REPORTAGE

'De mens is te gast in de natuur'

Tot nu toe mocht je je op De Hoge Veluwe best buiten de gebaande paden wagen, maar dat wordt anders. Het liep uit de hand met al die struiners die weinig begrijpen van edelherten.

Twee mannelijke edelherten op De Hoge Veluwe. Beeld Freek van den Bergh
Twee mannelijke edelherten op De Hoge Veluwe.Beeld Freek van den Bergh

'We hebben twee herten', stelt Jakob Leidekker vast. Hij zet zijn jeep stil op de zandweg en wijst in de verte, waar twee hertenkoppen boven de vlakte uitsteken. De geweien zijn zichtbaar. 'Het zijn mannetjes. Ze hebben ons ook gezien.'

De fotograaf haalt een telelens zo groot als een trompet uit zijn tas en fotografeert de twee edelherten. Na een paar minuten staan de dieren op en kuieren weg over het veld. Daaraan kun je zien dat ze op hun gemak zijn, zegt Leidekker. 'Anders zouden ze richting bos gaan.'

Als het altijd zo ging, was er niets aan de hand, zegt het hoofd bedrijfsvoering van Nationaal Park De Hoge Veluwe. Maar veel fotografen nemen geen genoegen met een foto op afstand. Ze willen hun object van dichtbij vastleggen, spectaculair vol in beeld. Dus verstoppen ze zich, gehuld in camouflagepak, in het bos, gaan ze achter de dieren aan of organiseren soms zelfs regelrechte drijfjachten om het hert recht voor de camera te krijgen. Alles voor een mooie foto. Daar gaat het mis, zegt Leidekker. 'De mens is te gast in de natuur. Dit slaat door.'

Jakob Leidekker (48) is verantwoordelijk voor het natuurbeheer op het 5.400 hectare grote Park De Hoge Veluwe, dat jaarlijks ruim een half miljoen bezoekers trekt. Dat is een voortdurende afwegingen van belangen. 'Wij zijn continu op zoek naar de balans. Tussen mens en dier, tussen cultuur en natuur. Het is een subtiel evenwicht.'

Een tijdje terug viel op dat er iets scheef zat. De edelherten, die normaal optrekken in groepen van acht tot tien dieren, groepeerden zich in roedels van dertig tot veertig dieren. Wat is daaraan mis, kun je je afvragen. Maar het is een typische stressreactie, zegt Leidekker, die je ook bij dieren in het wild ziet. 'Als leeuwen in het zicht komen, klonteren zebra's samen.'

Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering Nationaal Park De Hoge Veluwe: 'De mens is te gast in de natuur.' Beeld Freek van den Bergh
Jakob Leidekker, hoofd bedrijfsvoering Nationaal Park De Hoge Veluwe: 'De mens is te gast in de natuur.'Beeld Freek van den Bergh

Houtkap

Daarvoor moest een oorzaak zijn, maar welke? Om dieren meer rust te gunnen werd de houtkap gespreid; de jacht werd beperkt tot bepaalde dagen. Dat leverde niets op. Toen bleef er nog maar één mogelijke oorzaak over: het struinen van bezoekers buiten de paden.

In dat opzicht is Park de Hoge Veluwe altijd uniek geweest. In de meeste natuurgebieden is het verboden buiten de paden te komen, maar op de Hoge Veluwe was dat altijd toegestaan. Lange tijd werd het zelfs van harte gestimuleerd. 'Ik denk dat we slachtoffer zijn geworden van ons eigen succes.' Want struinen opende ook de weg voor hobbyfotografen om hun prooi van dichtbij te beloeren.

Het is maar een klein groepje dat het doet, benadrukt Leidekker. '95 procent van de bezoekers blijft op de paden.' En van die 5 procent die buiten de paden gaat, zijn er dus een paar die het verpesten voor de rest. 'Ik vind het zelf ook jammer. Maar zo is het.'

Ree

In zijn groene boswachterskloffie - vooral voor de schijn, 'het grootste deel van mijn werk breng ik door op kantoor' - rijdt Leidekker ons rond in zijn jeep. Struiners komen we niet tegen. Wel fietsers en automobilisten die met hun verrekijker uit het raampje kijken.

In het bos spot Leidekker een ree. Het beest poseert als Holland's Next Top Model voor de camera. 'Prachtig toch.' Dat er foto's worden gemaakt is geen punt, legt hij nog maar eens uit. 'Soms staan er wel honderden mensen op de weg burlende herten 100 meter verderop te fotograferen. Die trekken zich daar niets van aan.' Maar je moet weten wat wel en niet kan.

'Een tijdje terug zat een van mijn opzichters naar een ree te kijken. Komt er uit het bos een fotograaf op het dier af met een lens van een meter. Hij kwam steeds dichterbij, tot de ree opsprong. Dan denk ik: waarvoor heb je dan nog een telelens?' Het vervelende is: iedereen met een paar centen kan tegenwoordig fotograaf worden. Ook al hebben ze de ballen verstand van natuur.

null Beeld Freek van den Bergh
Beeld Freek van den Bergh

Outdoorjas

Op de terugweg komen we bij het bezoekerscentrum Maurice Jacobs tegen, 40 jaar en afkomstig uit Voorne-Putten. Jacobs doet met vrouw en twee kinderen een dagje Hoge Veluwe en is er helemaal op gekleed: outdoorjas, wandelbroek, hoge laarzen, jachthond aan de riem. Op zijn borst bungelt een camera in camouflagekleuren.

Maurice mag graag buiten de paden komen, bekent hij. 'Je wilt toch dat ene plaatje maken.' Hij wist niet dat struinen tot nu toe was toegestaan op de Hoge Veluwe en nu wordt verboden. 'Ik snap het wel, maar het is jammer dat het niet meer mag. Je mag in Nederland helemaal niks meer. De hond zal ook wel vast moeten.'

Inderdaad. En wie na 1 januari 2016 op de Hoge Veluwe nog buiten de paden komt, is in overtreding en riskeert in het uiterste geval een boete. Die gaat de staatskas in, benadrukt Leidekker. 'Daaraan verdienen wij niets.' Het zal wel loslopen. 'We hebben over het algemeen heel nette bezoekers die zich keurig aan de regels houden.' Nu maar hopen dat de edelherten zich weer opsplitsen in kleine groepjes.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden