Column

De mislukte missie van Abou Jahjah

Als dan eindelijk het gevreesde pamflet van Dyab Abou Jahjah verschijnt, een pleidooi voor radicalisering, haal ik in de moskee herinneringen op met een van zijn discipelen.

De moskee van Achamrouk in Zeist.

Abderrahim Achamrouk was oprichter van de Arabisch-Europese Liga Nederland, AEL-NL, Jahjahs radicale politieke actiegroep die destijds zoveel angst veroorzaakte dat minister Remkes plechtig beloofde de hele geheime dienst erop te zetten en het CDA een preventief verbod vorderde plus het ontnemen van de grondrechten. Parate opwinding, net als nu.

Ab moet lachen. Hij vertelt over zijn ontmoeting met een geheim agent, een vrouw die zich 'Servaas' noemde, hem opwachtte bij het schoolplein en meenam naar een gereserveerde hotelkamer waar Ab zijn schooltas in de hoek zette. 'Mag ik in je tas kijken', vroeg de geheim agent en Ab zei: 'Alleen als ik ook in jouw tas mag kijken.' Dat mocht.

Hij was jong en staatsgevaarlijk. 'We begrepen niet waarom iedereen zo op scherp stond, waren we dan zó belangrijk?' Na een inbraak vonden ze afluisterapparatuur in hun Utrechtse kantoortje, 'ik dacht: we doen ertoe. Maar we waren gewoon een stelletje anarchistische studenten. We werden belangrijk gemáákt.'

De moskee van Abderrahim is een nieuwbouwmoskee van baksteen. De toren licht groen op boven een winkelcentrum in Zeist. Ik zou het een poldermoskee noemen, maar dat woord is uit de gratie. Ab loopt op badslippers; het gebed is net voorbij en we praten tot het volgende. 'We waren watjes', zegt hij, 'we waren softies. We hadden niks te verbergen, we waren tegen geweld, het enige wat we wilden was een stem geven aan de jongeren die nergens werden gehoord. We kwamen op voor onze burgerrechten. Voor ons was het een uitlaatklep.'

Abderrahim Achamrouk

Waar moesten ze terecht? Niet bij de verzuilde, van subsidies afhankelijke migrantenclubs. Niet bij de gevestigde politiek. Abou Jahjah was een kans - die nam ze mee op sleeptouw door het land en waar hij kwam gingen de lampen aan. 'Ik heb wel wat geleerd van die gozer. Hij is slim, hij leerde ons over onze wortels en over het probleem van het zionisme.'

En hij leerde ze groot denken: een politieke partij, een 'aardverschuiving' bij de verkiezingen, filialen over de hele wereld. Maar de missie mislukte, dat had Ab snel door. De AEL-NL zonk af, Abou Jahjah keerde terug naar Libanon. Nog hullen zijn medestrijders van toen zich in vergetelheid: voorzitter Jamil Jawad laat niets meer van zich horen zodra ik de AEL noem in een mailtje, en het destijds zo felle bestuurslid Naima Elmaslouhi doet hetzelfde -haar twitterbiografie luidt nu: 'was an activist but deactivated long time ago'.

Ab is de enige die wil praten - met open armen. 'Het is láng geleden man'. Hij was 23. Hij is 37. En nu Abou Jahjah terug is in de lampen, lijkt het of de tijd een keerlus neemt. Maar niet voor Ab. Die weet wel beter.

'We hadden toen een democratische stem kunnen geven aan de jongeren, dat is het trieste. Het is in de kiem gesmoord. We waren er ziek van. We werden meteen als gevaarlijke radicalen weggezet. Als je pro-Palestina bent, heb je iedereen achter je aan. En ik dacht: bekijk het maar.'

Hij emigreerde, begon een bakkerij bij Meknès maar kwam terug voor zijn drie kinderen. Nu is hij de motor achter de moskee en heeft hij zorgen over de jeugd, die gevoeliger dan ooit is voor het salafisme. Vorig jaar vertrok een meisje uit Zeist naar Syrië, 'toen schrokken we wakker'. Ab maakte voor zijn moskee een analyse: de jeugd keert zich af en begon een project. Nu zijn er islamlessen in het Nederlands op maandag en vrijdag, en is er een meldpunt voor bezorgde ouders.

Het pamflet 'Pleidooi voor radicalisering' van Abou Jahjah.

'De jeugd gaat nu óf het verkeerde pad op óf kiest voor de religie. Ik zie een brede salafistische beweging die hard aan de weg timmert. Salafisten zijn heel actief: op internet, met congressen, ze gaan de straat op. Ze vertellen dat je niks met democratie te maken moet hebben. Ze sluiten zich af. Mijn buurman is salafist en zegt: stemmen is haram. Dat trekt jongeren aan, het is gemakkelijk, dit is halal, dat is haram, je hoeft niet zelf na te denken. Wij proberen ze binnenboord houden.'

Daarover heeft Abou Jahjah het niet. Die wil, als ik het goed begrijp uit zijn pamflet met de stoere titel, het populistische pad bewandelen. Tegen 'de elite', maar dan via de linkeroever, waar Marx smelt in de warme rechtse zon. Ook is hij alweer bezig met een nieuwe internationale politieke klapper: Movement X, 'voor radicale gelijkheid'.

Ab zucht en zegt: 'Je kunt roepen en dan gebeurt er niks. Je kunt ook low profile wat proberen te betekenen.'

Reageren? t.heijmans@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden