De matennaaiers van weleer zijn weer 'koninklijk' en lopen voorop

Marechaussees staan in de voorhoede om op de rampplek in Oekraïne op zoek te gaan naar stoffelijke resten. Het krijgsmachtonderdeel beleeft de laatste jaren een opmerkelijke opleving.

Dienstplichtigen die dienden bij de Koninklijke Marechaussee stonden er bij hun lotgenoten van de andere krijgsmachtonderdelen op voorhand gekleurd op. Ze zouden zichzelf niet vies willen maken en zouden - iets te gretig - optreden tegen de kleine disciplinaire vergrijpen waaraan de infanteristen nu juist zoveel plezier beleefden. 'Je dacht: doe jij eens normaal, jij zit hier ook maar voor je nummer', zei een veteraan in het enigszins nostalgische Handboek voor de dienstplichtig soldaat b.d. (2012). ''s Avonds na diensttijd waren die dan de klos en werden gepakt, maar ze leerden er niets van.' De M van marechaussee stond in de praktijk voor 'matennaaier'.


Als die kwalificatie ooit al recht heeft gedaan aan de werkelijkheid, doet ze dat nu zeker niet meer, zegt de militair historicus Wim Klinkert. Van de ongeveer 6.500 marechaussees houdt ongeveer 10 procent zich bezig met 'groene taken': met de wetshandhaving binnen de krijgsmacht. De overige 90 procent, de zogenoemde blauwe Marechaussee, verricht politietaken (onder andere beveiliging, opsporing, grensbewaking) in civiel verband. En dat is, aldus Klinkert, 'een groeimarkt'. 'Als enige krijgsmachtonderdeel is de Marechaussee de laatste jaren fors gegroeid, vooral in verband met die civiele taken. Alleen op Schiphol zijn al enkele duizenden marechaussees actief. Dan heb je het, qua omvang, over een legerbrigade.' Het is geen toeval dat een van de weinige nieuwe kazernes, de Koningin Maximakazerne op Schiphol, werd betrokken door de Marechaussee, de bewaker van het Nederlandse deel van de Schengenzone.


Binnen het kleinste krijgsmachtonderdeel heerst, aldus Klinkert, dan ook een esprit de corps 'dat een beetje vergelijkbaar is met dat van de Koninklijke Marine'. Tot voor enkele jaren werden de officieren van de Marechaussee opgeleid bij de Politieacademie. Nu is die taak weer ondergebracht bij de Koninklijke Militaire Academie in Breda. Niet bij de afdeling krijgswetenschappen overigens - zoals de officieren van de andere krijgsmachtonderdelen - maar met het oog op haar civiele inbedding bij de afdeling bestuurswetenschappen.


Net als de gendarmerie in andere Europese landen, is de Marechaussee een relict van de Napoleontische tijd. Als verlener van bijstand aan de politie in tijden van oproer, genoot ze bij de bevolking geen denderende reputatie. Zo was ze betrokken bij het neerslaan van het Palingoproer (1886), het Aardappeloproer (1917) en het Jordaanoproer van 1934. Maar ook bij incidenten die volledig in de vergetelheid zijn geraakt, zoals een massale vechtpartij die eind negentiende eeuw uitbrak in het Brabantse Veen onder kerkgangers die het na de 'intreepreek' van een nieuwe (hervormde) predikant op een zuipen hadden gezet. 'Van de veldwachters werden de sabels ontnomen en in de Maas geworpen', tekende een te hulp gesnelde marechaussee later op (in wankel Nederlands). 'Van de Marechaussee (werd) hun kleding stuk gesneden zodat deze zich ook genoodzaakt zagen om zich van hun wapens gebruik te moeten maken om de rijksveldwachters te ontzetten, om te voorkomen dat zij in de rivier terecht zouden komen, wat blijkbaar het doel van de menigte was.'


In 1940, bij de aanvang van de Duitse bezetting, werden de gemeentepolitie, de rijksveldwacht en de Marechaussee (ontdaan van haar militaire status en het predicaat 'Koninklijk') samengevoegd in één organisatie - de Marechaussee. Van haar kwalijk imago heeft de Marechaussee nog lange tijd last gehad, ook toen ze allang weer koninklijk was en zich weer beperkte tot de rol die haar aanvankelijk was toebedeeld.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden