De misrekeningen van de Megabanenmarkt

De Megabanenmarkt moest de Amsterdamse Sociale Dienst uit het slop trekken door tienduizend bijstandsontvangers om te toveren tot werkzoekenden. Het werden er 4100, waarvan een kleine dertienhonderd via de markt een baan vonden....

De voorstanders van een jaar geleden zijn nog steeds vóór, en bestempelen de Megabanenmarkt tot een groot succes. De tegenstanders roepen om het hardst dat de markt geflopt is. Beide kampen gaan uit van dezelfde cijfers.

De Megabanenmarkt moest de Amsterdamse Sociale Dienst uit het slop trekken, die al jaren slecht functioneert. De Dienst helpt te weinig bijstandstrekkers weer aan werk, doet te weinig aan controle en fraudebestrijding en legt te weinig boetes of strafkortingen op. Voor oud-minister Vermeend van Sociale Zaken was vorig jaar 'de maat nu echt vol'. Hij dreigde op te houden met het maandelijks voorschieten van de uitkeringen, een maatregel die Amsterdam per jaar 34 miljoen euro had kunnen kosten.

De gemeente hoopte dit te voorkomen door werkgevers, uitkeringsinstanties en reïntegratiebedrijven samen te brengen in één hal - 'het kastje naast de muur' - en zo duizenden bijstandsontvangers aan een baan te helpen. Rob Oudkerk, sinds maart de nieuwe Amsterdamse wethouder van Sociale Zaken, verbond in mei zijn reputatie aan het project. Het mócht niet misgaan.

De markt werd inderdaad een mega-operatie. Alle cliënten van de Sociale Dienst - voor zover niet alleenstaand met jonge kinderen, niet verslaafd of zwaar gehandicapt en jonger dan 65 jaar - moesten de gang naar de hallen in het Westelijk Havengebied maken, in totaal ruim 39 duizend mensen. Voor de markt waren vijfhonderd medewerkers ingeschakeld, uitgeleend door Sociale Dienst en reïntegratiebedrijven; zestig werkgevers werkten mee.

Vlak na de start in november vorig jaar werd al duidelijk dat de Megabanenmarkt de hooggespannen verwachtingen niet zou waarmaken.

Bijna 40 procent van de cliënten bleek geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt. Veel minder mensen dan gehoopt konden na een intake-gesprek direct worden doorverwezen naar de hal waar werkgevers met vacatures stonden te wachten.

Hoe groot de misrekening was, blijkt uit het contract met Boer & Croon. Het wervings- en selectiebureau zou samen met uitzender Randstad zorgen dat er genoeg vacatures waren om de werklozen die kónden werken direct aan een baan te helpen. Als Boer & Croon van de tienduizend kandidaten vierduizend mensen aan het werk kreeg, zou het ruim elf miljoen euro ontvangen.

Helaas: Boer & Croon had de vacatures paraat maar de tienduizend beloofde werkzoekenden kwamen niet. Slechts 4100 bijstandsontvangers werden gereed bevonden om in de werkgevershal 'in procedure' te gaan. Nog geen dertienhonderd cliënten (3 procent van het aantal opgeroepenen) vonden op de markt een baan. Boer & Croon en Randstad krijgen hun geld, omdat hun contract tussentijds werd aangepast. 'Ze hebben veel meer moeite moeten doen om mensen aan het werk te krijgen', aldus een woordvoerder van de Sociale Dienst.

Een teleurstellend resultaat voor een markt die zeventig miljoen euro kostte? Nee, vindt zowel gemeente als Sociale Dienst. Door de markt zijn zevenduizend uitkeringen beëindigd. Jaap van der Aa, de vorige wethouder van Sociale Zaken en bedenker van de markt, zei tevreden te zijn als van vijfduizend mensen de uitkering kon worden gestopt.

'De markt heeft het inzicht opgeleverd wat we met die mensen kunnen', zegt André Jansen, sinds 14 juli vorig jaar directeur van de Amsterdamse Sociale Dienst. 'Negentig procent van de dossiers is opgeschoond, we weten wie onze cliënten zijn. De conclusie is dat meer dan de helft nooit zal werken. Beschamend dat we dat niet wisten.'

Rob Oudkerk, wethouder Sociale Zaken, is nog positiever: 'Zelfs puur financieel is het een groot succes. We hebben er 70 miljoen euro ingepompt en de banenmarkt heeft direct 73 miljoen euro opgeleverd - zevenduizend stopgezette uitkeringen maal de uitkering op jaarbasis. Een effectieve winst van 6 procent.'

Was het niet beter geweest om die zeventig miljoen direct in de Sociale Dienst te investeren? 'Er was een big bang nodig om de Dienst weer op de rails te krijgen', zegt Jansen. 'Er ging elk jaar meer geld naartoe, maar er verbeterde weinig. De Megabanenmarkt heeft een schokeffect teweeg gebracht: bijstandstrekkers kijken nu anders naar de Dienst. Het is niet meer de gemakkelijke vermogensverstrekker die het was. En de regiokantoren krijgen de dossiers netjes aangeharkt terug.'

Jan ter Bruggen, voorzitter van de Cliëntenraad die de uitkeringstrekkers vertegenwoordigt, walgt van dit soort verhalen. 'Ze blaten maar over succes. In mijn ogen is er van consulent tot wethouder maar wat aangerommeld. Ja, zevenduizend cliënten uit de uitkering, maar veel uitkeringen zijn gestopt zonder reden. We zijn schofterig behandeld.'

Of de banenmarkt nu een succes is geweest of niet, het is onwaarschijnlijk dat Amsterdam dit jaar al voldoet aan de eisen van oud-minister Vermeend van Sociale Zaken. In zijn Agenda van de Toekomst stelde Vermeend de eis dat Amsterdam dit jaar 2800 werklozen aan een baan zou helpen. Dat lukt niet, heeft Oudkerk al toegegeven. Het is de vraag of de jaarlijkse strafkorting op de rijkssubsidie - de reden waarom de megabanenmarkt vorig jaar in allerijl werd opgezet - dit jaar kan worden voorkomen.

En er is nóg een dreiging. Het kabinet wil gemeenten per 1 januari 2004 100 procent verantwoordelijk maken voor de bijstand. De gemeenten mogen zelf hun aanpak bepalen, maar als die faalt dragen zij het financiële risico. Iedere cliënt uít de bijstand is winst, iedere cliënt erbij kost voortaan geld. Nu draagt het rijk nog 75 procent van het risico.

De vijftienhonderd werknemers van de Sociale Dienst hebben gemengde gevoelens over de - hun opgelegde - Megabanenmarkt. Een deel van hen had liever gezien dat het geld in de Sociale Dienst zelf was gestopt, weet Martin Scholten, vice-voorzitter van de Ondernemingsraad. 'Het is bovendien veel te vroeg om het een succes te noemen. Niemand kan overzien hoeveel mensen van wie de uitkering is gestopt, straks weer bij ons aankloppen.'

De markt, zo vonden velen, veroorzaakte veel extra werk en gooide dat daarna terug over de schutting van de Sociale Dienst, geeft ook directeur Jansen toe. Het feit dat er uit de dienst zo'n vijftig ervaren krachten werden opgeroepen om mee te werken op de markt, heeft volgens Scholten onder de achterblijvers pijn veroorzaakt. 'De vervangers die waren geregeld, onder meer via uitzendbureaus, waren onervaren. De achterblijvers hebben zich uit de naad moeten werken. Er ontstond behoorlijk wat wrijving.'

Volgens velen staat of valt het uiteindelijke succes van de Megabanenmarkt met de follow-up. Amsterdam is van plan de komende twee jaar zes of zeven 'bedrijfsverzamelgebouwen' te openen, waar - net als op de Megabanenmarkt - de Sociale Dienst, andere uitkeringsinstanties en reïntegratiebedrijven samenwerken. Er worden casemanagers aangesteld, zodat elke cliënt één aanspreekpunt heeft voor al zijn vragen over werk en inkomen. Het eerste Amsterdamse bedrijfsverzamelgebouw opent op 18 november onder de naam Marktplein voor Werk en Inkomen in Amsterdam Zuid-Oost.

'Als de follow-up niet goed van de grond komt, blijft het effect van de Megabanenmarkt eenmalig', zegt Paul Verheij, directeur van NV Werk, reïntegratiebedrijf voor langdurig werklozen. 'Opgeschoonde dossiers verouderen en het schokeffect onder werklozen zakt snel weg. Eigenlijk had de nieuwe aanpak er nu al moeten zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden