De mantel der liefde

Het Centraal Planbureau heeft een volgend hoofdstuk toegevoegd aan de kruistocht tegen de naar de mening van daar werkende economen te riante positie van ouderen in onze samenleving....

Marcel van Dam

De werkelijkheid is anders. De mannen die het rapport hebben opgesteld, hebben uitgesproken opvattingen over de meest gewenste inrichting van de samenleving, en hun rapporten worden gebruikt om die te bevorderen.

Zo zijn ze van mening dat oudere werknemers ‘meer verdienen dan ze waard zijn’. Deze formulering, gebruikt in een artikel dat verscheen onder de veelzeggende kop ‘Ouderen verdienen te veel’ (Forum 23 april), legt een wereld van verschil bloot tussen mensen die geloven dat de intrinsieke waarde van mensen nooit door de wetenschap kan worden bepaald, en veel economen die geloven dat de waarde van mensen moet worden afgemeten aan de waarde van de goederen en diensten die ze produceren.

Het gekke is dat ik geen rapport van het CPB ken waarin met een analoge redering wordt betoogd dat de meeste bankiers en andere ondernemers meer verdienen dan ze waard zijn. Als gevolg daarvan hebben die de grootste crisis sinds de jaren dertig geproduceerd.

Paul de Beer heeft jongstleden dinsdag op deze pagina terecht betoogd dat de stelling dat ouderen gemiddeld meer verdienen dan ze produceren, onvoldoende is onderbouwd. Productiviteit is niet één op één weer te geven in een bedrag. Een oudere werknemer met veel ervaring kan een jongere werknemer behoeden voor kostbare fouten en onbezonnen risico’s.

Maar zelfs als het waar is dat een oudere werknemer zijn bedrijf soms meer kost dan hij oplevert, is dat geen voldoende reden het makkelijker te maken om hem aan de kant te zetten, zoals de heren Bas Jacobs, Ruud de Mooij en Lans Bovenberg bepleiten. Zij willen dat ouderen minder gaan verdienen en minder ontslagbescherming krijgen.

Zij moeten baanzekerheid inleveren om hun werkzekerheid te vergroten.

Het is alleen zo jammer dat als gevolg daarvan alleen de baanzekerheid verdwijnt en niet aannemelijk wordt gemaakt dat de oudere dankzij deze voorstellen een nieuwe baan kan vinden.

Ik wed van niet. Mijn collega Frank Kalshoven beschreef in zijn column van jongstleden zaterdag de huidige bescherming van oudere werknemers als het bedekken van een economisch ongemak met de mantel der liefde. De meeste economen zien allerlei regelingen die de rentabiliteit negatief kunnen beïnvloeden als bedreigingen van economische groei. En economische groei is volgens hen het ultieme doel waarnaar wij streven.

Vandaar dat ook ouderen langer en harder moeten werken. Want, zegt CPB econoom De Mooij in NRC Handelsblad van 23 april: ‘omdat (anders) op den duur te weinig mensen werken om de kosten van het sociale stelsel te kunnen betalen’.

Ook deze uitspraak is feitelijk niet te onderbouwen. In Amerika is de economische groei al tientallen jaren gemiddeld hoger dan bij ons. Niettemin stelt het sociale stelsel daar weinig voor. Het gaat erom welk deel van de economische groei wordt besteed aan particuliere inkomens en welk deel aan collectieve arrangementen.

Dat is een keuze voor politici, maar die kruipen graag weg achter de rug van het CPB.

De hele verzorgingstaat zou je kunnen omschrijven als een mantel der liefde. Die is opgebouwd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog, toen we ons nog met zijn allen verantwoordelijk voelden voor het welzijn van iedereen. Vanaf het begin van de jaren tachtig is men begonnen met het afbreken van die verzorgingsstaat, altijd met de mantra ‘om hem te kunnen behouden’.

In het rapport van het CPB wordt verwezen naar Scandinavië, waar ouderen gemiddeld langer doorwerken dan bij ons. Ik heb ook een vergelijking met Scandinavië. In 1980 vormde Nederland met de Scandinavische landen een kopgroep in de wereld met de uitgaven voor sociale bescherming.

Scandinavië vormt nog steeds de kopgroep. Nederland is gezakt beneden het Europese gemiddelde. Kalshoven kan gerust zijn: van de mantel der liefde is nog maar weinig over. Steeds meer mensen komen in de kou te staan.

Reageren? vk.nl/opinie

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden