De moeder aller interviewers

Veertig jaar lang, tot in de jaren negentig, gaf Bibeb Vrij Nederland kleur met haar portretterende interviews. ‘Als ze vermoedde dat mensen iets verborgen wilden houden, ging ze op jacht....

Ook zangeres/cabaretière Jasperina de Jong kwam er niet onderuit, een interview met Bibeb. Ze bleek een ‘weerbare stem’ te hebben. Ook de andere observaties van de beroemde interviewster van Vrij Nederland waren illustratief.

‘Eén been onder zich, de kleine handen op de dijen. De tred van een balletdanseres, beetje swingend.’ Het gezicht van De Jong toonde een ‘triomfantelijke gloed’ – typisch Bibeb.

Frénk van der Linden, een van haar nazaten: ‘Soms verloor ze zich in haar observaties. Vingers waren bij haar soms lang, slank en sympathiek, en blikken vaak broeierig. En de geïnterviewden spraken nogal eens op mystieke toon.’

Tweede puntje van kritiek: ‘De politieke interviews waren niet haar sterkste verhalen. Je zag er aan af dat de politieke redacteuren van Vrij Nederland die interviews voorbereidden. Ze had sterke banden met de artistieke wereld, was zelf ook een artistieke vrouw. Voor de politieke finesses had ze niet veel gevoel.’

Maar voor de rest: ‘Meesterlijk.’

Jasperina de Jong inspireerde ze tot een lied, To Be Or Not To Bibeb. Iedereen wist in die tijd, de jaren zeventig, over wie het ging.

Wat een akelig idee

Ik krijg Bibeb op de thee

Bibeb van Vrij Nederland

Voelt mij morgen aan de tand

Had ik maar meteen gezegd:

Nee mevrouw, het schikt me slecht

Nee mevrouw, het zal niet gaan

Maar dat heb ik niet gedaan

Ik moet nu meteen gaan zorgen

Dat ik geen figuur sla, morgen

Dat Bibeb mij niet laat afgaan

Ik zal me erdoorheen zien te slaan.

Bibeb, pseudoniem voor Elisabeth Maria Lampe-Soutberg (Amsterdam, 15 juni 1914 – Scheveningen, 18 januari 2010), had ‘de neiging én de aanleg van een goede psychiater’, zoals Rinus Ferdinandusse het verwoordt.

Als hoofdredacteur (1969-1996) van Vrij Nederland plaatste hij honderden interviews van haar hand. De band tussen hoofdredacteur en interviewster was innig. Met zijn dochtertjes ging Ferdinandusse vaak bij haar op bezoek, in Scheveningen, en elke zondag om drie uur voerden ze een telefoongesprek. ‘We waren goede vrienden. En ik bewonderde haar.’

Met interviews met naar schatting zeshonderd politici, schrijvers, industriëlen en kunstenaars leverde Bibeb een belangrijke bijdrage aan de gloriejaren van VN. Ze interviewde zonder angst, vrijmoedig, langdurig en uitputtend en was overal op voorbereid. Haar werkwijze was onorthodox, zoals schrijver Jeroen Brouwers in de bundel Het is Niets beschreef:

‘Onmiddellijk nadat ze binnen was en zich in de keuken op een stoel had geposteerd, barstte ze tegen mij uit in een vulkaangelijke toorn, waarbij ze met beide voeten op de grond stampte. Ik ben kwaad op u. Ik overweeg om u niet te interviewen. Ik heb geen bloemen voor u meegebracht. U zult mij toch eerst het een en ander duidelijk moeten uitleggen.‘

Over haar privéleven sijpelden slechts flarden naar buiten. Ze was twee maal getrouwd, met journalist Walther Schaper en met George Lampe, directeur van de Vrije Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Zelfs over haar leeftijd liet ze niets los. Dat ze al 95 jaar was toen ze maandag overleed, was voor menigeen een verrassing.

Foto’s van haar zijn nauwelijks in omloop en aan het woord kwam ze zelf hoogst zelden. Toen De Journalist in 1998 een portret van haar maakte, legde ze uit waarom:

‘Ik heb altijd de geheimzinnigheid gekoesterd. Niet uit valse bescheidenheid, maar als je andere mensen interviewt, moet je niet teveel over jezelf vertellen. Er is ook niet zoveel over mij te zeggen.’

Ze beschermde zichzelf, zegt Ferdinandusse. ‘Dat hadden we afgesproken. Vertel niets over jezelf. Ze ontlokte mensen dingen, en die dachten vervolgens: hee, met haar kan ik praten, bij haar kan ik het kwijt. Het risico bestond dat een grote schare mensen haar lastig zou gaan vallen. Zelfs bossen bloemen stuurde ze terug.’

Ze was streng, ook voor anderen. Ferdinandusse: ‘Als ze vermoedde dat mensen iets verborgen wilden houden, ging ze op jacht. Dat accepteerde ze niet. En ze kwam er altijd achter. Ze gaf niet op.’

Van der Linden: ‘Ze is de moeder aller interviewers. En Willem Wittkampf van Het Parool is de aartsvader. Haar voornaamste kwaliteit was haar empathisch vermogen. Daarom was ze een betere interviewer dan Ischa Meijer, die interviewde toch vooral zichzelf.’

Alle latere interviewers hebben geprofiteerd van haar baanbrekende werk. Wie portretterende interviews leest van Van der Linden, Coen Verbraak (Vrij Nederland), Arjan Visser (Trouw) of Steffie Kouters (Volkskrant magazine) kan de sporen eenvoudig traceren. Antoinnette Scheulderman (34), interviewster voor Revu, VARAgids en Linda, trok bij haar moeder ooit een boek uit de kast met gebundelde interviews van Bibeb. Ze was meteen verkocht.

‘Ik vond haar stoer en bijzonder. Ik zag interviews van een vrouw die het voor elkaar kreeg serieus genomen te worden en vragen stelde die nooit eerder werden gesteld. Ze zocht de scheidslijn op tussen het persoonlijke leven en de carrière. Daarmee was ze een van onze wegbereiders.’

Bibeb, in 1998 in De Journalist: ‘Ik denk wel dat ik een beetje een nieuwe vorm aan het interview heb gegeven. Ik probeer de diepere kant te laten zien, de essentiële dingen. Die komen meestal vanzelf aan de orde, heel organisch.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden