Column

De morbide lokroep van het kalifaat

David Brooks en columnist van de New York Times
null Beeld afp
Beeld afp

De gruweldaden van Islamitische Staat zijn als verre nachtmerries neergekomen op het afgestompte geweten van de wereld. De eerste onthoofdingen van Amerikanen wisten ons nog te schokken, maar sindsdien is er sprake van een gestaag spervuur van onmenselijkheid: massaexecuties van christenen en anderen, homoseksuelen die van hoge gebouwen worden gegooid, archeologische cultuurschatten die worden verwoest en het stelselmatige gebruik van gifgassen.

De recente verslagen in The New York Times over het gestructureerde verkrachtingsprogramma van IS hebben wel een schok teweeggebracht, maar amper tot actie geleid. Toch is hier iets groters aan de hand. Het is alsof er een geheim wormgat naar een ander tijdperk is ontdekt en de kennis van eeuwen ongedaan wordt gemaakt.

Dit voltrekt zich in de morele sfeer. Door overheden toegestane slavernij leek iets uit het verleden, maar IS is nu een schaamteloze slavenstaat. Er zijn catalogi van yezidische vrouwen, die als handelswaar worden opgeborgen en geveild.

De verkrachtingen worden met de mantel van het geloof bedekt. De verkrachters prevelen voor en na de daad vroom hun gebeden. De religieuze leider heeft een handleiding geschreven voor het verkrachtingsprogramma, met daarin een handzaam hoofdstuk 'Vaak Gestelde Vragen' voor de beginnende verkrachter:

Vraag 12: Mag een man de slavin van een andere man kussen, met toestemming van de eigenaar?

'Nee, want kussen heeft met genot te maken en genot is alleen toegestaan als de man de slavin exclusief bezit.'

Vraag 13: Is het toegestaan gemeenschap te hebben met een slavin die nog niet in de puberteit is?

'Ja, indien zij geschikt is voor gemeenschap. Als ze echter daarvoor nog niet geschikt is, volstaat het om van haar te genieten zonder gemeenschap te hebben.'

In The National Interest beschreef Ross Harrison hoe dat IS-wormgat naar een ander moreel tijdperk gepaard gaat met een politiek wormgat dat erop is gericht het Midden-Oosten naar een ander geostrategisch tijdperk te leiden. Gedurende vele decennia is het Midden-Oosten bepaald door natiestaten en is het Arabische denken beïnvloed door nationalisme. Deze natiestaten zijn echter verzwakt (Egypte) of vernietigd (Irak en Syrië). Nationalisme is niet langer in staat het volk te mobiliseren of een samenhangend historisch verhaal te bieden. Volgens Harrison is IS opgekomen om het nationalisme te begraven en de Arabische natiestaat op te heffen.

'IS maakt gebruik van het idee dat het pre-nationalistische islamitische tijdperk de Gouden Eeuw van de Arabische wereld was, en dat het tijdperk waarin het seculiere nationalisme opbloeide er een was van verval en buitenlandse overheersing', zegt hij.

IS probeert voortdurend de grenzen tussen natiestaten weg te vagen. Nationale identiteiten worden ondermijnd of verpletterd. Nationale en prekalifaatherinneringen worden verwijderd.

Intussen biedt IS een zelfverzekerde visie op de toekomst: een verenigd kalifaat, dat het vacuüm opvult dat is achtergelaten door in verval geraakte nationalistische ideologieën. President Obama heeft gezegd dat IS alleen maar staat voor wreedheid. Dat is dus duidelijk niet zo. Onze militaire leiders hebben het over de strijd tegen IS als een poging zo veel mogelijk IS-leiders en strijders te doden, maar in deze oorlog gaat het om een visie op de geschiedenis. De denkbeelden van IS ontlenen hun legitimiteit aan het feit dat IS een grondgebied beheert en een plek heeft om die denkbeelden in praktijk te brengen.

Tot nu toe is de reactie op IS erbarmelijk geweest. De VS hebben 500 miljoen dollar toegezegd om gematigde Syriërs te trainen en te bewapenen, in de hoop daarmee een leger van vijftienduizend strijders te creëren. Na drie jaar heeft dat in totaal zestig strijders opgeleverd, waarvan er twintig direct gevangen zijn genomen.

We moeten ophouden met deze beweging te onderschatten als een bende zichzelf in diskrediet brengende waanzinnigen. IS vormt een morele en politieke bedreiging voor de kwetsbare stabiliteit in wat er nog over is van het Midden-Oosten. IS zal blijven gedijen en zijn denkbeelden blijven verspreiden zolang de beweging grondgebied bezit.We zien een toekomst tegemoet met een heroplevend Iran, een besmettelijke IS en ineenstortende staten.

Als dat geen reden is voor ongerustheid en een nieuwe afweging, wat dan wel?

Vertaling: Leo Reijnen © NYT

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden