Reportage Natuurgebied Kampina

De megastal die niemand wil, die komt er waarschijnlijk toch

Een megastal met 16 duizend varkens pal tegen één van de mooiste natuurgebieden van Brabant. Iedereen (behalve de varkensboer) is tegen, ook gemeente en provincie. Maar dit ‘onzalige’ plan dreigt toch gewoon door te gaan.

Toine Cooijmans wijst naar de plek waar de megastal mogelijk komt te staan. Foto Marcel van den Bergh

‘Dit is echt de slechtst denkbare plek om een megavarkenstallencomplex neer te zetten’, zegt Toine Cooijmans op zo’n typisch Brabants zandpad omzoomd door eikenbomen dat een paar meter verderop natuurgebied de Kampina in kronkelt. ‘Hier komen 16 duizend varkens te zitten’, gebaart hij naar een weiland naast twee oude, lege stallen die nu nog slechts voor opslag worden gebruikt en waar twee paarden de voorbijgangers nieuwsgierig aankijken. Dan draait hij een kwartslag en maakt een weids gebaar met zijn armen: ‘En hier begint één van de pareltjes van de Brabantse natuur, 1.500 hectare met bos, heidevelden, vennetjes en meanderende beekdalen. Zo’n megastal pal tegen kwetsbare natuur aan, het is toch niet te geloven dat dit kan.’

Natuurmonumenten, sinds 1924 eigenaar van de Kampina dat aansluit bij natuurgebied de Oisterwijkse Vennen, is een actie begonnen onder de noemer ‘Laat de natuur niet stikken’. Want reken maar dat de Kampina last krijgt van de varkens, zegt stafmedewerker Cooijmans. ‘We willen met z’n allen de stikstofuitstoot omlaag brengen, maar die daling stagneert al voor heel Nederland. Uit metingen blijkt de ammoniakdeken boven de Kampina zelfs te zijn toegenomen en dan zetten we er nog even rustig zo’n enorme puntbron van vervuiling bij.’

Stikstof

De gevolgen van de stikstofuitstoot van andere intensieve veehouderijen in de buurt zijn al volop merkbaar in het natuurgebied. Cooijmans wijst op de eikenbomen langs het zandpad – die staan er niet erg florissant bij, en dat komt niet alleen door de recente droogteperiode. De stafmedewerker van Natuurmonumenten troont ons mee naar het centrale heidegebied, één van de visitekaartjes van het natuurgebied, maar nu wordt het overwoekerd door het pijpenstrootje en andere grassen.

‘Het lijkt hier wel een steppe in plaats van een bloeiende paarse heide’, verzucht Cooijmans. ‘Door dat stikstof heeft de schrale heidegrond veel te veel voeding gekregen, waardoor grassen hun kans hebben gegrepen. Dat is funest voor bijvoorbeeld de klokjesgentiaan en ook voor het gentiaanblauwtje, een zeldzame vlinder die op dat plantje afkomt. De Kampina is vermaard om zijn vlinderrijkdom, dat wordt allemaal bedreigd.’

Petitie

Maandag heeft Natuurmonumenten samen met de Brabantse Milieufederatie een door 21 duizend mensen ondertekende petitie tegen de bouw van de megastal aangeboden aan wethouder Esther Langens van Oirschot. Komende donderdag staan de natuurorganisaties samen met omwonenden bij de rechtbank van Den Bosch in een ultieme poging ‘dit onzalige plan’ te blokkeren.

De bouw van megastallen roept op allerlei plekken in Brabant en elders in Nederland verzet en emoties op. Het bijzondere van deze casus is niet alleen dat het om een varkenscomplex gaat dat pal tegen een kwetsbaar natuurgebied komt te liggen (terwijl het overheidsbeleid er de laatste decennia juist op is gericht om intensieve veehouderijen uit de buurt van natuurgebieden te verplaatsen). Maar dat iedereen, behalve de varkensondernemer zelf, er eigenlijk tegen is, óók de gemeente én de provincie.

‘We zijn er zeker niet blij mee, maar we hebben geen juridische grond om de vergunning te weigeren’, zegt een woordvoerder van de gemeente Oirschot. ‘Het is heel frustrerend, ook wij zijn er niet gelukkig mee, maar we zitten in de tang van de procedures’, aldus een woordvoerder van de provincie Noord-Brabant. ‘We zien geen juridische aanknopingspunten om ervoor te gaan liggen.’

De stal rechts op de achtergrond die vervangen kan worden door de megastal. Foto Marcel van den Bergh

Nou is de vergunningverlening in de veehouderij ook razend ingewikkeld. En in dit geval speelt mee dat de varkensondernemer al jaren geleden een vergunning heeft gekregen voor het houden van 19 duizend gespeende biggen. Die vergunning is echter nooit gebruikt.

‘Maar het gaat ook om de wil van de overheid om een ongewenste ontwikkeling tegen te houden’, zegt Jeroen Pijnenburg namens de omwonenden die procederen tegen de megastal. ‘Het kan toch niet zo zijn dat iedereen er tegen is en zegt: het kan niet en het mag niet, maar dat het toch gebeurt. Dit zijn zulke grote stallen dat je eerder kunt spreken van een industrieel complex.’

Vergunningen

Eind vorig jaar trok de gemeente Oirschot nog de stoute schoenen aan: ze trok de oude (maar niet gebruikte) bouw- en milieuvergunningen in en weigerde een nieuw aangevraagde vergunning te verlenen. Want een megastal zo dicht bij een beschermd Natura 2000-gebied was ‘onacceptabel’, zei de toenmalige wethouder.

De varkensboer, die op meerdere locaties stallen heeft en niet bereikbaar was voor commentaar, stapte naar de voorzieningenrechter. De rechtbank oordeelde in april dat de gemeente die drastische besluiten onvoldoende had gemotiveerd. Vervolgens besloot de gemeente uit angst voor financiële schadeclaims van de varkensboer alsnog een nieuwe vergunning te verlenen. ‘In plaats van door te knokken hebben ze veel te snel de handdoek in de ring gegooid’, zegt Cooijmans van Natuurmonumenten.

In het verweerschrift dat de gemeente heeft ingediend voor de bodemzaak die komende donderdag dient, wordt ook min of meer toegegeven dat er procedurele fouten zijn gemaakt. Maar maandagmiddag noemt wethouder Langens de kans op een positieve uitkomst van de rechtszaak bij voorbaat miniem: ‘Als de rechter zich uitsluitend baseert op juridische wet- en regelgeving, dan achten wij de kans voor ons zeer klein.’

Volgens Hetty Gerringa, jurist bij de Brabantse Milieufederatie, zijn het vooral ambtenaren die in dit soort ingewikkelde dossiers de dienst uitmaken. Zij behandelen al jaren, soms decennia, vergunningaanvragen van boeren. Ze kennen alle regeltjes en procedures.

Racefiets over de weg bij vlakbij natuurgebied Kampina. Foto Marcel van den Bergh

‘Sommige ambtenaren zijn veel te sterk verweven met boeren en hun adviesbureaus’, aldus Gerringa. ‘In Oirschot is ooit een ambtenaar geweest die zelf een adviesbureau voor de landbouw runde. Hij had gewoon een dubbele pet op. Vroeger ging het in Brabant over de scheiding van kerk en staat, tegenwoordig kun je vragen stellen bij de scheiding tussen bedrijfsleven en staat.’

Vierde macht

Ook Pijnenburg hekelt deze ‘vierde macht’. De woordvoerder van de omwonenden: ‘De ambtelijke organisatie staat in nauw contact met adviseurs die de belangen van de veehouders behartigen. En het zijn de ambtenaren die de wethouder adviseren: dit zijn de regels, we kunnen de vergunning niet weigeren.’

De omwonenden vrezen voor extra fijnstof, ammoniak, stank, geluids- en vervoersoverlast door de megastal. ‘En we hebben hier al genoeg stank van de varkens, kippen en nertsen verderop’, zegt de 65-jarige Piet-Hein Fleskens in zijn achtertuin. ‘Ik woon hier al achttien jaar en je weet dat je in agrarisch gebied woont, maar het wordt steeds erger. Dit zijn geen boeren meer, maar geldwolven – ze zetten gewoon een paar Polen in die stallen om het werk te doen. En bij de gemeente kun je niet terecht, daar zijn we slechts een nummer. We lopen voortdurend tegen de muur van de bureaucratie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.