De mores van Limburgse krabbelaars

Wanbeheer sloopte Woning Beheer Limburg. Crisismanager Kempen wil de failliete boedel opheffen. Terwijl de woningcorporatie verkommerde, ritselden en rommelden ex-voorzitter Wim Schepers en zijn vrienden naar hartelust....

Het moet een dankbaar moment zijn geweest voor Ome Wim Schepers, toen op 20 januari 1992 de bestelwagen van firma Jacobs/Diederen voorreed. De woninginrichters sjouwden voor ruim zesduizend gulden goederen zijn huis binnen aan het Mauritspark in Geleen: een slaapkamerameublement, model Orion, en een fraai Perzisch tapijt.

De goede gaven waren afkomstig van bouwconcern Muyres, dat toevallig ook het nieuwe kantoorpand mocht bouwen van de woningcorporatie waar Schepers voorzitter was. Het bedrijf van Marcel Muyres, een oude schoolkameraad van Schepers, schreef de kosten af op een ander project, de gevangenis te Sittard. 'Reparatiewerkzaamheden ingang + sporthallen, aan tapijt en marmoleum', meldde de factuur die de rechercheurs van het ministerie van Volkshuisvesting vonden.

Muyres bezorgde al eerder de zoon van Schepers, fysiotherapeut Boy, fitness-apparatuur ter waarde van ruim 22 duizend gulden. Het werd eveneens afgeschreven op de Sittardse gevangenis. En wie sprong zo hulpvaardig bij, toen huize Schepers werd verrijkt met een fitnessruimte en een garage? Alweer Muyres.

Een verwoede kleine krabbelaar, zo mag Ome Wim zich wel betitelen. Waar hij zijn kans schoon zag, pikte hij wat mee. Anekdotisch is de illegale aftakking van de warmwaterbuizen van DSM in zijn achtertuin, die eind 1994 werd ontdekt. Zo verwarmde hij tien jaar lang gratis zijn huis en het zwembad en de whirlpool van zoon Boy. Dat scheelde weer tienduizenden guldens op de gasrekening.

Wim Schepers, 78 jaar, oud-wethouder en ereburger van Geleen, is zonder twijfel de meest opvallende figuur in de Limburgse zedenschets die WBL-affaire heet. Het is het verhaal van een woningcorporatie die slachtoffer werd van bestuurders die vooral het privébelang goed in het oog hielden, van handjeklap met bevriende bouwbedrijven en projectontwikkelaars.

De hoogbejaarde Schepers was de afgelopen vier jaar voorzitter van Woning Beheer Limburg, een middelgrote corporatie met 7500 huurwoningen in Limburg en Noord-Brabant. In volkshuisvestingsland heeft de WBL in die paar jaar een beroerde naam gekregen. Technisch is de zaak failliet, met een huizehoog exploitatie-tekort.

Het voltallige WBL-bestuur is inmiddels naar huis gestuurd. Staatssecretaris Tommel van Volkshuisvesting heeft een crisismanager, de oud-directeur van de Nationale Woningraad drs B. Kempen, naar Limburg afgevaardigd om het puin te ruimen. Eind oktober hoopt Kempen klaar te zijn: de WBL verdwijnt, de huizen worden verkocht aan andere corporaties. De huurders zullen er, is de verwachting, geen nadeel van ondervinden.

En de aanstichters van de affaire?

Om die te kunnen aanwijzen is het nodig ruim vijftien jaar terug te gaan in de tijd. Eind jaren zeventig was de woningmarkt in een dal geraakt, wat voor de lobby van projectontwikkelaars en bouwwereld reden was de toenmalige staatssecretaris Brokx onder druk te zetten om te hulp te schieten. CDA-er Brokx besloot, gesteund door praktisch de hele Tweede Kamer, tot een opmerkelijk gebaar richting vrije markt. De bouwers mochten de premie-koophuizen die zij aan de straatstenen niet kwijtkonden, als huurhuizen overdoen aan woningcorporaties.

In het Limburgse haalde projectontwikkelaar/makelaar en CDA-liefhebber Ger Ruijters opgelucht adem. Hij kon ruim duizend onverkoopbare woningen slijten aan de SBDI, een woningstichting waarmee hij bijzondere banden onderhield.

Zo stond SBDI-voorzitter Derks, oud-voorzitter van de Limburgse KVP, bij Ruijters voor een vorstelijk bedrag als adviseur op de loonlijst. Derks en zijn SBDI-bestuur betaalden zonder enige bedenking de hoge vraagprijs die Ruijters voor de huizen wilde hebben. Niet uit de corporatiekas, maar met rijkssubsidie.

Het werd een schandaal dat tot de parlementaire enquête naar de bouwsubsidies zou leiden, een inkijkje in de handel en wandel van de 'bouwmafia'. Voor de SBDI, met een ballast van veel te dure Ruijters-woningen die moeilijk verhuurbaar waren, betekende het een noodlijdend bestaan.

In 1992 werd de failliete boedel overgenomen door twee kleine Limburgse corporaties, Het Zuiden en HBL. De nieuwe naam van het geheel werd WBL, Woning Beheer Limburg. 'Ome Wim wilde zijn macht uitbreiden', zo verklaart een ingewijde het feit dat de bescheiden vereniging Het Zuiden, waar Schepers voorzitter was, gretig de zieltogende SBDI wilde opslokken. Hij werd zo in één klap een van de grootste huisbazen van Limburg.

Het was een riskante operatie. Accountantsrapporten wezen op de ingebakken financiële malaise. Schepers had er geen boodschap aan. Hij omringde zich in het nieuwe WBL-bestuur en de raad van commissarissen met oude getrouwen, zoals hij zijn hele leven gewoon was. Al in zijn jonge jaren begon mijnbeambte Schepers met het aaneenrijgen van bestuursfuncties bij tal van instellingen tot een invloedrijk netwerk in Geleen en ver daarbuiten. Tijdens zijn wethouderschap (1970-1980) bewees 'de onderkoning van Geleen' hoe handig contacten zijn in het Limburgse.

Niemand kreeg de dingen zo snel voor elkaar als de oud-KVP-er. 'Hij bezit een zesde zintuig voor ritselen', zeg een Limburgse politicus. 'Een Piet van Zeil in het kwadraat.' Zijn gesloten en weinig ambtelijke manier van werken ondervond soms afkeuring. Maar wie protesteerde lag eruit, met een autoritaire uitbrander van de anders zo goedmoedig ogende onderkoning.

Deskundigheid speelde geen rol voor een bestuursfunctie bij de nieuwe WBL, bevriend zijn met Schepers was belangrijker. Zo ontstond een warm nest vol deels bejaarde en voormalige CDA-bestuurders uit Limburg, notabelen uit het katholieke volkshuisvestingsland.

Met vriend Albert van Goethem, voorzitter van fusiepartner HBL in Geleen, deelde hij de vruchten. Van Goethem, CDA-burgemeester in Beek, staat bekend als een driftig verzamelaar van betaalde bijbanen. Hij werd in 1989 de eerste burgemeester van Nederland die een bv (GB Consultancy) oprichtte om zijn bijverdiensten in onder te brengen. Een 'ondernemende burgemeester', noemt hij zichzelf.

Van Goethem declareerde voor zijn corporatiewerk in zes jaar tijd twee ton, inclusief btw. Een andere vriend, de voormalige CDA-wethouder Gerard Billekens van Venlo werd door Schepers van secretaris van Het Zuiden gepromoveerd tot penningmeester van WBL. Billekens (73) schoof Van Goethem en Schepers vervolgens ieder tienduizend gulden extra toe voor hun inspanningen.

Het serieuze bestuurswerk lieten Schepers en kornuiten vrolijk waaien. De dringend noodzakelijke financiële sanering van Woning Beheer Limburg, die aan de vorige staatssecretaris Heerma was beloofd, bleef achterwege. Liever hield het bestuur zich bezig met de bouw van een nieuw kantoor. De bevriende bouwer Muyres had nog een stuk industrieterrein in Geleen, waar voor acht miljoen gulden het symbool verrees van de nieuwe macht van Ome Wim.

Twee miljoen te duur, berekenden de VROM-rechercheurs die vorig jaar probeerden de affaire uit te pluizen. En overbodig, want terwijl het 'Scheperspaleis' voor de helft leegstond, viel het besluit vijf regiokantoren te stichten. Dat was toch wat praktischer voor een in heel Limburg actieve corporatie.

Ook voor het rekenwerk dat de fusie moest propageren benutte Schepers zijn netwerk. Hij vond een echte specialist: de toenmalige CDA-burgemeester Fons Jacobs van Nederweert. Als oud-hoofdinspecteur Volkshuisvesting voor Limburg en hoge VROM-ambtenaar in Den Haag had hij steeds dicht bij het vuur gezeten. Jacobs werd twee jaar aangesteld als adviseur, en toonde zich à raison van 24 duizend gulden voorstander van overname van de failliete SBDI-boedel.

Voor intimi in de volkshuisvesting was het een pikant schouwspel. Jacobs had er alle belang bij dit vlekje zo onopvallend mogelijk weg te werken. Als Haags ambtenaar was hij architect van de omstreden regeling die de bouwwereld de gelegenheid gaf onverkoopbare koopwoningen te dumpen bij woningcorporaties. Vervolgens vertrok hij naar Limburg, waar hij als hoofdinspecteur nauwelijks controle uitoefende op de verkoop van de Ruijters-huizen aan de SBDI.

Dat Jacobs een liefhebber was van nestgeur bleek al in 1989, toen het ministerie van Binnenlandse Zaken hem op de vingers tikte vanwege belangenverstrengeling bij bouwbedrijf Nelissen van Egteren. Het belemmerde de CDA-er, die nog steeds grossiert in nevenfuncties, niet om begin dit jaar burgemeester te worden van het veelgeplaagde Brunssum (affaire met burgemeester Riem, wethouders-schandaal). Bij zijn aantreden veroorzaakte hij al meteen een rel in de gemeenteraad toen hij een bouwkavel inpikte door zichzelf uit te sluiten van de verplichte lotingsprocedure.

Hoe de WBL-affaire verder afloopt is ongewis. Ome Wim is weliswaar definitief uitgerangeerd ('hij is geknakt', aldus een bekende), maar de rest van het netwerk is volop actief, alsof er nooit iets is gebeurd. De burgemeesters Van Goethem en Jacobs besturen, Muyres bouwt, Ruijters is weer de machtigste makelaar in het zuiden, met een uitstekend netwerk.

Het onderzoek van VROM naar de precieze verwevenheid in de WBL-affaire is vastgelopen, bij gebrek aan bevoegdheden van de Dienst Recherchezaken van het ministerie. De Maastrichtse hoofdofficier van Justitie Overbosch aarzelt over een strafrechtelijk onderzoek. De teleurstellende resultaten van het OM in recente Limburgse corruptiezaken zullen hieraan niet vreemd zijn.

Het is geen wonder, zegt een ingewijde. 'Wat denk je nou? De echte sjoemelaars hebben het schriftelijk bewijs, voorzover dat aanwezig was, al lang vernietigd. Deze beerput blijft netjes toe.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.