De mensen op deze foto wisten van tevoren al waar ze moesten staan

De volgorde van ontmoetingen, tafelschikking en iemands plek op de groepsfoto - tijdens de NSS-top in Den Haag werd niets aan het toeval overgelaten. Dat moet ook wel, stelt etiquettespecialist Anouk van Eekelen. 'Je wil niet 's avonds bij het diner Máxima in een galajurk voorbij zien komen en denken: ik had eigenlijk ook een galajurk aan moeten trekken.'

De groepsfoto die gisteren in Huis ten Bosch werd gemaakt. Vooraf is afgesproken wie waar komt te staan.Beeld epa

Premier Rutte begroette gisteren bij aanvang van de top alle 53 regeringsleiders persoonlijk in Den Haag. De ene keer schudde hij de hand, dan weer gaf hij twee of drie zoenen. Is dat van tevoren allemaal afgesproken?
'Hoe een begroeting verloopt, hangt onder meer af van hoe goed de leiders elkaar kennen. Als Rutte voor het eerste een vrouwelijke regeringsleider ontmoet, dan zal hij haar niet meteen zoenen. Wat je gisteren goed zag, is dat de Europese regeringsleiders elkaar uitbundiger begroetten. Die zien elkaar wel vaker en hebben daarom een warmere band.

'Nederland is niet zo ongelofelijk streng op het gebied van begroetingsregels. In andere landen, zoals Japan, is dat veel essentiëler. De diepte van de buiging moet precies goed zijn. Soms gaat het mis - dan wil de één twee zoenen geven en de ander drie. Dat gebeurde onlangs nog tijdens een ontmoeting tussen koningin Mathilde (België) en Elisabeth (Groot-Brittannië). Mathilde hield het bij één zoen, Elisabeth wilde er twee. Dat ongemak lossen de betrokkenen zelf op.'

(Tekst loopt door onder de video)

Mark Rutte zoent bondskanselier Merkel tijdens hun ontmoeting in het World Forum in Den Haag.Beeld ap

Wie bepaalde tijdens de NSS-top in Den Haag wat de protocollen zijn?
'Ik was er niet bij betrokken, dus weet het niet zeker, maar waarschijnlijk zal het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken daar een leidende rol in hebben gespeeld. Uiteraard gaat dat in goed overleg. Het koningshuis en de ministeries van elk land afzonderlijk - allemaal hebben ze hun eigen protocolmedewerkers. Die bellen elkaar voor aanvang van de top om alles door te nemen.

'Toen Obama gisteren op Schiphol aankwam, werd hij bij de vliegtuigtrap opgewacht door Frans Timmermans en de Amerikaanse ambassadeur. Premier Rutte begroette Obama later op de dag bij de ingang van het Rijksmuseum. Binnen stond de burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan, en daarna volgde een ontmoeting met de directeur van het Rijksmuseum. Obama wist van tevoren precies wie hij op welk moment zou ontmoeten.'

 
Obama wist van tevoren precies wie hij op welk moment zou ontmoeten.
President Obama wordt bij aankomst op Schiphol begroet door minister Timmermans.Beeld getty
Rutte en Obama in het Rijksmuseum.Beeld ap

En ondanks al die strakke protocollen gaat er nog wel eens iets mis?
'Er gaan altijd dingen mis. Een pijnlijk voorbeeld is het banket dat Obama in 2011 met koningin Elisabeth had. Vooraf ging er al het nodige fout. Obama's auto bleef vastzitten op een drempel. Vervolgens sprak Obama de koningin toe. De afspraak was dat het orkest bij het woord 'queen' het volkslied zou spelen. Alleen: Obama had twee keer 'queen' in zijn speech opgenomen. Nadat hij het de eerste keer uitsprak , begon het orkest al te spelen. Het protocol geeft aan dat de Engelse koningin tijdens het volkslied niets mag doen. Die stond dus stokstijf voor zich uit te kijken. Obama loste het zo op door na het volkslied alsnog een toast uit te brengen.'

 
De afspraak was dat het orkest bij het woord 'queen' het volkslied zou spelen. Alleen: Obama had twee keer 'queen' in zijn speech opgenomen.

Wat viel u op over de kledingkeuze tijdens het diner in Huis ten Bosch?
'Het zag er gewoontjes uit, saai eigenlijk. Ik vind het jammer dat de vrouwen zich niet wat opvallender hadden gekleed. Er waren vooral mannen aanwezig, dus dan zie je al snel veel pakken. Een galathema was er niet. De meeste wereldleiders hadden de kleding aan die ze de hele dag al aanhadden. Dat had ook een puur praktische reden; er werd de hele dag vergaderd. De G7 kwam er nog tussendoor. Dan heb je tussendoor geen tijd om je om te kleden.'

Wie bepaalt de tafelschikking tijdens zo'n officieel diner?
'Dat bepaalt de gastheer. Er is een protocol dat tijdens het Congres in Wenen in 1815 is opgesteld. Daarin is de voorrang op basis van het gelijkheidsbeginsel geregeld. Niemand moet zich tijdens de ondertekening van een verdrag achtergesteld voelen. Er is dus bepaald dat ondertekening op basis van alfabetische volgorde verloopt.

'Bij voorrang en placering wordt de volgorde bepaald aan de hand van de langst - of kortszittende regeringsleiders. Dat verdrag staat aan de basis van veel ontmoetingen tussen regeringsleiders en bepaalt dus ook zaken als de tafelschikking. Daarbij wordt overigens ook rekening gehouden met functionaliteit en praktische zaken.'

Zoals?
'Als twee mensen volgens het protocol naast elkaar komen te zitten, maar elkaars taal niet spreken, dan wordt het niet zo gezellig. Ook zullen twee wereldleiders met een enorm conflict niet naast elkaar gezet worden.'

Het diner in Huis ten Bosch.Beeld afp
De groepsfoto die gisteren in Huis ten Bosch werd gemaakt. Vooraf is afgesproken wie waar komt te staan.Beeld anp

Na het diner is er een groepsfoto gemaakt. Bepaalt het protocol ook de plek van iemand voor de camera?
'Zeker. Uiteraard wordt ook hier rekening gehouden met functionele zaken. Tijdens de groepsfoto van gisteren stonden koning Willem-Alexander en Máxima in het midden. Dat is logisch, want zij waren gastheer- en vrouw. Vandaag werd er weer een groepsfoto gemaakt. Naast gastheer Mark Rutte stond de initiatiefnemer van de top, Barack Obama. Aan de andere kant stond president Park Geun-hye van Zuid-Korea. In dat land was namelijk de vorige top. Iedereen weet van tevoren al waar hij of zij op de foto komt te staan.'

Samengevat: er is weinig ruimte voor verrassingen.
'De bedoeling van protocollen is inderdaad dat mensen niet voor onaangename verrassingen komen te staan. Maar het inhoudelijke contact kan daardoor juist veel spontaner verlopen. Tijdens zo'n NSS-top hoeven de regeringsleiders zich geen zorgen te maken over kleding of geschenken. Het is vervelend als je tijdens het diner ziet dat Máxima een galajurk aanheeft en bij jezelf denkt: ik had eigenlijk ook een galajurk moeten aantrekken. Het maakt het een stuk meer ontspannen als je van tevoren weet dat je je over zulke zaken geen zorgen hoeft te maken.'

De groepsfoto die op de tweede dag van de NSS-top werd gemaakt.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden