De mensen willen Laurel en Hardy Halfgare deftigheid bij Perfect Day Tent

Ze zijn géén fanclub, dat moet duidelijk zijn. Perfect Day Tent houdt al 25 jaar de herinnering aan Stan en Ollie levend....

AL TWEE KEER heeft Bram Reijnhoudt (64) besloten helemaal te stoppen met Perfect Day Tent, de Amsterdamse vestiging van het internationale Laurel en Hardy-genootschap Sons of the Desert. Dan sjouwde hij voor de zoveelste keer twaalfhonderd zelf vervaardigde Blotto's ('Filmmagazine in zwart-wit, gewijd aan Laurel & Hardy') in zijn te kleine Nissan, reed hij naar het postkantoor en dacht: dit kan niet meer.

Maar de mensen willen Laurel en Hardy. Ze bellen, ze sturen brieven, ze willen dat 'curieuze blaadje' van hem lezen. En er moet toch iemand zijn die zorgt dat hun films in de bioscoop te zien blijven, dat je er samen om kunt lachen? En dat de Laurel en Hardy-kunde beoefend blijft worden? 'Soms is het alsof je een mensenleven redt.'

De mensen willen Laurel en Hardy. Dat was al zo in 1968, toen ze met de Filmliga nachtvoorstellingen gaven in de Amsterdamse bioscoop Kriterion. Ze lieten alles zien wat elders niet in de bioscoop kwam, Nouvelle Vague, Japanse import. Moeilijke films, soms kwam er maar een man of twintig, veertig. Ze kwamen altijd geld tekort. Laurel en Hardy spekten de kas. Draaide je een Laurel en Hardy, dan zat de zaal gegarandeerd vol. 'Ik was nog geen fan, ik zag gewoon dat het geld opleverde. Je kunt wel zeggen dat Laurel en Hardy de Filmliga gesubsidieerd hebben.'

Het is nu 25 jaar geleden dat hij samen met onder anderen K. Schippers en P. Goedings de Perfect Day Tent oprichtte, en in al die tijd heeft hij nog niets van een dip gemerkt. 'Als je Laurel en Hardy noemt, komen er mensen op af, altijd.' Ze vieren hun verjaardag dan ook uitbundig met de vertoning van bijna tachtig films in het Filmmuseum in Amsterdam. Tegelijkertijd is er een tentoonstelling over Stan Laurel en Oliver Hardy te zien, met affiches, foto's en andere memorabilia ('souvenirs zeggen wij niet, dat klinkt te veel naar ansichtkaarten') uit de omvangrijke collectie van Siep Bouhuis.

Ze zijn géén fanclub, dat moet duidelijk zijn. Meer een 'historisch genootschap' dat de herinnering aan Stan en Ollie levend houdt en een schat aan kennis over het duo heeft vergaard. Al heeft Stan Laurel zelf, bij de oprichting van Sons of the Desert in 1961, wél in de statuten laten opnemen dat het een genootschap moest zijn met een half-assed dignity, een halfgare deftigheid. Wereldwijd zijn er nu zo'n honderd onderafdelingen die, net als Sons of the Desert, allemaal naar een filmtitel van Laurel en Hardy zijn vernoemd.

Bram Reijnhoudt kent in Amerika clubs waarvan de leden regelmatig bij elkaar over de vloer komen om 'gezellig samen op video Laurel en Hardy te kijken' of spelletjes te doen. Beer and pizza crowds worden ze genoemd door John McGabe, de Laurel en Hardy-biograaf die de aanzet gaf tot de oprichting van Sons of the Desert.

Zó zijn ze in Amsterdam niet. Bij Perfect Day Tent draait alles om de films. Natuurlijk, als ze een conventie hebben in het chique conferentiecentrum Rolduc in Limburg, met veel films, lezingen en masterclasses, houden ze ook een fancy dress evening. Iedereen kleedt zich dan als een personage uit een film; degene die het meest origineel is uitgedost krijgt een prijsje. 'We verliezen het gezelligheidsaspect nooit uit het oog.'

Maar het belangrijkste zijn en blijven evenementen als het eeuwfeest ter ere van Stans honderdste verjaardag in Tuschinski in 1990 en de 'Leuke Dagen' - de films dus. Twee keer per jaar huurt Perfect Day Tent in Amsterdam The Movies af om een leuke dag lang films van Laurel en Hardy te vertonen. Dan komt de hele club bij elkaar, een gemengd gezelschap van alle standen en leeftijden. Er zijn hoogleraren bij en andere intellectuelen, maar ook een tramconducteur met een Laurel en Hardy-orgeltje thuis. Het is geen 'ballenclub', mochten we dat denken. 'Anders had ik er nooit belangstelling voor gehad.'

De films die Perfect Day Tent vertoont, komen nog uit het schuurtje van de oude André Dresscher, de eigenaar van Express Film in Amstelveen die al in 1947 'heel goed aanvoelde' dat Laurel en Hardy een goudmijn waren. Bovendien was hij een echte liefhebber. Hij kocht successievelijk de Nederlandse rechten van bijna alle Laurel en Hardy-films. Bram Reijnhoudt heeft regelmatig in Amstelveen films opgehaald. 'Dat was de tijd dat een Laurel en Hardy-film het voorprogramma was van een Tiroler sexfilm in Parisien. In de jaren zeventig ging het steeds slechter met Express Film, zoals met veel kleine distributeurs in die tijd. Porno leverde nog wat op.'

Inmiddels zijn de rechten gekocht door Polygram en heeft de zoon van André Dresscher, Jan, het bruiningscentrum Sunny Side geopend. Maar de films zijn nog steeds dezelfde kopieën uit het schuurtje. Dat is soms goed te zien. Het Filmmuseum keurde deze week vijf films uit het programma af. Versleten na een succesvol leven.

Bram Reijnhoudt is weer 'terug bij af'. In 1968 richtte hij met zijn kompanen het Laurel en Hardy Fonds op, omdat er geld moest komen voor nieuwe kopieën. Ze trokken met oude films door de provincie, de opbrengst kwam de nieuwe films ten goede. Zoiets kan nu niet meer.

De Europese rechten zijn in handen van Beta Film Müchen, een onderdeel van de Kirch Gruppe. 'Fantastische projectiekopieën' heeft Beta Film (de leden hebben het op een conventie een keer mogen aanschouwen), maar alleen al het transport ervan naar Amsterdam is niet te betalen. Reijnhoudt kan slechts hopen dat Polygram investeert in nieuwe exemplaren. Omdat de mensen Laurel en Hardy willen, vertoond op bijvoorbeeld CDC, de 'allernieuwste techniek die iets met digitaal van doen heeft'. 'Laurel en Hardy op video was ook een enorm commercieel succes. Het is mogelijk dat de introductie van een nieuwe techniek het maken van nieuwe kopieën vereist.'

Niet dat hij zelf ooit nog een film van Laurel en Hardy uitzit. Hij kent ze allemaal, in zijn hoofd is het 'één grote film' geworden. Als hij een beeld oproept, moet hij altijd glimlachen. Een glimp van ze in de bioscoop, en het is alsof hij twee oude vrienden ontmoet.

Reijnhoudt: 'Het is natuurlijk ook nogal een vondst: twee kinderen in grote-mensengedaanten. Ik noem Stan altijd een baby, Ollie is iets ouder. Het zijn twee kinderen die de wereld tegen zich hebben, niet alleen de vrouwen, zoals vaak wordt gezegd, maar ook de rechters, de huisbazen en de winkeliers; het zijn allemaal driftkikkers.

'Stan en Ollie denken dat ze net zo normaal zijn als de rest, ze voelen zich heel gerespecteerde burgers. Maar wij zien dat ze dat niet zijn. Wij herkennen ze als het individu dat, net als wijzelf, voortdurend in conflict is met de maatschappij. Nou ja, zoiets in ieder geval. Het is moeilijk om het te analyseren. Maar je ontkomt er niet aan. Als je dat niet doet, leef je net als Stan Laurel.'

Nu hij alle films kan dromen, is nieuws altijd welkom. De ontdekking van een verloren gewaande film, een weetje over de levens van Stan Laurel en Oliver Hardy (zoals bijvoorbeeld onthuld in Blotto: 'Waarom Stan Laurel een brood stal in Rotterdam').

Al vraagt hij zich soms wel af hoe interessant het écht is om bijvoorbeeld Pardon Us te zien in de versie die producent Hal Roach indertijd afkeurde. Ze zagen hem tijdens een conventie in Rolduc. 'Eindelijk een film die nog niemand heeft gezien', zei iedereen tegen elkaar. Maar hij denkt dan: moet je dat wel doen, moet ik dit zien? 'Het is uiteindelijk toch gewoon een afgekeurde film. Een versie die gebruikt werd om op het publiek uit te testen: elke scène waarbij niet genoeg gelachen werd, is er uitgeknipt.' Maar uiteindelijk is de nieuwsgierigheid altijd groter. Wat werd er uitgeknipt?

Opwindender was dat telefoontje van iemand van de Engelse Help Mates Tent, vijf jaar geleden. Hij had een Nederlander gesproken die beweerde dat hij vermiste films van Laurel en Hardy had. Ze hebben de man samen opgezocht in Wassenaar. Hij bleek in het bezit van Bankrupt Honeymoon (1926), een al jaren verloren gewaande solofilm van Oliver Hardy, en Get 'm Young (1926), een vermiste solofilm van Stan Laurel. (Nee, hij zegt niet wie de eigenaar was, die wereld is vrij 'geheim', niemand mag de brandbare nitraatfilms nog in huis hebben.) De solofilms draaien nu in het Filmmuseum.

Hij heeft Perfect Day Tent er altijd bij gedaan. Tot 1989 was Bram Reijnhoudt redacteur bij het Algemeen Nederlands Persbureau. Het was de tijd van de Koude Oorlog en de anti-proliferatieverdragen. Perfect Day Tent was iets leuks en lichts ernaast, het hield 'de boel in balans'.

Reijnhoudt: 'Het gekke is dat Laurel en Hardy uiteindelijk veel belangrijker voor je persoonlijke leven zijn dan al die kernwapenverdragen bij elkaar. Ik denk er nooit meer aan. Terwijl Laurel en Hardy me nu fulltime bezighouden.'

Goddank is het aantal abonnees van Blotto inmiddels teruggelopen van twaalf- naar negenhonderd.

Another Nice Mess! Films van Laurel & Hardy. Dagelijks in het Nederlands Filmmuseum in Amsterdam. Tot en met 4 september.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden