Column

De meeste waarheden zijn voorlopig

'Gemengde wijk leidt niet tot onderling wantrouwen', luidde de kop boven een mooi stuk in de Volkskrant van vrijdag, van de hand van Maarten Keulemans. Dat was nieuws, want sinds de Amerikaanse socioloog Robert D. Putnam op 15 juni 2007 E Pluribus Unum: Diversity and Community in the Twenty-first Century publiceerde, dachten we juist zeker te weten dat gemengde wijken wél tot onderling wantrouwen en andere narigheid leidden.

Bert Wagendorp
Robert D. Putnam samen met president Barack Obama. De theorie van Putnam bleek toch niet onomstotelijk Beeld ANP
Robert D. Putnam samen met president Barack Obama. De theorie van Putnam bleek toch niet onomstotelijkBeeld ANP

Putnams bevindingen groeiden uit tot absolute waarheid, onder meer door toedoen van degenen die altijd al hadden gedacht dat er van immigratie weinig goeds viel te verwachten. Die spanden Putnam met genoegen voor hun eigen karretje: als we van onze wijken getto's wilden maken, moesten we vooral zo doorgaan. Maar ook neutralere beleidsmakers en commentatoren omarmden de conclusies. Het is nu eenmaal altijd fijn om ten minste nog een páár zekerheden te hebben, en dit was er zo eentje.

In 37 pagina's legde Putnam uit hoe het zat. Opgeleid aan Yale, hoogleraar aan Harvard, wereldwijd gevierd: boven elke twijfel verheven. De enige die twijfelde was Putnam zelf.

Maar nu is dus gebleken dat hij een onderzoekstechnische fout heeft gemaakt. In gemengde buurten vertrouwen mensen elkaar wel, ontstaan vriendschappen en bloeit vrijwilligerswerk - in tegenstelling tot wat Putnam dacht. Etnische diversiteit speelt geen rol van betekenis.

'Putnam stelde het onomstotelijk wetenschappelijk vast', schreef de Volkskrant in 2008. Daaruit sprak een heilig vertrouwen in de sociologie, die kennelijk toch tot onomstotelijke bewijsvoering in staat bleek te zijn. Excuses, lezers, wij journalisten tasten ook maar wat rond in het duister en zoeken vastigheid en zekerheid - bovendien is onomstotelijk nieuws onder voorbehoud geen onomstotelijk nieuws maar genuanceerd gedoe waarmee je de voorpagina niet haalt.

Maar het liet vooral zien hoe bereid wij zijn brengers van absolute waarheden op het schild te hijsen en onfeilbaar te verklaren, zeker als hun waarheden ons goed uitkomen en we die ook nog een beetje onze kant kunnen opbuigen.

Putnam valt weinig te verwijten, al met al was E Pluribus Unum een veel positiever en hoopvoller verhaal dan er door anderen van werd gemaakt. Putnam zag iets over het hoofd, wat kan gebeuren. Het duurde even voor hij werd gecorrigeerd, maar voor een wetenschapper besluit het onomstotelijke toch omver te stoten, moet hij eerst moed verzamelen en zijn zaken goed op een rijtje hebben, anders wordt hij geslacht en afgevoerd.

Nu de Putnam-doctrine niet houdbaar blijkt, moeten we anders gaan denken. Vooral over wetenschappelijke dogma's en de sterke neiging ons erachter te verschuilen en zelf op te houden met nadenken. Ik ben zeer benieuwd naar hoe Putnams Nederlandse volgelingen zullen reageren op de nieuwe inzichten. Overigens moeten we natuurlijk wel scherp blijven: ook de weerlegging van Abascal en Baldassarri is niet onomstotelijk. Er is maar heel weinig onomstotelijk, de meeste waarheden zijn voorlopig.

Een ander element uit E Pluribus Unum ('Uit velen één', het nationale motto van de VS) kreeg trouwens veel minder aandacht. Dat was Putnams vaststelling dat immigratie en diversiteit op langere termijn voor een samenleving zeer gunstig zijn op onder meer economisch en cultureel terrein. Ook dat inzicht kan natuurlijk ooit worden weerlegd, maar voorlopig is dat nog niet gebeurd. Daarom is het iets om mee te nemen in ons denken over immigratie, zeker nu.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden