De meerwaarde van de zelfstandige

Het kabinet laat ambtenaren van uiteenlopende ministeries studeren op de zzp'er. IBO, heet dat in Den Haag: interdepartementaal beleidsoverleg.

Het heeft iets komisch. Mannen en vrouwen met een vast salaris, vakantiegeld, een vaste dertiende maand, een 36-urige werkweek, verplicht pensioen, van de gure arbeidsmarkt afgeschermd door het ambtenarenreglement, keurig sociaal verzekerd tegen risico's van ziekte, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid, buigen zich en groupe over de toekomst van de vrije jongens en meisjes op de arbeidsmarkt.

We weten nog niet wat hun conclusies zijn. Wel ligt er sinds deze week een 'discussiebijdrage' van het Centraal Planbureau aan het beleidsoverleg. Dat is een interessant stuk, dat fundamentele vragen oproept.

Het CPB stelt dat zelfstandigheid duidelijke maatschappelijke voordelen heeft in twee gevallen. Eén: voor mensen die als werknemer lastig aan werk komen, maar wel over kennis, kunde en vaardigheden beschikken waarnaar vraag is. Denk aan: een werkloos geworden 55-plusser met prima capaciteiten. Leeftijdsdiscriminatie. Het maatschappelijk voordeel is in dit geval groei van de werkgelegenheid.

Het tweede geval waarin zzp-schap maatschappelijk voordeel biedt is: als opstap naar een onderneming mét personeel. Denk bijvoorbeeld aan Blendle, dat groot in het nieuws was afgelopen week. Maar we vinden ook een voorbeeld dicht bij huis. Bij De Argumentenfabriek, opgericht door twee zzp'ers in 2006, werken inmiddels 24 mensen.

Het CPB benadrukt dat er veel meer zzp-gevallen zijn dan deze twee. Sterker: dat het zzp-landschap zeer divers is. Dat er allerlei motieven aan ten grondslag liggen, allerlei diensten en producten door zzp'ers worden aangeboden in allerlei sectoren, door mensen van allerlei leeftijden. Het is een heterogeen gezelschap. Hier komt de maar: 'Voor de meeste zzp'ers is geen duidelijke reden aanwijsbaar waarom zij maatschappelijke meerwaarde hebben ten opzichte van werknemers.'

Dat is een intrigerend zinnetje. Het CPB zegt niet: er is geen individuele waarde voor de betrokken zzp'er. Die is er in de vorm van inkomen, vrijheid, flexibiliteit, et cetera. Het CPB zegt: naast deze individuele waarde is er geen maatschappelijke meerwaarde, behalve in de twee genoemde gevallen. Nog anders gezegd: 'Een belangrijk deel van de zelfstandigen zonder personeel is qua werkzaamheden nauwelijks te onderscheiden van werknemers in loondienst.'

Dit oordeel heeft nogal wat consequenties. Fiscaal: als de meeste zzp'ers geen maatschappelijke meerwaarde toevoegen, waarom moeten ze dan belastingvoordelen krijgen die, gemiddeld, tot een 10 procent lagere belastingdruk leiden dan op werknemersinkomen? Waarom moeten zzp'ers dan uitgesloten zijn van werknemersverzekeringen tegen bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid?

Deze uitsluiting van werknemersverzekeringen levert de zzp'er op de korte termijn nog eens 10 procent inkomensvoordeel op, maar zadelt de betrokkene, en de maatschappij, wel op met extra risico's. Ook zzp'ers kunnen als de nood aan de man komt bijvoorbeeld een beroep doen op de bijstand. Vrije pensioenkeuze: hoezo eigenlijk?

Stel dat het CPB-oordeel klopt, wat zou dat dan voor de toekomst betekenen? Het CPB denkt langs de lijnen van het specifieker richten van de belastingvoordelen en formuleert opties om zzp'ers meer te betrekken bij werknemersverzekeringen en pensioen.

Het laat na de andere, omgekeerde route te verkennen, die hier vorige week al ter sprake kwam naar aanleiding van het rapport van de AWVN: uniformeren. Eén smaak voor alle werkenden, fiscaal, qua verzekeringen en pensioen. Ambtenaar, werknemer, zelfstandige: één regime.

Los van de voors en tegens hiervan: het IBO wordt er een stuk levendiger van.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.