Opinie

'De moeilijkste rol in de campagne is voor Diederik Samsom'

Het gaat er niet om de 3 procent van Brussel, het gaat nu om leiders die zich bekwamen in the management of decline, helden van de terugtocht, die kunnen duidelijk maken dat de komende jaren lage groei te verwachten is, schrijft Martin Sommer.

Samsom tijdens het debat over de mislukte Catshuis-besprekingen.Beeld ANP

Kernvraag aan de vooravond van het Kamerdebat over de bezuinigingsvoorstellen die naar Brussel moeten worden gestuurd: Is Nederland van de harde euroschool nu van de ene op de andere dag kneedbaar geworden? In de Kamer is geen meerderheid meer voor bezuinigen tot een tekort van maximaal 3 procent in 2013, zoals eurocommissaris Rehn eist. Geert Wilders formuleerde de scheiding tussen rekkelijken en preciezen het scherpst: de verkiezingscampagne wordt één groot referendum over Europa.

In het debat van dinsdag blonken de voorstanders van Europese strengheid uit in mat proza. Demissionair premier Rutte had bepaald geen meeslepend verhaal over de noodzaak van snel en hard bezuinigen. Het moest van Brussel en hij kon PvdA-leider Samsom, die anders wilde, 'geen comfort geven'. VVD-fractievoorzitter Blok kwam in zijn argumentatie niet verder dan het boekhouderige 'het gaat slecht met Nederland'. De linkse partijen waren na de val van het kabinet alweer in de herverdelingsmodus, het moet eerlijker en solidairder dan in de Catshuis-voorstellen.

Argusogen
Nederland wordt sinds de breuk ook vanuit het buitenland met argusogen bekeken - dit beeld stelt niet gerust. De enige die een spa dieper groef was Kees van der Staaij van de SGP. Die zocht naar een steviger grond voor bezuinigingen dan de Brusselse 3 procent, voorbij de verkiezingsprogramma's in de maak en de gesel van de concrete voorstellen. 'De eeuw van de groei is afgelopen', aldus Van der Staaij. Er moet bezuinigd worden, niet vanwege Olli Rehn, maar omdat het uitzicht op de lange termijn minder groei is, de bevolking afneemt en de zorgkosten steil oplopen. Die verzorgingsstaat kan niet blijven uitdijen.

Maar het grotere perspectief was in het debat dinsdag ver te zoeken en vermoedelijk zal het ook vandaag gaan over de vraag of de kortingen op cultuur of passend onderwijs kunnen worden teruggedraaid. Leerzaam is de gang van zaken in Frankrijk, waar ze al wat langer in een harde verkiezingsstrijd verwikkeld zijn. Een presidentscampagne in de ontkenningsmodus. In een schitterend land, diep tevreden met zichzelf, met TGV's die het doen en eindeloze hoeveelheden medicijnen voor iedereen. Maar wel gezeten op een enorme berg schulden.

Banken en Amerika
Net als hier in een flink deel van de Tweede Kamer, wordt de crisis door de Franse politiek toegeschreven aan de banken en aan Amerika. Comfortabele gedachte. Allebei de presidentskandidaten, Sarkozy en Hollande, beloven dat het land uit de crisis gaat groeien. En allebei denken ze ouderwets Frans dat de staat daarin het voortouw zal nemen. De moeilijkheid van met name Sarkozy is nu juist dat hij de afgelopen vijf jaar heeft laten zien dat die staat tamelijk weinig meer vermag, in een geglobaliseerde wereld. De Fransen staan dan ook op het punt om hem eruit te gooien - niet geleverd, nu wegwezen.

Frankrijk is altijd wat uitgesprokener dan Nederland, maar het realiteitsprobleem is niet anders. Daar had je les trente glorieuses, hier dertig jaar naoorlogse groei naar de verzorgingsstaat. De legitimiteit van het politieke midden, schrijft Tony Barber in de Financial Times, is helemaal gebaseerd op die verzorgingsstaat. Dat maakt het zo moeilijk voor middenpartijen om met een samenhangend verhaal de kosten van de sociale voorzieningen terug te dringen. Want wie niet levert, kan vertrekken.

'Asociale bezuinigingen'
Vooral de Partij van de Arbeid kan niet loskomen van herverdelen, koopkrachteffecten en het 'terugdraaien van asociale bezuinigingen'. Ooit was de PvdA een zeer Europa-gezinde partij, nu laat de nieuwe leider de Brusselse eis van 3 procent tekort los met een beroep op 'bijzondere omstandigheden' - wat overigens zelfs de Franse socialistische uitdager François Hollande niet heeft gedaan.

Naast die bezuinigingen moet er ook ruimte zijn voor groei, aldus Diederik Samsom. Maar precies hetzelfde argument werd in 1997 gebruikt - tegen de wil van Wim Kok - om de afspraak van het stabiliteitspact (ook maximaal 3 procent tekort) te verruimen. Die verruiming werd vijf jaar later door Frankrijk en Duitsland als argument gebruikt om de 3 procent los te laten. Met de gevolgen die we kennen.

Als de schuldencrisis, schrijft Tony Barber, een eind maakt aan het sociale contract tussen burger en overheid, is het gevolg steeds minder vertrouwen in een politiek systeem dat niet meer levert. In Frankrijk haalden Marine Le Pen en de linkse Mélenchon 30 procent van de stemmen, ongeveer hetzelfde percentage als PVV en SP bij elkaar opgeteld hier te lande.

Niet voor niets hanteerde de PVV de slogan: wij doen wat de PvdA belooft. Deze week is de campagne begonnen, met Diederik Samsom in de moeilijkste rol. Het is niet de vraag of die 3 procent van Olli Rehn nu wel of niet per se moet. De erkenning dat de voorzienbare jaren lage groei zullen geven en een zinkende demografie - daar gaat het om. En de behoefte is nu aan leiders die zich bekwamen in the management of decline, helden van de terugtocht, zoals ooit in The Guardian de Sovjet-leider Gorbatsjov werd betiteld.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden