De meest mysterieuze van alle politieke moorden

Terug naar 17 augustus 1988. De Pakistaanse president Zia ul-Haq stort met zijn vliegtuig neer en overlijdt. Aan complottheorieën geen gebrek....

Sacha Kester

Zia ul-Haq gaat op 17 augustus 1988 samen met vijf van zijn topgeneraals naar de woestijn bij Bahawalpur voor een demonstratie van de Abraham M-1/A-1 tank die de Verenigde Staten aan Pakistan wil verkopen. Het wordt geen succes, want de tank gaat kapot, en Zia vliegt met een Hercules C-130 terug naar Islamabad. Een paar minuten later beweegt het toestel hevig op en neer en plotseling stort de Hercules, nog op volle kracht vliegend, met de neus naar beneden, neer in de woestijn. Er zijn geen overlevenden. Zia ul-Haq, de president van Pakistan, is dood.

Omdat de omstandigheden van de crash van het begin af aan in de doofpot werden gestopt, doen er vele verhalen de ronde over hoe het vliegtuig heeft kunnen neerstorten, en natuurlijk over wie er achter zat. De VS hebben nooit serieus onderzoek gedaan naar de ramp, ook al zaten een van haar topdiplomaten, Arnold Raphel, de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Pakistan, en een Amerikaanse generaal bij Zia aan boord. De FBI is een jaar lang van de zaak afgehouden, en het rapport dat zij over hun onderzoek schreven, is nog steeds geheim.

Van de paar feiten die bekend zijn, is zeker dat het vliegtuig mechanisch niets mankeerde, dat zich aan boord geen grote explosie heeft voorgedaan en dat het toestel niet is beschoten. De radio aan boord werkte goed en de piloot heeft geen SOS-signaal uitgezonden. Op opnames die op de basis zijn gemaakt, is flauwtjes te horen hoe iemand, vlak voor de crash, twee keer op vragende toon ‘Majdood’ zegt – de naam van de piloot.

De manier waarop het toestel in de lucht ‘wiebelde’ duidt er op dat de Hercules vermoedelijk niet meer bestuurd werd, dus wellicht is de piloot kort na het opstijgen uitgeschakeld. Dat zou theoretisch met zenuwgas kunnen zijn gedaan, maar het is onmogelijk dat dit de cockpit in zou kunnen zijn gesmokkeld zonder medeweten van het leger omdat het toestel constant door hen bewaakt werd. En zelfs als iemand erlangs was geglipt – in wiens opdracht zou dat dan zijn gedaan?

Er zijn veel kandidaten, want vijanden had Zia genoeg. De leiders van de Sovjet-Unie konden zijn bloed bijvoorbeeld wel drinken, want Zia steunde de mujahedeen die in Afghanistan vochten tegen de Russische bezetting, wat uiteindelijk tot hun vertrek heeft geleid. Maar zou Moskou de wraak van de VS riskeren door niet alleen Zia, maar ook de Amerikaanse ambassadeur en een Amerikaanse generaal te vermoorden?

Rajiv Gandhi, de premier van buurland en aartsvijand India had ook nog een appeltje met Zia te schillen. Hij hield Pakistan verantwoordelijk voor het bewapenen van de separatistische sikhs, die zijn moeder, premier Indira Gandhi, hadden vermoord. En dan was er het voortslepende conflict om de deelstaat Kashmir, waar Zia de militanten ook bevoorraadde.

Ook Mir Muttazar Bhutto was een ouder kwijtgeraakt door toedoen van Zia. Hij was de zoon van Zulfikar Ali Bhutto, (en de broer van Benazir), de premier die in 1977 door Zia bij een coup was afgezet, en na een showproces werd opgehangen. Mir Muttazar leidde een eigen guerrillagroep die tot doel had het regime van Zia omver te werpen.

Verder was bekend dat de president veranderingen wilde doorvoeren in de top van het leger. Zijn vicegeneraal van staven, Mirza Aslam Beg, zou met Zia mee terugvliegen naar Islamabad, maar veranderde op het laatste moment van gedachten en vertrok met een ander toestel.

En dan zouden de Verenigde Staten, nu de Russen zich toch terugtrokken uit Afghanistan, misschien wel van Zia af willen, desnoods ten koste van hun eigen ambassadeur. Of wilde Israël de leider van het land dat werkte aan een ‘islamitische atoombom’ uitschakelen.

De dood van Zia, het hoe, maar vooral het wie, is, zoals The New York Times schreef, ‘van alle gewelddadige politieke doden in de twintigste eeuw, het grootste mysterie’.

Sacha Kester

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden