De man die nooit dat ene telefoontje kreeg

Hij gaf de jeugd zijn vertrouwen in ruil voor totale devotie en werd een van de succesvolste voetbaltrainers ooit. Na 27 jaar neemt Ferguson nu afscheid.

Het loopje langs de tribunes, zwaaiend naar het applaudisserende publiek, bij het betreden van stadion Old Trafford. De immer fanatiek kauwgom kauwende mond, ook op 71-jarige leeftijd. Dat aparte, kolderieke huppeltje na een doelpunt. Nog twee wedstrijden en dan behoort het tot de verleden tijd.


Sir Alex Ferguson heeft zijn pensioen aangekondigd als hoofdcoach van Manchester United. Liefst 27 jaar gaf hij vorm aan wat nu een van de voetbalgrootmachten van de wereld is. In 1986, bij zijn aantreden, was United een topclub in verval.


Talloze voetbalkenners hebben zich gebogen over de vraag wat de flamboyante Schot, die de club blijft dienen als directeur en ambassadeur, zo uitzonderlijk maakte. Vrijwel allen komen tot de conclusie dat hij eerst afrekende met de mentaliteit die van Manchester United een voetbalbolwerk in verval had gemaakt. Vervolgens ging hij aan de slag, gedreven door een visie waarin jeugdspelers centraal staan en totale devotie een vereiste is.


Ferguson maakte van United eerst weer een topclub, en daarna een grootmacht. Spelers als Mark Hughes, Eric Cantona, David Beckham, Cristiano Ronaldo, Wayne Rooney en nu ook Robin van Persie komen voor in de herinneringen aan een immer winnend United.


Met het haast onwaarschijnlijke aantal van 49 trofeeën neemt Ferguson afscheid. De dertien Premier Leaguetitels en de twee overwinningen in de Champions League spreken het meest tot de verbeelding.


Er staat al een standbeeld voor hem bij Old Trafford, waar ook een tribune naar hem is vernoemd. Bij de ingebruikname ervan grapte Ferguson dat je normaal gesproken eerst dood moet zijn voordat dit soort initiatieven wordt ondernomen. 'Ik heb de dood verslagen!'


Klassiek is zijn uitspraak 'football, bloody hell', met een blik vol ongeloof, direct nadat hij in 1999 met United zijn eerste Champions League had gewonnen. Bayern München werd in de blessuretijd met 2-1 verslagen, na doelpunten van Teddy Sheringham en Ole Gunnar Solskjaer.


Solskjaer was zo'n typische Ferguson-ontdekking. Jong opgepikt bij het nietige Molde en daarna op Carrington, het trainingscomplex van United, zorgvuldig klaargestoomd voor het grote werk.


Cristiano Ronaldo, op 17-jarige leeftijd ontdekt en weggeplukt bij Sporting Lissabon, geldt als het ultieme bewijs van zijn vakmanschap. Velen vonden Ronaldo lang een 'showpony' zonder rendement, maar Ferguson hield vertrouwen in zijn oogappel.


De talloze overdreven schaarbewegingen verdwenen uit zijn arsenaal aan passeerbewegingen. Ronaldo ontwikkelde zich fysiek en werkte zich met toewijding op tot een wereldster. Real Madrid betaalde in 2009 liefst 94 miljoen euro voor hem.


Woensdag toonde Ronaldo op Twitter respect voor zijn leermeester: 'Dank voor alles, Baas.' Opvallend is de hoofdletter. Ronaldo plaatste er een oude foto bij van zijn presentatie in Manchester.


Woede-uitbarstingen

Fameus werd Ferguson ook vanwege zijn clashes met de grootste sterren uit zijn team. Jaap Stam, David Beckham, Roy Keane en Ruud van Nistelrooij: geen speler ontsnapte aan de toorn van 'Fergie' als ze zijn gezag ondermijnden. Dan kreeg je als speler wat de 'hairdryer treatment' is gaan heten: een woede-uitbarsting die als een föhn recht in je gezicht blaast.


Beckham kreeg daarbij ooit een schoen in zijn gezicht getrapt. Stam kon vertrekken vanwege ontboezemingen in zijn biografie. Ook dat kenmerkte Ferguson: hij durfde grote beslissingen te nemen. Ook al gingen ze hem aan het hart, zijn autoriteit mocht niet worden aangetast.


Nu Ferguson met pensioen gaat, is er een nieuw elftal dat zijn aandacht vraagt: zijn elf kleinkinderen. Zijn vrouw trad vooralsnog als 'coach' voor hen op. Maar er waren al 'spelers' op komst om de reservebank te vullen, dus zou hij ongetwijfeld in actie moeten komen.


De interviewer die hem deze ontboezemingen ontlokte over zijn privéleven, ruim een jaar geleden, was Fabien Barthez. In gesprek met de kleurrijke oud-doelman deelde Ferguson voor de Franse televisiezender TF1 zonder enige terughoudendheid zijn belangrijkste lessen.


Zijn 27-jarige bewind op Old Trafford werd, behalve door de prijzenregen, gekenmerkt door het opleiden van spelers. De lichting talenten uit de eigen jeugd, zoals Ryan Giggs, Paul Scholes, David Beckham, Nicky Butt, de broers Gary en Phil Neville: dát is Manchester United voor Ferguson.


Jonge talenten, relatief onbekende profs uit het buitenland en bij zeer hoge uitzondering, zoals in het geval van Van Persie, een wat oudere, gevestigde sterspeler: allen laafden zich aan zijn kennis en kunde.


Aanvoerder Vincent Kompany van stadsrivaal Manchester City was woensdag op Twitter een van de eersten die naar buiten trad met een van respect overlopende reactie: 'Sir Alex, een van de beste managers aller tijden.' Ferguson zal het gewaardeerd hebben, zeker in de wetenschap dat het juist Kompany was die vorig seizoen zijn titeldroom verpestte.


De Belg maakte toen het enige doelpunt in een beslissende ontmoeting tussen beide stadsgenoten. Mede daardoor ging het kampioenschap naar City. Het verpestte het voorgenomen afscheid van Ferguson. Hij ging nog een jaar door.


Van Persie

Aan het begin van dit seizoen hield Ferguson zijn spelers voor dat het geen tweede keer mocht gebeuren. En zo geschiedde. Bij de hand genomen door aanwinst Van Persie greep Manchester United de twintigste landstitel uit de clubhistorie.


Nog even terug naar het grote leerboek van Ferguson, waaruit hij doceerde aan Barthez: leer spelers begrip voor elkaar te hebben en dingen van elkaar aan te nemen. Zo ontstaat een groep vrienden, een soort familie. Spelers voelen zich verantwoordelijk voor elkaar. Het klinkt simpel, maar als het makkelijk was, hadden wel meer managers er succes mee gehad.


Volgens Ferguson moeten acht van de elf basisspelers in topvorm zijn. Zij redden de andere drie. Opoffering, daar gaat het allemaal om. Volgende week kunnen die andere drie weer de sterren zijn.


In de laatste twee decennia heeft Ferguson de voetbalwereld zien veranderen in wat hij een 'resultaatindustrie' noemt. Drie, vier slechte uitslagen op rij en de coach van dienst kan alweer plaatsmaken voor zijn opvolger. Of die opvolger ook beter is, daar wordt in Fergusons ogen totaal niet over nagedacht. In zijn woorden: het is makkelijk een manager te ontslaan. Je pakt de telefoon en zegt: 'Je bent ontslagen.'


Dat telefoontje kwam voor hem bij Manchester United nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden