DE MENTALE PRULLENBAK

HOE meer je weggooit, hoe meer je kunt bewaren. Dit geldt niet alleen voor de rommel in mijn studeerkamer, maar vooral voor alles wat ik in mijn mentale prullenbak deponeer....

Wat is moeilijker: kritiek geven of kritiek ontvangen? Kritiek is de levensader van de wetenschap, de literatuur en de kunst, maar juist op deze gebieden zijn er maar bitter weinig mensen, die met kritiek weten om te gaan. Zo ken ik een collega die vijftien jaar lang geen goed woord over had voor en gericht heeft tot een andere collega, alleen vanwege een kritische voetnoot bij het werk van de eerste. De sfeer tussen die twee is nooit meer opgeklaard.

Wat is moeilijker: vergeten of vergeten worden? De angst om vergeten te worden is vaak heel groot. En dat is precies de reden waarom veel mensen niets willen vergeten van wat ze aan onaangename dingen van anderen hebben meegemaakt, zelfs als het gaat om kleinigheden. Toen en toen heb je dat tegen me gezegd en dat zal ik je nooit meer vergeven. Waarom heb je toen niet dit gedaan? Waarom heeft mijn vader me niet dit, mijn moeder me niet dat? Enzovoort. Het kleine onrecht spookt maar door het hoofd, omdat we het niet durven weggooien in onze mentale prullenbak.

Door Windows zijn we gelukkig weer gewend geraakt aan de grote voordelen van de iconische prullenbak. Overbodige berichten, standaardboodschappen, vluchtige en voorbijgaande contacten, adressen die niet de moeite van het opslaan waard zijn, verdwijnen in een grote electronische ruimte, net zoals overbodige enveloppen, reclamefolders, mislukte ontwerpen, dreigende ondergangen, papiersnippers, naamkaartjes en drie maanden lang niet beantwoorde brieven hun grote tocht aanvangen naar het grote niets van de vuilverbrander.

Door veel kleine dingen te vergeten, kunnen we ons des te beter concentreren op de grote, bijvoorbeeld op verlies. Want het geeft enorm veel steun als we ruimte maken in onze geest om de werkelijk belangrijke zaken bewust te ervaren en te verwerken. Wat is verliezen eigenlijk? Er zijn koersverliezen op de beurs, je kan een wedstrijd verliezen of je tas. Sommigen mensen kunnen niet tegen hun verlies bij spelletjes. Wat verliezen we als we ons geduld of onze zelfbeheersing verliezen? Waar blijven die dingen dan? Wat gebeurt er als ik de herinnering aan een bijzondere ontmoeting of aan een bijzondere persoon verlies? Of die persoon zelf?

Voor de Amerikaanse dichteres Elizabeth Bishop (1911-1979) is verliezen een kunst. In haar gedicht One Art is het helemaal geen ramp om dingen kwijt te raken. De dingen vragen er zelfs om:

The art of losing isn't hard to master;

so many things seem filled with the intent

to be lost that their loss is no disaster

De spanning wordt langzaam opgebouwd. In de schitterende vertaling van Jan Bernlef gaat het gedicht verder: 'Verlies iets iedere dag. Leer accepteren/ de verloren sleutelbos, het slecht bestede uur/ de kunst van het verliezen valt te leren'. Je kan zelfs oefenen om deze kunst onder de knie te krijgen door bewust namen en plaatsen, landen en verre streken te vergeten. Elizabeth Bishop kende dus al de grote voordelen van de mentale prullenbak. Horloges, huizen, dierbare herinneringen aan vakantiesteden, aan een geliefde schuur waar de eerste liefde werd bedreven, ze raakt het allemaal kwijt, maar het kan haar niet deren. Ze maakt haar hoofd helemaal leeg om dan ineens te beseffen wat een verschrikkelijke ramp haar is overkomen nu ze zal moeten leren leven zonder die ene. Het meesterlijke 'not too hard to master' wordt dan toch ineens een disaster.

Het is een van de mooiste liefdesgedichten uit de moderne Amerikaanse literatuur, geschreven voor haar Braziliaanse vriendin Lota de Macedo Soares. Het onderstreept wat ik wil zeggen met het beeld van de mentale prullenbak. Juist door jezelf toe te staan om dingen te (leren) vergeten, om aangename én onaangename ervaringen naast je neer te leggen of te laten rusten, komt er ruimte vrij om intens bedroefd te zijn. Maar ook om weer intens te leven of te genieten. Hoe meer je de onbelangrijke zaken weggooit, des te meer kun je de belangrijke behouden. Maar niemand heeft me ooit verteld wat de belangrijke en wat de onbelangrijke zaken zijn in het leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden