De metamorfose van de leider van de PvdA

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Wie wil weten wat politiek zoal met een mens kan doen, moet op Lodewijk Asscher letten. Rond de verkiezingen was dat een vermoeide, vroegoude kerel in kreukelpak die een boodschap verkondigde waar hij zelf nauwelijks in leek te geloven. En moet je nu eens zien: Asscher is dezelfde en toch helemaal anders. Een vent van wie je denkt: daar gaan we als parlementaire pers nog veel plezier aan beleven.

Die nieuwe Asscher kenmerkt zich om te beginnen door opgewektheid: op zowat elke recente foto zie je hem lachen. Geen schaterlach, eerder iets waaruit vertrouwen in de toekomst zou spreken, ware het niet dat die term al gekaapt is door anderen. Die opgewektheid verklaart hij zelf tegen wie het maar horen wil met de 'enorme bevrijding' omdat hij zich voluit aan de oppositie kan wijden.

Dan is er de dadendrang. In de nadagen van Rutte II ontpopte hij zich als guerillaminister: hij voerde oppositie met de middelen van een bewindspersoon: zette de VVD voor het blok door meer geld voor onderwijzers af te dwingen, rolde in Brussel zijn plan voor gelijke beloning in de EU op de valreep uit. En gaf minister Hennis - 'de VVD minister die ik het meest zal missen', zei hij in een radio-interview - een duwtje richting uitgang. Dat hij er Halbe Zijlstra kwaad mee kreeg - 'die uitspraak heeft mij verbaasd' - zal zijn plezier vergroot hebben.

De oude Asscher Beeld
De oude AsscherBeeld

De nieuwe Asscher is de aanvoerder van een klein partijtje. Om dat te compenseren zoekt hij de grenzen van het politiek betamelijke op. Dat ondervonden in het debat over het regeerakkoord zijn nieuwe vrienden van GroenLinks en SP. Ze trokken samen op om meer geld voor wijkverpleging te regelen. Maar het was Asscher die de motie ongebruikelijk vroeg indiende en er zo zijn naam aan verbond.

Daarbij profiteert hij enorm van zijn ervaring als vice-premier. Die stelt hem ook in staat deze week minister van Binnenlandse Zaken Ollongren het leven zuur te maken. Wilt u nepnieuws aanpakken? Kom dan met voorbeelden van Russische beïnvloeding van verkiezingen, vroeg Asscher haar. Dezelfde tactiek liet hij op Rutte los. Wilt u dividendbelasting afschaffen? Kom dan met economen die dat een goed plan vinden en vertel me wie uw adviseurs zijn. Met vragen naar feiten breng je een bewindspersoon in verlegenheid, ervaringsdeskundige Asscher weet dat.

De nieuwe Asscher Beeld
De nieuwe AsscherBeeld

Binnenhofbewoners zijn zich doorgaans zeer bewust van wat zo'n politieke metamorfose met je doet. Dan verwijzen ze naar Vuur en As, dat de Canadese schrijver en wetenschapper Michael Ignatieff schreef over zijn tumultueuze politieke loopbaan als leider van de Canadese Liberalen. Mooiste observatie uit dat boek: 'Je verlaat een welwillende wereld waarin mensen bereid zijn fouten door de vingers te zien (...) en je gaat een wereld binnen van gestoorde letterlijkheid waar alleen de woorden die uit je mond komen echt tellen.'

Nederland heeft zijn eigen Ignatieff. Pieter Hilhorst is zijn naam. Hij was vrijzwevend doener en denker, volgde in 2012 Asscher op als wethouder en PvdA-lijsttrekker in Amsterdam en sneuvelde. Ook hij dacht na over wat hem was overkomen en schreef daar een lezenswaardig boek over: De belofte. Bijkomend voordeel: Hilhorst maakte Asscher van nabij mee.

Zijn analyse is als volgt: Asscher voerde een campagne van hoop, in de rol van uitdager. Maar hij werd gezien als een verdediger van de macht. Hij sprak over onzekere banen, maar werd gezien als minister van Sociale Zaken. Boodschap en rol vielen niet samen. Zo werd hij een schim van zichzelf.

Pieter Hilhorst: 'Het verhaal klopt.' Beeld
Pieter Hilhorst: 'Het verhaal klopt.'Beeld

Asscher is op z'n best als moralistisch politicus die spreekt over grote thema's, vindt Hilhorst. 'Dat durven de meesten niet.' Hij typeert hem als een stoïcijnse optimist die nooit de controle verliest en niet snel uit z'n slof zal schieten. Iemand met talent voor zelfbehoud die goed kan uitdelen; ook dat bleek al in Amsterdam, waar hij achter D66 'een ondraaglijke leegte' zag. Niet alles inzetten op dagsuccesjes, maar de lange termijn in het oog houden, dat wordt - denkt Hilhorst - de opgave waarvoor Asscher staat.

Bij politici hoort een verhaal, vindt Ignatieff, en vindt ook Hilhorst: 'Het verhaal over Asscher klopt. Die man in een pak met wat vlekken van de kinderen op de schouder, politicus maar ook vader - dat past hem. Zo'n verhaal wordt snel als cynisch gezien. Ik noem het vakmanschap.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden