De mens wil meer wilde natuur, maar wil de natuur de mens?

Jammer dat we met mensen hebben te maken.

In de Maashorst zijn wisenten uitgezet. Beeld Theo Audenaerd

Frank Stoffer is bij het hardlopen door een oerkoe op de hoorns genomen, zes centimeter diep in zijn bovenbeen gestoken, die koe kwam rechtstreeks op hem af in het natuurgebied bij Grave waar Frank zijn rondjes loopt, is over hem heen gedenderd en heeft zijn nek geraakt en zijn hoofd verwond. 'Psychisch gaat het nog niet goed', zegt hij, 'maar ik ben blij dat ik leef'.

De mens wil meer wilde natuur in de buurt, maar wil de natuur de mens?

Het rund dat Frank aanviel is van de soort maremmana primitiva en komt uit Italië, waar het ras op uitsterven staat. Na dertig jaar Schotse Hooglanders is het tijd voor wat anders in de Nederlandse natuurgebieden. Maar sinds de aanval staat er een hek om de kudde. Ronald Goderie van de stichting Taurus, die de grazers beheert, denkt dat hardlopen en mountainbiken in de buurt onverstandig is, 'aan de kudde zelf is niets raars', en heeft Frank excuses aangeboden.

Vijftien kilometer verderop, in de Maashorst, zijn wisenten uitgezet en die houden zich ook niet aan het protocol. Een van de stieren beet een ranger en stormde later af op een recreant. 'Dergelijk gedrag is onaanvaardbaar', schreef beheerder Ark Natuurontwikkeling, 'deze wisent is daarom niet te handhaven (...) het dier doden bleef als enige mogelijkheid over.'

Lekker makkelijk, zegt Egbert van Hout, met wie ik op zoek ben naar de vaak onvindbare wisenten, 'alsof dat dier er wat aan kan doen'. In de 18de eeuw nog kwamen dieren met onaanvaardbaar gedrag voor de rechtbank, en in 1916 werd de balsturige olifant Mary voor een uitgelopen menigte opgehangen aan een spoorwegkraan in Tennessee. Nu leven we in een tijd waarin dieren geen namen meer krijgen, ook de wisenten niet want dat is onnatuurlijk - maar wildernis toelaten in een aangeharkt land blijft hachelijk.

'Robuuste natuur' is in de mode en wisenten zijn sportschooljongens van twee bij drie meter: bizons met veel kop en weinig kont, met een prehistorisch hoekig profiel en korte, subtiel gekromde hoorns. Het grootste Europese landzoogdier, op een haar na uitgestorven, sinds een klein jaar grazend in dit kalme coulissenlandschap dat ook nog exmoorpony's krijgt en taurossen.

Ze staan in een 'gewenningsgebied' van tweehonderd hectare.

Egbert is gewezen veeboer en wethouder en inmiddels Veldcoördinator Stimuleringskader Groen-Blauwe Diensten van de provincie Noord-Brabant - de mens is ver gekomen in de evolutie, maar heeft nog een hoop woorden nodig. Met drie andere wethouders bedacht Egbert een plan om het oude akkergebied 'op de kaart te zetten' met 'een stuk toerisme en natuurontwikkeling'. De wisenten staan in een 'gewenningsgebied' van tweehonderd hectare; het is de bedoeling dat ze wennen aan de mens en dan mogen de hekken weg en mag de mens er weer fietsen en wandelen. Het is de vraag of dat nog kan. 'Die stier zal zijn genen inmiddels wel afgegeven hebben', zegt Egbert. 'Het is best mooi om die wisenten te hebben maar zo gaat het niet.'

Onderweg treffen we zijn vriend en veeboer Nol, die ook een wisent 'met een vaartje' op zich af zag komen. 'Je weet niet of het speulen is, maar ik ga d'r niet meer in. Levensgevaarlijk.'

Waar zijn ze? Onder bomen zwaar van een weggetrokken stormbui treffen we vrijwilliger Ines van Lieshout. Ze komt het schrikdraad controleren - de snode wisenten hebben hun gps-halsbanden afgeworpen, dus ook Ines kan ze niet lokaliseren op haar smartphone.

'Mensen zullen best wennen aan de wisenten', zegt Egbert, 'maar wennen de wisenten ook aan de mensen?'

We slaan een zandpad in en 'verhip!', zegt Ines: daar liggen de wisenten kalm te herkauwen langs het hek. Twee staan traag en bazig op, als uitsmijters met een schofthoogte van twee meter. 'Da's een fors voorfront!' Zij zijn met tien, wij met drie. 'Als ze naar jou toe komen moet je weg, niet andersom', zegt Ines. 'Maar mensen doen dat niet. Het is soms jammer dat we met mensen te maken hebben.'

Dan zien we een bosnimf wenken; ze zit op een gevelde boom. Ze heet Rosalie Coolen en bestudeert als student toegepaste biologie 'het activiteitenbudget en foerageergedrag' van de wisenten. Ze turft negen weken lang, minimaal zes uur per dag, tot de kou via haar toch niet zo waterdichte laarzen in de botten is gekropen. Wisenten, zegt Rosalie, 'zijn eigenlijk heel saai, ze verteren vooral'. De incidentstier had last van hormonen, denkt ze, 'die was erg met zichzelf bezig'. Als je dan binnen zijn 'comfortzone' komt van vijftig meter, gaat het mis, 'dan weet de wisent: ik geef een duwtje en de mens ligt om.'

'Nou ja', zegt Ines, 'mensen zijn ook niet te vertrouwen hè. Eigenlijk is dat het probleem.'

Reageren? t.heijmans@volkskrant.nl

Dan zien we een bosnimf wenken; ze zit op een gevelde boom.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden