De multiculturele klas

Gemengde scholen zijn een multi-etnische samenleving in het klein. Op het Pieter Nieuwlandcollege in Amsterdam-Oost is integratie geen probleem, maar een gegeven....

DE integratie van allochtonen in de grote-mensen-wereld mag dan moeizaam van de grond komen, voor veel scholieren is de dagelijkse omgang met andere culturen de gewoonste zaak van de wereld. Neem het Pieter Nieuwlandcollege in Amsterdam-Oost met 60 procent allochtone kinderen. Een zwarte school dus, volgens de officiële definitie. Een gemengde school, onderstreept de directrice.

Op het eerste gezicht maakt het Pieter Nieuwland een wat grauwe indruk. Een blokkendoos uit de jaren zestig met uitzicht op het voorbijrazende verkeer van de Gooiseweg. De school moet enige moeite doen om leerlingen uit alle sociale klassen vast te houden. Want een school met veel allochtone leerlingen wordt al snel verward met een kansarme school en dan houden veel autochtone ouders hun kinderen weg.

De leerlingen van Pieter Nieuwland zien hun school - en zichzelf - heel anders. Ze zijn trots dat ze op een havo/vwo school zitten. Ze zijn zuinig op het gebouw - al is het nog zo smakeloos en afgetrapt. De aula is hún huiskamer. Het is van de weinige stukjes Amsterdam waar graffiti nog uitgevonden moet worden. En iedereen vindt het een pré dat de school ongeveer net zo zwart als wit is. Zo hoort het juist in de grote stad, benadrukken de leerlingen.

'Boeken weg', beslist de docent Engels van klas Havo-3b. 'We gaan vandaag allemaal een kleine spreekbeurt houden.' 'Meester!', roept Erno enthousiast terwijl het gouden kruisje op zijn borst danst, 'meester, ik hou van je.' Om hun spreekvaardigheid te oefenen moeten de leerlingen een klasgenoot in gedachten nemen en vertellen wat hij/zij later zal worden. De beurt is aan Jayant en Ka Long.

'Deze klasgenoot wordt een tweede Osama Bin Laden. Hij spreekt dezelfde taal en heeft bijna hetzelfde gezicht, maar dan zonder baard. En hij ziet graag torenflats instorten.'

De klas buldert van het lachen, ook de islamitische kinderen. 'Ahssen, Ahssen', scanderen de kinderen. De kleine, ijverige Ahssen (zoals altijd naast Abdullah in de voorste bankjes) grinnikt verlegen. 'Het is gewoon een grapje, hoor', legt hij in de middagpauze uit. 'Ik ben helemaal niet voor terrorisme. Dat weten ze wel.'

De leerlingen zijn zich bewust van de variatie aan culturen op hun school. En dat ze er blij mee zijn, lijdt geen twijfel. Voor de Marokkaanse Iptissam, die op een islamitische basisschool zat, is het de eerste echte kennismaking met de Nederlandse cultuur. De Surinaamse Dianty komt juist van een witte basisschool. 'Ik was altijd een uitzondering. Dat is niet leuk.' De blauwogige en blonde Femke moest wel even wennen aan al die donkere gezichten op haar eerste schooldag. 'Opeens was ik als blanke niet meer in de meerderheid. En ze hadden allemaal zo'n grote mond. Ik juist helemaal niet.'

Veel Nederlandse meisjes voelen zich veiliger nu ze vertrouwd zijn geraakt met andere culturen. 'Vroeger voelde ik me bedreigd als er een groepje Marokkanen bij de tramhalte stond', aldus een vwo-leerlinge. 'Nu niet meer.'

De werkelijkheid op het Pieter Nieuwland staat in schril contrast met het slechte imago van zwarte scholen. De school heeft het geluk dat de 'verkleuring' heel geleidelijk is gegaan. De school heeft geen vmbo-afdeling en trekt daardoor relatief slimme kinderen aan. En door het grote aantal nationaliteiten is er geen enkele etnische groep dominant. Ook dat helpt een handje om een prettig schoolklimaat te creëren. 'Er zijn heel veel goede gemengde en zwarte scholen', benadrukt de directrice. 'Maar in de krant zie je alleen de probleemgevallen.'

Het Pieter Nieuwland is één van de weinige, gemengde scholen waar de Volkskrant welkom was voor dit verhaal. Maar liefst dertien scholen met pakweg 50 procent allochtone leerlingen wilden niet in de krant. 'Als we dat doen, hebben we volgend jaar 70 procent allochtone leerlingen', aldus een schooldirecteur. 'Het jaar daarna is het 100 procent. En dan kun je er erop wachten tot de allochtone uittocht begint en je school begint te krimpen.'

Het Pieter Nieuwland is daar niet zo bang voor. 'Mensen vragen mij wel eens hoeveel zwarte kinderen in mijn klas zitten. Maar dat weet ik helemaal niet', vertelt de biologie-docent. 'Na een paar weken zie je geen kleurverschil meer. Met het ene kind klikt het. Met het andere minder. Dat gaat dwars door alle culturen heen.'

Als er één etnische groep geliefd is dan zijn het de Surinamers. Toegegeven, ze maken veel kabaal. De tweelingbroers Erno en Urbiënne zetten H3b geregeld op stelten. Maar het zijn de sfeermakers van de klas.

De allochtone leerlingen van het Pieter Nieuwland zijn trots op hun afkomst. Ze voelen zich in de eerste plaats Surinamer, Chinees, Ghanees, Marokkaan, Turk of Hindoestaan. De nederige, timide houding van hun ouders past hen niet meer. De Marokkaanse jongens cultiveren hun accent. Favoriet is de rollende r in 'meestùrr'.

'Ik ben zwart en ik blijf zwart en daar ben ik trots op', zegt de Surinaamse Dianty. En wie denkt dat Ibtissam het condoom accepteert dat de biologieleraar uitdeelt bij het hoofdstuk over voortplanting, komt bedrogen uit. 'Nederlandse meisjes hebben al vriendjes als ze dertien zijn. Dat willen wij niet', klinkt het trots vanonder haar gebloemde hoofddoek vandaan. 'We hebben heus niet allemaal vriendjes met 13', kaatst Merel terug. 'Dat is waar', geeft Ibtissam toe.

SCOREN. Daar gaat het om op het Pieter Nieuwland. Hoge cijfers halen. Als aasgieren cirkelen de leerlingen rond de ingang van de docentenkamer. 'Juf, wat had ik voor mijn SO (schriftelijke overhoring)?' 'Kunt U het dan even opzoeken, juf?' Voor deze kinderen is een schooldiploma het ticket naar maatschappelijk succes. Het zijn slimme kinderen. Hun verstand is hun enige kapitaal.

De zakjapanner is altijd onder handbereik om het nieuwe cijfergemiddelde uit te rekenen. Vooral de Marokkanen gelden als ambitieus. Ze zijn ook gewend aan hard werken. Ibtissam bijvoorbeeld ging tot haar dertiende zeven dagen per week naar school. Doordeweeks naar de basisschool. En op zaterdag- en zondagmiddag naar Arabische les van twee tot zes.

Zo moeizaam als de integratie van de grond komt in de grote-mensen-wereld zo soepel lijkt het proces te verlopen op de Pieter Nieuwland. 'Iedereen mag zijn wie hij is. Dat is democratie', vindt Ibtissam. 'Nederland is een vrij land', filosofeert Dianty. 'Je mag hier geloven wat je wilt. Nou, dan moet je buitenlanders daar ook vrij in laten.'

Democratie is voor deze kinderen geen abstract begrip uit het leerboek over staatsinrichting. Ze gebruiken democratische waarden als leidraad voor alledaagse omgangsvormen. Je mag van elkaar verschillen, maar je moet elkaar respecteren. Soms is het schipperen om alle leerlingen op één lijn te krijgen. Denk bijvoorbeeld aan de herdenking van de slachtoffers van de 11 september aanslagen. 'De stemming onder islamitische leerlingen is hier tamelijk anti-Amerikaans', vertelt de geschiedenisleraar. 'Bij veel van deze gezinnen staat de schotelantenne op het Oosten gericht. Wij zijn voor de allochtone kinderen de enige bron van genuanceerde informatie. En dus geven we veel informatie. Zodat ze zélf kunnen beoordelen of Saddam een held is dan wel een schurk.'

Bij de 11 september herdenking werden uiteindelijk niet alleen de Amerikaanse slachtoffers herdacht, maar álle mensen die waar ook ter wereld slachtoffer werden van terrorisme. De geschiedenisleraar kon er goed mee leven. 'Het terrorisme is onze gemeenschappelijke vijand, toch?'

Het multiculturele drama is in de docentenkamer nauwelijks onderwerp van gesprek. 'Die discussies worden gevoerd door mensen die nog nooit een allochtoon gezien hebben', vindt de godsdienstlerares. 'Ik vind het eigenlijk best goed gaan met die integratie', zegt de geschiedenisleraar. 'Niet alle etnische groepen gaan even intensief met elkaar om, maar niemand wordt uitgesloten.'

De leraar Engels, die zelf in Seattle in de VS naar de middelbare school ging, snapt al helemaal niet waar wij Nederlanders ons druk over maken. Hij vindt het Pieter Nieuwland een toonbeeld van integratie. 'Bij ons hadden de Hispanics, de Aziaten en de zwarten allemaal hun eigen hoekje op het schoolplein. Oh, ja en dan was er nog één Oekraïner. Die stond altijd alleen.

'In de VS is etniciteit de allesbepalende structuur op high school. Hier is het onderdeel zijn van Havo3b bijna nét zo belangrijk als dat je Turk of Marokkaan bent.'

In de aula en in de gangen zijn de congierges de baas: zwarte Eddie en witte Ed. Ze kennen alle 712 leerlingen bij naam. Als Eddie ziet dat een leerling regelmatig ongelukkig in een hoekje zit, stuurt hij de schoolleiding erop af. Verder eisen Ed en Eddie strikte naleving van de schoolregels. Dat doen ze door te kíjken. Heel veel en heel nadrukkelijk te kijken.

Leerlingen mogen geen vrienden of familie mee naar binnen nemen. Roken is verboden. Hasj is absoluut taboe. Graffiti ook. 'Er wordt wel eens stiekem een sigaretje gerookt op het toilet', vertelt Ed terwijl hij de kerstboom optuigt. 'Maar dat is heel moeilijk te bestrijden.'

Bij elkaar op schoot in de aula is heel gewoon. Tongzoenen? Liever niet. Maar het is niet uitdrukkelijk verboden. Straattaal en straatgebaren zijn populair. Vooral de Surinamers houden van show en vermaken zich tijdens de middagpauze door net te doen alsof ze elkaar te lijf zullen gaan en alsof ze geharde criminelen zijn. Maar zodra mevrouw de journalist de weg vraagt naar de dépendance is het spel over. 'Dat is aan de overkant, mevrouw. Ik loop wel even met U mee, mevrouw.'

Dat de 42 verschillende nationaliteiten op het Pieter Nieuwland vreedzaam samenleven, laat onverlet dat wel degelijk één cultuur dominant is: die van het christelijke Westen. Het Sinterklaasfeest wordt niet verschoven ten behoeve van het Suikerfeest. Het Kerstfeest op de Pieter Nieuwland gaat over de geboorte van Jezus: over christelijke waarden als naastenliefde en het belang van dingen met elkaar delen.

'We gaan er geen multiculturele soep van maken', benadrukt de godsdienstlerares. 'Als je van alle culturen een paar elementen neemt en die door elkaar husselt, doe je niemand recht. De christenen niet en de islamieten niet en al die anderen ook niet.'

Ook de regels zijn 'westers en wit', zoals de schooldirecteur het uitdrukt. En dat beaamt het lerarenkorps. 'Als ze zaterdag vakken gaan vullen bij Albert Heijn moeten ze ook hun pet afzetten, Nederlands praten en stoppen met vloeken', aldus de leraar Nederlands. De schooldirecteur zegt het zo: 'wij leiden kinderen op die in deze maatschappij een baan moeten vinden. De kinderen moeten zich in deze maatschappij staande houden. Neem gerust van mij aan dat er heel wat aanpassingsvermogen van ze wordt gevraagd.'

En dat begint al op de jaarlijkse werkweek van de brugklasssers die traditie-getrouw naar Texel voert. Als de boot aanmeert, staat er op het eiland voor elk kind een fiets klaar. Ook voor de leerlingen die nog nooit een fiets aangeraakt hebben. 'Een scholier in Amsterdam móet kunnen fietsen', vindt de mentrix van H3b. 'Het is een kluif voor sommige kinderen. Maar na één week Texel kunnen ze het allemaal.'

Of de huidige westerse, witte normen zo dominant zullen blijven weet de directrice, Martine Bakker, niet. 'De samenleving verruwt. Het kost steeds meer moeite om kinderen uit te leggen dat je met de hoed in de hand méér bereikt dan met een grote mond. Er komt tegenwoordig een veiligheidscoördinator in de klas om de kinderen ervan te doordringen dat spuitbussen verboden zijn. En dat je de politie op je dak kunt krijgen als je iemand een mep verkoopt of iets steelt.

'Laatst had een meisje een portemonnee van een klasgenoot gevonden. Ze pakte er tien euro uit en verstopte het beursje. Toen we het meisje ter verantwoording riepen, ontkende ze dat ze iets had gestolen', memoreert het schoolhoofd. 'Terwijl de naam van de eigenaar op de portemonnee stond.' De schoolleiding besloot met de moeder van de leerlinge te gaan praten. Ze verdedigde haar dochter te vuur en te zwaard. 'En dat was een Nederlands gezin, hoor', aldus Bakker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden