De man die zichzelf al zag als chef van de VN

Profiel Susilo Bambang Yudhoyono (64)

Kiest Indonesië deze week de zeer omstreden Prabowo Subianto tot president, dan is dat vooral vanwege het slappe beleid van huidig president Susilo Bambang Yudhoyono. Het volk hunkert naar daadkracht.

Hij heeft een paar mooie jaren gehad, Susilo Bambang Yudhoyono. Jaren waarin hij niet stuk kon. Hij heeft een 'Global Statesman Award' en een 'World Statesman Award' op zak, en hij heeft er zelfs even hardop van gedroomd Ban Ki-moon op te volgen bij de Verenigde Naties. 'SBY' was de lieveling van de internationale gemeenschap. Ook in zijn eigen land Indonesië was het vertrouwen in de democratische ex-generaal enorm: in 2009 werd hij herverkozen met 64 procent van de stemmen.


Een magische, donkere wolk in de woonkamer van zijn huis lijkt echter een voorbode te zijn geweest van naderend onheil. Vijf jaar later is van Yudhoyono's aanzien in eigen land weinig meer over.


'Die zwarte wolk was echt', schrijft hij in zijn dit jaar verschenen boek Er is altijd een keus: 'Mijn vrouw schreeuwde en riep mij. Ik rende naar de kamer om te zien wat er aan de hand was. Er wervelde een dikke zwarte wolk tegen het plafond en midden in de kamer. Die wolk dreef naar het oosten, alsof hij naar mijn slaapkamer wilde. Ik zag dat angstaanjagend fenomeen en vroeg iedereen tot Allah te bidden om hulp... Ik sloot de slaapkamerdeur en zette de andere deuren van het huis wijd open. De ronddraaiende wolken trokken uiteindelijk weg uit mijn huis.'


Deze episode is ongeveer het enige uit zijn boek dat de aandacht trok van de media. De rest van de ruim 800 pagina's van deze handleiding 'voor toekomstige Indonesische leiders' bleef nagenoeg onbesproken. De engelstalige krant The Jakarta Post wijdde nog wel een bitter commentaar aan deze schriftelijke 'nalatenschap': 'De beste nalatenschap voor de president zou zijn, dat hij simpelweg al zijn beloften zou nakomen.' Die ene zin maakt al wel duidelijk hoezeer de ster van 'staatsman' Yudhoyono is verbleekt.


Aan beloften heeft het niet ontbroken. De grootste belofte was 'SBY' zelf: 'De denkende generaal' noemden ze hem in het leger, waar hij opklom onder dictator Suharto. Toen Suharto in 1998 viel, werd deze denker ingelijfd in de regering. Yudhoyono leidde als minister de jacht op de daders van de dodelijke bomaanslag in Bali, in 2002, en werd door het buitenland ontdekt als een man die de strijd tegen het terrorisme serieus nam.


Na een ruzie met president Megawati Soekarnoputri stapte hij uit de regering. Die stap gaf hem op slag het imago van een daadkrachtig en zelfbewust man. Zijn kennelijke onkreukbaarheid deed de rest: in de presidentsverkiezingen van 2004 versloeg hij Megawati met gemak.


In de vijf jaren die volgden leek alles wat hij aanraakte in goud te veranderen. De Indonesische economie groeide met meer dan 6 procent per jaar, investeerders stonden in de rij om mee te profiteren van de 'boom', en Indonesië kreeg steeds meer prestige. Het buitenland was dol op hem. Yudhoyono werd uitgenodigd voor de G8 en was vaste gast bij de G20.


Na de terreuraanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington werden Yudhoyono en Indonesië vooral door de Verenigde Staten naar voren geschoven als het gematigde, democratische gezicht van de islam. Ook in de ASEAN, de organisatie van Zuidoost-Aziatische landen, hernam Indonesië een leidende rol. De Indonesische aanpak van de wederopbouw in Atjeh, na de verwoestende tsunami van 2004 oogstte internationale lof, en het applaus nam verder toe toen in 2005, na 29 jaar strijd, een vredesverdrag met de Atjese rebellen werd ondertekend.


Het 'staatsmanschap' van Yudhoyono begon met dat alles vorm te krijgen, ook in zijn eigen hoofd. Na het vredesakkoord in Atjeh werd zelfs openlijk gespeculeerd over een Nobelprijs voor de Vrede voor de president. Yudhoyono ging zelf naar Oslo, om daar een lezing te houden voor het Nobelprijs Comité. Dat hielp niet: de prijs ging naar Martti Ahtisaari, de Finse ex-premier de architect van de Atjese vredesbesprekingen. In zijn boek vermeldt Yudhoyono op zijn cv wel dat hij 'een sterke genomineerde voor de Nobelprijs voor de Vrede in 2006' was.


Yudhoyono's grootste internationale moment volgde in 2007, toen hij de internationale klimaatconferentie op Bali leidde. Hij sleepte een 'Bali Road Map' uit de taaie discussies en hield een toespraak die geschreven had kunnen zijn door Al Gore, de voormalige vicepresident van de VS die een kruistocht voerde tegen broeikasgassen. Die toespraak werd juichend ontvangen. Nog geen twee jaar later stond de wereld opnieuw te juichen toen Yudhoyono in New York verklaarde dat Indonesië zijn uitstoot van broeikasgassen voor 2020 met 26 procent zou verminderen.


Het applaus gaf Indonesië opnieuw hoop op een prijs voor SBY. Deze keer werd gedroomd van de Verenigde Naties. Yudhoyono zou een sterke kandidaat zijn voor de functie van secretaris-generaal. 'Het is een publiek geheim dat Yudhoyono zijn zinnen op die post heeft gezet', schreef The Jakarta Post. De kansen op die post heeft hij in 2012 misschien zelf om zeep gehouden. In een toespraak voor de algemene vergadering van de VN hield hij een pleidooi voor de wereldwijde invoering van een wet die godslastering verbiedt, als een middel om religieus geweld tegen te gaan. Yudhoyono leek niet te beseffen dat juist die antiblasfemiewet werd misbruikt als rechtvaardiging van geweld tegen andersdenkenden, ook in zijn eigen Indonesië.


Het religieus geweld tegen minderheden nam in Indonesië tijdens zijn bewind dramatisch toe. Yudhoyono ondernam niets tegen dodelijke aanvallen op de Ahmadiya Sekte en tegen intimidatie van Shia- en christelijke groepen. Zijn besluiteloosheid maakte de situatie voor deze minderheden alleen maar erger.


Niettemin kreeg hij in 2013 in New York de 'World Statesman Award' uitgereikt, onder meer voor het bevorderen van de religieuze tolerantie in Indonesië. De prijs leidde tot felle protesten in Indonesië, waar ze hem juist verantwoordelijk hielden voor de groei van de intolerantie. In zijn boek wijdt Yudhoyono drie pagina's aan de prijs, die hij volgens zichzelf ten volle heeft verdiend.


Nederland wordt in datzelfde boek maar één keer genoemd, als koloniale bezetter. Met geen woord rept de president over het dramatisch mislukte staatsbezoek aan Nederland, op 4 oktober 2010. Zijn vliegtuig stond al klaar op de startbaan toen hij het bezoek alsnog afzegde. In Nederland had de 'Zuid-Molukse Regering in Ballingschap' (RMS) een kort geding aangespannen waarin zij om Yudhoyono's arrestatie vroeg. Een confrontatie met deze RMS zou in eigen land tot stormachtige reacties kunnen leiden, vreesde Yudhoyono. Vermoedelijk voelde hij zich als staatsman en Javaan ook ernstig beledigd door de hele affaire. Hij is nooit meer naar Nederland geweest.


Na de vijf eerste, gouden jaren en zijn herverkiezing was het afgelopen met de glans. Sommigen wijten de verandering aan de wisseling van vicepresident: Yudhoyono verruilde de zakenman Jusuf Kalla voor de bankier Boediono. Anderen vermoeden dat SBY steeds meer ingekapseld raakte door zijn eigen, corrupte 'inner circle' en de greep op de gebeurtenissen kwijtraakte. Corruptieschandalen besmeurden niet alleen het aanzien van zijn Democratische partij, maar uiteindelijk ook dat van hemzelf en zijn familie.


Zijn veel geprezen beloften aan de wereld zijn holle praatjes gebleken. De ontbossing gaat in ijltempo verder en vermindering van broeikasgassen is nog steeds een utopie. Zelfs de hoopgevende Indonesische economie is in de versukkeling geraakt. De regering heeft niets gedaan aan de afgetakelde infrastructuur van het land. Ze maakte evenmin een einde aan de wurgende bureaucratie, de twee grootste barrières voor investeerders. De groei neemt af, en het eens zo veel belovende land geldt nu als een van de vijf 'zorgwekkende' opkomende markten.


Yudhoyono wordt in eigen land algemeen gezien als een besluiteloze, krachteloze figuur. Zijn slappe manier van leiding geven is de Indonesiërs zozeer gaan tegenstaan dat 'krachtig leiderschap' nu het belangrijkste, en eigenlijk enige thema is geworden van de presidentsverkiezingen, die overmorgen worden gehouden. De kans dat de omstreden, keiharde ex-generaal Prabowo Subianto deze verkiezingen gaat winnen is mede dank zij Yudhoyono niet langer denkbeeldig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.