ReportageArtistiek protest in Hongkong

De mondharmonica van CY Leo is politiek ontwaakt

CY Leo speelt tussen de flats in Hongkong. ‘We maken geen Hongkongse kunst meer, maar proberen in de gunst te komen van China. We verliezen onze eigenheid.’Beeld Isaac Woo

CY Leo is een van de talentvolste mondharmonicaspelers ter wereld. Hij hield zich aanvankelijk afzijdig van de protesten in Hongkong tegen de Chinese inmenging. Nu is hij om. ‘Ik denk dat het niet zonder gevolgen zal zijn voor mijn carrière. Maar ik geloof in wat ik doe.’

Op de dag dat het Hongkongse protest voor het eerst door traangas werd uiteengedreven, begon jazzmuzikant CY Leo aan een worsteling met zijn artistieke integriteit. Hij was ontdaan door het geweld, probeerde zijn emoties in muziek te verwerken, en schreef een aangrijpend nummer. Teargas, noemde hij het, om dat daarna toch maar te veranderen in Tears. Politiek neutraler, dus veiliger voor hem als muzikant.

‘Ik werk vaak samen met de Hongkongse regering’, zegt CY Leo, 25 jaar, geboren en getogen in Hongkong, en een van de meest beloftevolle mondharmonicaspelers ter wereld. ‘Dit jaar had ik drie overheidsopdrachten staan. Ik dacht: ik wil in Hongkong overleven, ik wil mijn carrière beschermen, dus ik moet de naam van die song veranderen. Pas later besefte ik dat ik voor de terreur van de regering was gebogen. Als ik het opnieuw kon doen, zou ik de naam niet meer veranderen.’

Betogers mikken op winkelcentra

Hongkongs winkelcentra zijn tijdens de kerstdagen het doelwit geweest van betogers die zich verzetten tegen de greep van Beijing op de voormalige Britse kroonkolonie. Af en toe kwam het tot heftige botsingen tussen de politie en activisten die de toegang tot warenhuizen blokkeerden of te midden van het winkelende publiek protestacties hielden. De politie gebruikte traangas, pepperspray, het waterkanon en de wapenstok om de protesten de kop in te drukken. Ruim driehonderd activisten zijn opgepakt. Hongkong wordt al ruim een half jaar geconfronteerd met massale protesten tegen Carrie Lam, die Hongkong bestuurt maar tot nog toe weigert om de demonstranten tegemoet te komen. Met hun acties in winkelcentra willen de betogers de overheid onder druk zetten om gearresteerde activisten vrij te laten. Ook eisen zij dat de inwoners van Hongkong voortaan rechtstreeks de hoogste bestuurder kunnen kiezen. Nu gebeurt dat door een kiescollege waarin pro-Beijingfiguren de overhand hebben. Carrie Lam beschuldigde de activisten ervan dat zij met hun protestacties in de winkelcentra voor veel Hongkongers Kerst hadden verpest.

Tenger en timide

CY Leo – volledige naam: Leo Ho Cheuk-Yin – lijkt een doodgewone jongeman. Tenger, eerder timide. Tot hij zijn harmonica aan zijn lippen zet, en zijn publiek betovert met virtuoos en doorleefd spel. Op zijn zesde begon hij te spelen, op zijn vijftiende werd hij solowereldkampioen, de jongste ooit, en sinds een paar jaar timmert hij aan de weg als artiest. Hij geeft concerten in de hele wereld, vaak met steun van bedrijven, en is een veelgevraagd muzikant op culturele evenementen van de overheid.

Maar sinds het uitbreken van de Hongkongse protesten staat zijn carrière op een laag pitje. De meeste concerten in Hongkong zijn geannuleerd, omwille van het geweld in de straten, en veel bedrijven moeten bezuinigen en hebben hun culturele sponsoring geschrapt. De afgelopen maanden heeft CY Leo vooral op cruiseschepen opgetreden, muzikaal niet interessant maar goed betaald, en in kleine jazzbars. ‘Voor de meeste muzikanten is het leven tegenwoordig supermoeilijk’, zegt hij.

Wat het nog moeilijker maakt voor Hongkongse artiesten, is dat zij in de protesten onder druk staan om partij te kiezen. Wie zijn steun uitspreekt voor de demonstranten, kan represailles uit Beijing verwachten, zoals een verbod om in China op te treden. Wie zijn loyaliteit aan het moederland betuigt, krijgt de woede van Hongkongse fans over zich heen. De meeste artiesten proberen zich gedeisd te houden. Zo deed ook CY Leo het, tot voor kort.

CY Leo hield zich aanvankelijk gedeisd, mede vanuit commerciële motieven. Nu durft hij zich uit te spreken. Beeld Isaac Woo

Want ook hij wilde graag de Chinese markt veroveren, met 1,4 miljard steeds kapitaalkrachtiger consumenten, tegenover 7 miljoen in Hongkong. ‘Ik deed mee aan een tv-programma in China, bestudeerde artiesten die het daar hadden gemaakt, probeerde hun succesformule te achterhalen. In feite is het zielig. We spelen Chinese klassiekers, echt ouderwetse muziek, en we halen gimmicks uit, omdat Chinezen daarvan houden. De meest vernieuwende muziek vind je absoluut niet in China.’

Conformeren

Maar vooral, om in China aan de bak te komen, moet je je politiek conformeren. ‘Je moet de politieke lijn volgen, mag niets doen wat die lijn kan overschrijden. Elk concept dat ook maar enigszins het totalitarisme hindert, is taboe. Als een Hongkongse artiest voor de Chinese markt creëert, verliest hij zijn artistieke vrijheid en zijn integriteit.’

Stellen die Chinese normen Hongkongse artiesten al jaren voor dilemma’s, door de protesten wordt die tweestrijd nog urgenter. Op Chinese sociale media wordt sinds kort opgeroepen om ‘foute’ Hongkongse muzikanten niet alleen van optredens te weren, maar ook van streamingdiensten. Zo wordt de druk nog opgevoerd. ‘Veel artiesten steunen de protesten, maar hun platenmaatschappijen zijn pro-China, of beter: pro-geld’, zegt CY Leo. ‘Ik ken artiesten in wiens contract staat dat ze niet over politiek mogen praten, of die verplicht worden om pro-Beijingverklaringen te tekenen.’

Ook CY Leo hield zich aanvankelijk stil, maar geleidelijk begon hij zich steeds meer uit te spreken. ‘De protesten zijn voor mij een moment van politiek ontwaken geweest. Het is alsof ik de afgelopen zes maanden terug naar de universiteit ben gegaan en een opleiding politiek heb gekregen. Ik zie steeds duidelijker wat er met mij en de muzieksector aan het gebeuren is. We maken geen Hongkongse kunst meer, maar proberen in de gunst te komen van China. We verliezen onze eigenheid.’

Nam de muzikant aanvankelijk voorzichtig stelling, zoals met het verhulde Tears, geleidelijk werd hij steeds onverbloemder. In juli verwerkte hij geluidssamples van een toespraak van een demonstrant in een nummer. Begin november nam hij ontslag uit een overheidscommissie voor jongeren en cultuur. Het lijken kleine gebaren, maar de gevolgen voor CY Leo zijn groot. Zijn optreden op het concert voor de Nationale Dag werd geschrapt, net als twee concerten in Shanghai.

Gevolgen voor loopbaan

‘Het was geen makkelijke beslissing’, zegt hij. ‘Ik denk dat het niet zonder gevolgen zal zijn voor mijn carrière. Maar ik geloof in wat ik doe. Ik ben geen betoger in de frontlinie die met bakstenen gooit, maar ik kan een rol spelen als muzikant. Dat is nu mijn doel: ik wil nog beter worden, een groter publiek bereiken en blijven opkomen voor wat ik geloof. Na zes maanden van politiek ontwaken wil ik mijn carrière nu opbouwen met de rest van de wereld, in plaats van te focussen op 1,4 miljard Chinezen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden