premier van de deelstaat Hessen, Roland Koch, ziet er een aansporing in om eens grondig na te denken over de 'verkrampte manier waarop Duitsers met patriottisme omgaan'.

De eigenlijke vraag is of het de Duitsers ooit gegeven zal zijn om eensgezind een nationale feestdag te vieren. Zonder g en dubbele gevoelens. In de 'keizertijd' stonden 18 oktober (de jaardag van de Volkerenslag bij Leipzig), 18 januari (proclamatie van het Tweede Keizerrijk) en 2 september (overwinning op de Fransen bij Sedan) op de rol.

Maar op de hedendaagse kalender ontbreken deze data. De eerste mei (dag van de arbeid), 17 juni (Oost-Duitse volksopstand in 1953), 20 juli (de mislukte staatsgreep van 1944), 7 september (oprichting Bondsrepubliek) en 7 oktober (oprichting DDR) werden te controversieel geacht. Het resultaat is dat Duitsland zijn eenheid herdenkt op een dag die nooit als feestdag is ervaren. De historicus Gerhard Ritter zag dit in 1955 al als een Duits noodlot. 'Onze gedenkdagen zijn geen feestdagen, maar dagen van inkeer en politieke bezinning.'

De verheffing van 9 november tot Dag van de Duitse Eenheid zou hieraan niets veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden