De moeizame relatie tussen politiek en Volkert van der G.

Er is bijna geen rechtszaak die zoveel politieke reacties losmaakt als die van Volkert van der G. Zelfs premier Rutte bemoeit zich ermee. Drie voorbeelden van de onlosmakelijke verbondenheid tussen politiek Den Haag en de zaak-Volkert van der G.

Volkert van der G. op de dag van zijn veroordeling. Beeld epa

Nadat de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) woensdag had geoordeeld dat het verzoek van Volkert van der G. voor een proefverlof heroverwogen moet worden, lieten Kamerleden snel van zich horen. VVD-Kamerlid Ard van der Steur oordeelde dat een proefverlof niet gewenst is vanwege de 'onrust in de samenleving' die dat teweeg zal brengen. Ook het CDA liet weten tegen te zijn. En PVV-leider Wilders stuurde meteen vragen richting de regering.

Sinds Van der G. in 2003 werd veroordeeld voor de moord op Fortuyn bestaat er een ongemakkelijke houding tussen politiek Den Haag en de zaak Van der G. Waar normaal enige afstand tot de specifieke zaken in de rechtspraak wordt gehouden, nemen politici nu meer vrijheid e oordelen over de zaak. Het feit dat de moord politiek gemotiveerd was en zoveel maatschappelijke beroering veroorzaakte - het Binnenhof moest na de moord zelfs tijdelijk worden afgezet - maakt de zaak bijna onlosmakelijk verbonden met de Haagse politiek. Drie voorbeelden.

Rutte: ik ben tegen
In de verkiezingscampagne van 2012 moest premier Rutte antwoorden op de vraag wat hij zou doen als zijn minister van Justitie hem zou zeggen dat Van der G. verlof zou krijgen. 'Daar ben ik tegen. Van der G. heeft een politieke moord gepleegd. Het is voor mij ondenkbaar dat deze man ooit proefverlof krijgt. Dat is dan het einde van de minister van Justitie (...) Als het stelsel dat toelaat, moeten we het stelsel veranderen', antwoordde Rutte toen.

Staatssecretaris Teeven werd na de uitspraken van Rutte op Volkskrant.nl uitgedaagd door Femke Halsema. Die schreef dat de rechtstatelijke opdracht tot bescherming van misdadigers tegen volkswoede en eigenrichting door de VVD werd ingeruild voor een populistische variant. Teeven reageerde zo: 'Je hebt gelijk als je zegt dat geen mens Van der G. zijn proefverlof gunt. Ik ben ook een mens, maar daarnaast staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Jij weet dat ik mij met heel mijn hart inzet voor de verbetering van de positie van slachtoffers in het strafrecht. Gelukkig is de tijd voorbij dat men alleen oog had voor de rechten van verdachten en veroordeelden. Alle gedetineerden kunnen om verlof verzoeken: ook Van der G. Daarvoor gelden regels. Of hij verlof krijgt, hangt onder andere af van het risico van maatschappelijke onrust en ongewenste confrontatie met slachtoffers. De bestaande regels bieden dus - geheel terecht - ruimte voor de belangen van de maatschappij en slachtoffers. Jij noemt dat populistisch, ik noem dat recht doen aan slachtoffers en burgers.'

Teeven opvolger Fortuyn
Teeven zelf is een ander voorbeeld van de verbondenheid van politiek Den Haag met de zaak Volkert van der G. Hij was de man die in 2002 Pim Fortuyn opvolgde als lijsttrekker van Leefbaar Nederland, nadat Fortuyn zijn eigen partij LPF had opgericht.

Teeven haalde uiteindelijk twee zetels voor Leefbaar Nederland en kwam de Tweede Kamer in. Nadat het bestuur van die partij Emile Ratelband koos als lijsttrekker voor de verkiezingen in 2003, stapte hij op en werd lid van de VVD. In 2006 werd hij voor die partij weer gekozen in de Tweede Kamer. Vier jaar later werd hij benoemd tot staatssecretaris.

In de rechtszaak tegen Van der G. moest Teeven ook als getuige komen opdagen. Teeven moest aan de rechter-commissaris uitleggen waarom hij kort na de moord zei - hij was toen nog officier van justitie - dat Van der G. niet in zijn eentje Fortuyn kon hebben vermoord.

Politiek commentaar
Snel na de moord op Fortuyn bleek al dat de gepaste afstand tussen politiek en deze zaak nooit stand kon houden. De LPF, van nul naar 26 zetels in de Kamer gekomen, vond een van de rechters partijdig omdat die ooit voor Vluchtelingenwerk Nederland had gewerkt en lid was van de PvdA. Hij zou een 'radicale beroepsactivist' zijn. Ook toen Van der G. veroordeeld werd tot 'slechts' 18 jaar cel was er ook veel kritiek uit politieke hoek. Het gerechtshof in Amsterdam oordeelde bij het hoger beroep zelfs dat de uitlatingen van politici over Van der G. onverstandig en ongepast waren. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens werd echter niet geschonden, zo oordeelde het hof.

Na de veroordeling was er weer felle kritiek van de LPF. De partij vond de straf niet afschrikwekkend genoeg. 'Het is verontrustend als dit de straf is voor het om zeep brengen van de democratie', zei LPF-Kamerlid Joost Eerdmans. 'Politici kunnen niet meer zeggen wat ze willen, waardoor we weer wegzakken in het moeras van gematigde opinies.'

VVD-minister Remkes baarde opzien door in het AD zijn verbazing uit te spreken over het feit dat Van der G. geen levenslang had gekregen. Premier Jan Peter Balkenende, op dienstreis, noemde de uitlating 'niet verstandig'. Opvallend: De fracties van PvdA en VVD wilden destijds uit principe niet reageren op gerechtelijke uitspraken, zo noteerde de Volkskrant in juli 2003.

Staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden