Interview

'De meester zei: en die zwarte moet ook even gaan zitten'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Ex-nieuwslezer Wilson Boldewijn: 'Ik heb van mijn jeugd een douw gekregen.'

Beeld Robin De Puy

De eerste keer dat het gebeurde, maakte hij een selfie met zijn twee collega's. Alle presentatoren van Editie NL op RTL4 waren donker. De nieuwslezers Wilson Boldewijn en Diana Matroos en weervrouw Amara Onwuka. 'Ik weet niet eens of de redactie het opmerkte, maar wij hadden dat besef. Een blik van verstandhouding is genoeg.'

Waaruit bestaat die verstandhouding?

'Donkere mensen die in de westerse wereld als een minderheid leven, hebben automatisch een gevoel van verbroedering. In het Engels noemen we elkaar brother, in het Surinaams brada. We zijn niet letterlijk broers van elkaar, we delen dezelfde ervaringen. Ik maakte die foto omdat ik wist: dit is de eerste all black nieuwsuitzending op een grote Nederlandse televisiezender. Het is historie.

'Bij RTL hebben ze Humberto Tan en John Williams, daar komt Jandino Asporaat bij. Je kunt niet zeggen dat RTL het slecht doet, maar Hilversum blijft toch een wit bolwerk. Hiervoor werkte ik bij AT5 in Amsterdam, dat was toen ook een witte club. In de nieuwsmedia zie je weinig donkere redacteuren. Daar kun je een positief actiebeleid voor verzinnen, maar dat werkt denk ik niet. Ik denk dat het te maken heeft met een cyclus. Bij de volgende generatie, die nu opgroeit, kan het anders zijn.'

Wat merk je van het witte bolwerk in Hilversum?

'Je denkt anders over sommige dingen. Een voorbeeld. Bouterse wordt gekozen tot president van Suriname. Dan komen collega's naar me toe: jij bent Surinaams, het kan toch niet dat Bouterse president is? Rationeel hebben ze daar misschien gelijk in, maar achter de situatie in Suriname zit een heel gecompliceerd verhaal. Helaas bestaat er zoiets als een westerse morele superioriteit: wij zien het goed, wij weten hoe het zit. Ik heb daar vaak moeite mee. In het Westen zijn we door een heel bloedig verleden heen gegaan, met zaken die niet allemaal even mooi waren, om uiteindelijk te komen waar we nu zijn. Onze voorouders hebben die struggle voor ons gestreden. In andere landen zitten ze er nog middenin.'

Wilson Boldewijn groeide op in Amsterdam-Zuidoost en later in Hoogkarspel, een dorp in Noord-Holland. 'Mijn vader kwam in 1968 van Suriname naar Nederland. Ik denk dat wij hoorden bij de eerste halfbloedkinderen. Van mijn vaders kant kenden we één oom. De rest van mijn gigantische familie heb ik via de telefoon en brieven leren kennen. Suriname was ver en exotisch, mijn vader sprak behalve Nederlands nog een andere taal, je had de staatsgreep, de Decembermoorden - in mijn hoofd was het een heel bijzonder land. Pas toen ik wat ouder was, ben ik er voor het eerst geweest. De Boldewijns waren de grootste slavenfamilie van Suriname, afkomstig van een kokosplantage in Coronie, die familie bestond uit honderden mensen. Iedere Surinamer kent wel iemand die Boldewijn heet.

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met het Amsterdamse D66-gemeenteraadslid Dehlia Timman (Surinaams) en jazzmuzikant Benjamin Herman (Engels en Joods).

'In Nederland wonen de meeste donkere mensen in een stedelijke omgeving. Niet in Bovenkarspel. De opmerkingen waren vrij openlijk, niet subtiel. Iemand vroeg een keer uit het niets: moet jij je vaders gestolen auto niet wassen? Op straat riep een ander: niggers! Soms werd het pijnlijk duidelijk: jullie zijn anders, jullie horen er niet helemaal bij. Op de kermis moest je elk jaar op je hoede zijn dat je niet door dronken mensen werd aangevallen.

'Mijn broer ging in Groningen studeren. We stonden daar op dat grote plein in de rij voor een café. Als enigen moesten wij een pasje laten zien om naar binnen te mogen, om te bewijzen dat we studenten waren. Mijn broer laat dan gewoon zijn pasje zien. Voor mij hoeft het dan niet meer, ik ga die tent niet in. Mijn jeugd was niet zoals in het racistische zuiden van de Verenigde Staten, maar ik heb er toch een douw van gekregen. Het heeft iets betekend, ik heb het onthouden.'

Wat is het verschil tussen jou en je broer?

'Misschien een sterker rechtvaardigheidsgevoel? Of dat ik assertiever ben? Op de middelbare school waren we in de klas een keer aan het keten. De meester zei: en die zwarte moet ook even gaan zitten. Dat ben ik nooit vergeten, ik weet zelfs zijn naam nog. Ik was te jong om iets terug te zeggen, nu doe ik dat wel.

'Ik denk dat de eerste keer bij de bekende chocomelgrap was: die moet je drinken om bruin te blijven. In Nederland worden die opmerkingen vaak onder het motto van humor gemaakt. Ik wil niet meer onderhevig zijn aan die grappen, waarom moet ik me daarvoor verontschuldigen? Nederland is een prachtig land, ik ben blij dat ik hier ben geboren, er is vrijheid. Als ik een keer niet tegen een grapje kan, dat mag toch ook?

'Hoe ik dan reageer? Ik vraag: waarom zeg je dat eigenlijk, wat bedoel je daarmee? De stilte die valt, het ongemak, iedereen voelt dan: oké, we hebben nu dus een vervelende situatie. De eerste generatie Surinamers gaf geen weerwoord. Binnenskamers werd al heel lang gesproken over Zwarte Piet. We zijn nu bij een generatie aangekomen die hier is geboren en die zich gaat uitspreken. Dingen die vanzelfsprekend waren, zoals bepaalde grapjes, gaan nu veranderen. Daar moet Nederland aan wennen.'

Nieuwe uitdaging

Wilson Boldewijn (Nederland, 1975) werkte van 2000 tot 2007 bij AT5 en van 2007 tot 2015 bij Editie NL op RTL4. Onlangs is hij daar met zijn werkzaamheden gestopt. Hij zoekt een nieuwe uitdaging.

Beeld Robin de Puy

Nederlands

'Als het Nederlands elftal speelt. Daar zie je trouwens bij uitstek het nieuwe Nederland terug.'

Surinaams

'Bij festivals zoals Kwaku of Keti Koti. Het is een herkenbaar soort gezelligheid, een muzieksmaak ook.'

Eten

'Heri heri.'

Partner

'Ze is Hollands, ik kijk niet op kleur, maar de Surinaamse kookkunst had ik er graag bij gehad.'

Mohammedcartoons

'De vrijheid van meningsuiting is belangrijk, maar die moet voor iedereen even sterk gelden. Ook voor Quinsy Gario. Die cartoons mogen, ik vraag me alleen af: wat wil je ermee bereiken?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden