Reportage

'De meters die we maakten zijn centimeters geworden'

Ruim een half jaar zijn Nederlandse militairen actief in Irak. De strijd tegen IS is moeizamer dan gedacht. 'De meters die we maakten, zijn centimeters geworden. Dat voelt soms als stilstand.'

Minister Hennis kijkt hoe een Nederlandse militair Iraakse soldaten instrueert op een oefenterrein bij de Iraakse stad Erbil. Beeld Sjoerd Hilckmann
Minister Hennis kijkt hoe een Nederlandse militair Iraakse soldaten instrueert op een oefenterrein bij de Iraakse stad Erbil.Beeld Sjoerd Hilckmann

In de brandende zon zitten zo'n dertig Iraakse militairen met een machinegeweer gehurkt in het woestijnzand terwijl ze opkijken naar een blonde Nederlandse commando. Die legt aan de Irakezen uit hoe je het wapen - type kalasjnikov - in elkaar zet en laadt.

Iets verderop laat een andere Nederlandse trainer aan een groepje leerlingen zien wat de juiste schiethouding is: wapen hoog houden, hoofd laag. Zijn oog tuurt door het vizier bovenop het wapen. 'Kijk, zo doe je dat', gebaart hij en geeft het wapen terug aan een Irakees.

Dit zijn ze dan, de Iraakse grondtroepen die na een opleiding door Nederlandse special forces alleen terug naar de frontlinie gaan om terreurbeweging Islamitische Staat (IS) in Irak te bevechten. Ze zijn hard nodig, want de 3.500 bommen die de internationale coalitie tot nu toe vanuit de lucht op IS-doelen in Irak en Syrië heeft laten vallen, heeft de terreurbeweging nog lang niet te gronde gericht. Hoewel ook Nederlandse F16's elke dag en nacht over de Iraakse woestijn scheren en al ruim 450 bommen hebben afgeworpen, blijft IS doorgaan met het plegen van aanslagen.

Filmpjes waarin de Jordaanse piloot Moaz al-Kasasbeh levend wordt verbrand en diverse journalisten en hulpverleners, knielend in oranje overalls in de woestijn, worden onthoofd, toonden eerder dit jaar dat IS in ieder geval in buurland Syrië een veilige haven heeft waar het zonder vervolging kan opereren.

Familie

De strijd tegen IS in Irak verloopt eveneens moeizamer dan gedacht. De groep kreeg woensdag weliswaar een gevoelige klap doordat hun tweede man werd gedood bij een Amerikaanse luchtaanval, maar een groot deel van het westen en midden van Irak is nog altijd in handen van IS.

In de woestijn net naast het vliegveld van Bagdad verklaren een paar Nederlandse special forces hoe het kan dat IS nog niet is verslagen en dat er nog niet echt een winnende partij is in Irak.

'Veel Iraakse militairen die aan onze opleiding beginnen, missen een vechtersmentaliteit. Het is best vaak voorgekomen dat ze wegrenden als IS eraan kwam. Ze lieten munitie gewoon uit hun handen vallen en gingen er vandoor', zegt marinier Frank. Hij leidde de afgelopen acht weken samen met collega's zo'n honderd Iraakse commando's op. 'We trainen ze vooral op mentale weerbaarheid.'

Andere mariniers herkennen het verhaal. Bovendien: 'Als ze binnenkomen, hoor je dat jongens uit Bagdad wel willen vechten voor hun eigen familie, maar niet per se voor Irakezen in een ander deel van het land', zegt kapitein Mike.

De special forces hebben een voldaan gevoel over wat ze hebben bereikt met acht weken training. 'Hun vechtersmentaliteit is nu beter, daarmee kun je een oorlog winnen', zegt Frank. Mike: 'Hun overlevingskans is gewoon groter geworden. Al is het maar omdat ze na onze les weten hoe je een tourniquet aanlegt zodat je niet doodbloedt na een schotwond van IS.'

Tij keren

Maar winnen doen ze nog niet. De frontlinie tussen de strijdende partijen schuift de laatste tijd hoogstens soms een beetje naar links, dan weer naar rechts. De internationale coalitie hoopt dat het trainen van Iraakse en Koerdische grondtroepen het tij kan keren, zodat de stad Mosul en andere delen van Irak worden heroverd op IS. Ook Nederland denkt daarover na.

Omringd door mannen met machinegeweren en hoge betonblokken die bescherming moeten bieden tegen autobommen, bracht minister Jeanine Hennis van Defensie deze week een driedaags bezoek aan haar manschappen in Irak om te horen wat de trainingen tot nu toe hebben opgeleverd en wat Nederland eventueel nog meer kan bijdragen.

Ook zij concludeert dat IS nog lang niet is verslagen. 'De meters die we maakten, zijn centimeters geworden. Dat voelt soms als stilstand.' Ze noemt het aannemelijk dat de strijd tegen IS door zal moeten gaan na oktober, als de Nederlandse militairen eigenlijk alweer naar huis zouden moeten komen. Hennis zinspeelt op een verlenging van de missie: 'De klus is zeker nog niet geklaard. We moeten serieus kijken naar wat de coalitie nodig heeft om IS verder terug te dringen.'

In de verte, uit het centrum van Bagdag, klinkt soms een harde knal. 'Een bermbom', zegt een meereizende Nederlandse militair of diplomaat dan achteloos. Volgens hen zijn zulke explosies er 'bijna elke dag'. De oorlog tegen IS-strijders is hier dichtbij en reëel.

Interview F16-commandant: 'We zijn goed bezig.'

'IS-strijders trekken zich niet terug met de snelheid die we gehoopt hadden, maar we zijn goed bezig. Het grotere plan om de opmars van IS in Irak te stuiten, is gelukt', vertelt de commandant van het Nederlandse F16-detachement over zijn operatie boven Irak. Hij mag uit veiligheidsoverwegingen niet met zijn naam in de krant. Ook de locatie waar vandaan de F16's opstijgen, mag niet bekend worden gemaakt.

Volgens de F16-baas heeft IS veel bijgeleerd om luchtaanvallen te voorkomen: 'De tijd dat ze in grote colonnes reden en goed zichtbaar waren, zijn voorbij. Ze verplaatsen zich nu in kleinere groepjes en hebben zich teruggetrokken in kleinere pockets'. Maar dat betekent volgens hem niet dat IS aan de winnende hand is.

'IS beschikt niet over wapens waar wij verschrikkelijk bang van worden. We vliegen op een hoogte waarmee we buiten hun bereik blijven', zegt de F16-commandant. Berichten dat enkele F16's licht geraakt zijn door IS-kogels, waarna besloten is om hoger te gaan vliegen, wil hij niet bevestigen.

Mocht een toestel neerstorten, dan heeft de piloot 'een kit met communicatieapparatuur en voedsel bij zich die zijn overlevingskansen vergroot', zegt hij. De piloten zijn voorbereid op een scenario zoals dat van de Jordaanse piloot die neerstortte in vijandelijk gebied, gevangen werd genomen en levend werd verbrand. 'Dat hoort bij ons werk.'

Hoeveel IS-strijders zijn uitgeschakeld door F16's weet de commandant niet. 'We zijn niet op de grond aanwezig om dit exact vast te stellen.'

Luchtoorlog

In Washington, Brussel en Berlijn steken regeringsleiders van circa zestig coalitielanden de komende twee maanden de koppen bij elkaar om te bedenken hoe ze kunnen voorkomen dat IS het geweld exporteert naar Europa of de VS. De voorlopige conclusie luidt: een luchtoorlog alleen is niet genoeg. Goed getrainde grondtroepen inzetten is de enige manier om IS echt in toom te houden.

Die grondtroepen worden behalve in Bagdad ook in het uiterste noorden van Irak opgeleid. Hier vechten trotse, uiterst gemotiveerde Koerdische peshmerga-strijders voor huis en haard. Als zij zouden wegrennen voor IS wordt hun dorp onder de voet gelopen. Dus blijven ze en vechten ze als leeuwen. Ook al hebben de meesten al twee maanden geen salaris ontvangen.

In zelfgekochte uniformen, een enkeling met cowboyhoed op, stormen de Iraakse trainees met hun Nederlandse leraren over het oefenterrein in de omgeving van Erbil. In groepjes van tien omsingelen ze leegstaande bungalows met rode dakpannen. Zoals geleerd gaan ze het huis niet via de voordeur binnen, maar via het raam. Binnen een minuut hebben ze de nepbom gevonden en ontmanteld die voor hen was neergelegd.

Buiten staat minister Hennis op haar slippers goedkeurend door het raam mee te kijken. 'Dat doen ze goed hè?', zegt ze tegen Daniel, de commandant van dit trainingsteam.

'Ja excellentie', antwoordt de commandant. 'Dat doen ze heel goed.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden