De mars naar Bagdad is voor ISIS zo eenvoudig nog niet

De extremistische strijders van de Islamitische Staat van Irak en Syrië (ISIS) rukken steeds verder op richting Bagdad. Maar willen ze de Iraakse hoofdstad bereiken, dan krijgen ze het hoogstwaarschijnlijk een stuk zwaarder te verduren dan bij de verovering van de noordelijke steden Mosul en Tikrit.

Irene de Zwaan
Een Koerdische strijder kijkt uit over Jalawla in de provincie Diyala, waar ISIS in gevecht is met Iraakse veiligheidstroepen. Beeld afp
Een Koerdische strijder kijkt uit over Jalawla in de provincie Diyala, waar ISIS in gevecht is met Iraakse veiligheidstroepen.Beeld afp

Het gebrek aan weerstand van het Iraakse leger, dat op de vlucht sloeg, is één reden voor die makkelijke inname. Maar er is nog iets: de inwoners zijn overwegend van soennitische afkomst.

In de regio heerst al langer onvrede over het beleid van de sjiitische premier Nuri al-Maliki die bijna alle hooggeplaatste functies in zijn regering aan personen van zijn eigen geloofsgroep heeft toebedeeld. Hij uit bovendien geregeld opruiende taal richting soennieten. Gisteren beweerde hij in een televisietoespraak dat het soennitische buurland Saoedi-Arabië ISIS 'financieel en moreel' steunt. 'Wij houden ze verantwoordelijk voor de gevolgen daarvan, waaronder misdrijven die genocide genoemd kunnen worden', aldus al-Maliki.

Op foto's is te zien dat inwoners van Mosul met zwarte vlaggen door de straten trekken om hun steun te betuigen aan ISIS. Het is niet duidelijk of dwang of angst hierin een rol spelen.

Indien ISIS verder oprukt naar het noorden, zal ze voornamelijk te maken krijgen met tribale groepen van lokale soennieten die zich gemarginaliseerd voelen door de overheid. Die zullen sneller geneigd zijn de kant van de terreurbeweging te kiezen. De vraag is hoe lang een eventuele alliantie stand houdt. In Syrië braken islamitische rebellen uiteindelijk ook met ISIS omdat ze genoeg hadden van haar radicale wetten en uitingen.

(Tekst loopt door onder de kaart)

Inwoners uit Mosul betuigen steun aan ISIS, die de stad vorige week veroverde. Beeld ap
Inwoners uit Mosul betuigen steun aan ISIS, die de stad vorige week veroverde.Beeld ap
null Beeld ap
Beeld ap
De opmars van ISIS in kaart gebracht, evenals de demografie van Irak. Beeld anp
De opmars van ISIS in kaart gebracht, evenals de demografie van Irak.Beeld anp

Weg naar Bagdad open?
Gisteren braken er nieuwe gevechten uit in de provincie Diyala, en dan met name in de provinciehoofdstad Baquba, op 60 kilometer ten noorden van Bagdad. Mocht de stad volledig in handen vallen van de jihadisten, dan ligt de weg naar de hoofdstad in feite open. Baquba ligt op slechts een uur rijden van de Iraakse hoofdstad.

Maar zo eenvoudig is het nu ook weer niet. Indien de strijders van ISIS daadwerkelijk verder naar het zuiden oprukken, worden ze voor het eerst sinds hun blitzkrieg kwetsbaar, schrijft defensiespecialist Stieven Ramdharie vandaag in de Volkskrant. 'De stroom strijders op de snelweg naar Bagdad kan dan gebombardeerd worden door de ruim zeventig F-18-straaljagers die opereren vanaf het vliegdekschip USS George H.W. Bush. De Iraakse luchtmacht, die nog in opbouw is, is offensief niet sterk genoeg om ISIS zo te stoppen.'

Sjiitische populatie
Daar komt nog bij dat Bagdad, anders dan de steden die ISIS tot nu toe veroverde, een ruime sjiitische populatie heeft. Al-Maliki heeft sjiitische strijders, die zich hebben verenigd in verschillende milities, opgeroepen zich op te maken voor de verdediging van de stad.

Analisten voorspellen dat ISIS de hoofdstad alleen kan bereiken via de westelijke zijde van Bagdad, waar Abu Ghraib ligt. Eerder dit jaar verloor de Iraakse regering de controle over de gevangenis in de stad (bekend om de gruwelijke foto's die Amerikaanse bewakers van Iraakse gevangenen maakten).

Veiligheidstroepen waren niet meer in staat de gevangenis te bewaken nadat terroristen van Al Qaida het complex vorig jaar hadden aangevallen en 500 gevangenen hadden bevrijd. Bij de gevangeniskraak vielen 36 doden. De 2.400 gevangenen die overbleven, zijn inmiddels naar een andere locatie overgebracht.

Abu Ghraib ligt slechts 15 kilometer verwijderd van Bagdad. Van daaruit zou ISIS gemakkelijk kunnen oprukken naar Amriya, een buitenwijk van de hoofdstad. Tijdens de laatste oorlog in Irak was Amriya een basis voor soennitische strijders die door middel van bomaanslagen de strategische weg naar het internationale vliegveld van Bagdad hadden overgenomen.

De Amerikanen, die weer grip over deze strategische weg wilden krijgen, wisten de strijders van Amriya zo ver te krijgen dat ze een wapenstilstand sloten. Ze hielpen vervolgens met het opzetten van de soennitische coalitie Zonen van Irak, die later door de Iraakse regering uit de politiemacht is gegooid. Uit wraak flirten de opstandelingen uit Amriya nu met ISIS.

De weg naar de luchthaven zou door ISIS op dezelfde wijze in beslag genomen kunnen worden als de stad Mosul: met autobommen, zelfmoordaanslagen die tientallen doden veroorzaken en explosieven langs de kant van de weg.

Leden van een Iraakse militie die trouw is aan de regering bewaken de provincie Dilaya. Beeld epa
Leden van een Iraakse militie die trouw is aan de regering bewaken de provincie Dilaya.Beeld epa
De Abu Ghraib-gevangenis, net buiten de hoofdstad Bagdad, is voorlopig gesloten uit veiligheidsoverwegingen. Beeld reuters
De Abu Ghraib-gevangenis, net buiten de hoofdstad Bagdad, is voorlopig gesloten uit veiligheidsoverwegingen.Beeld reuters

Sektarische burgeroorlog
Mocht ISIS de hoofdstad bereiken, dan is Irak een stap dichter bij een sektarische burgeroorlog. De eerste tekenen zijn er al. Gisteren werden 44 soennitische gevangenen gedood nadat rebellen een politiebureau ten noorden van Bagdad hadden bestookt. In het oosten van de hoofdstad, in een buurt die onder controle staat van sjiitische militieleden, werden de lijken van vier soennitische jongeren op straat gevonden.

Nu de straten van Bagdad steeds meer worden overgenomen door sjiitische milities, vrezen de soennitische inwoners bovendien represailles. Ongeacht de stappen die ISIS uiteindelijk besluit te nemen.

Vrijwilligers die het leger van Irak dienen in de strijd tegen ISIS. Beeld reuters
Vrijwilligers die het leger van Irak dienen in de strijd tegen ISIS.Beeld reuters
Sjiitische milities in de hoofdstad Bagdad. Beeld ap
Sjiitische milities in de hoofdstad Bagdad.Beeld ap

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden