PostuumAhmed Zaki Yamani (1930 - 2021)

De man die Nederland noopte autoloze zondagen in te voeren en de gordijnen eerder te sluiten

Ahmed Zaki Yamani, de voormalig Saoedische minister van Oliezaken, is op 90-jarige leeftijd in Londen overleden. Hij werd gezien als de kwade genius van de eerste oliecrisis in 1973. 

Ahmed Zaki Yamani, hier in 1974. Hij was een beminnelijk man met vriendelijke ogen en een charmant Van Dyk-baardje die zich even gemakkelijk in een westers maatpak stak als in een moslimgewaad. Beeld AFP
Ahmed Zaki Yamani, hier in 1974. Hij was een beminnelijk man met vriendelijke ogen en een charmant Van Dyk-baardje die zich even gemakkelijk in een westers maatpak stak als in een moslimgewaad.Beeld AFP

Wie in de jaren zeventig en tachtig aan een oliesjeik dacht, zag meteen het gezicht van Ahmed Zaki Yamani voor zich. Hij was de personificatie van de oliecrisis die toen het Westen teisterde als de coronapandemie nu.

De minister van Oliezaken van Saoedi-Arabië was een beminnelijk man met vriendelijke ogen en een charmant Van Dyk-baardje die zich even gemakkelijk in een westers maatpak stak als in een moslimgewaad. Maar hij werd gezien als de kwade genius van de eerste oliecrisis in 1973 die Nederland noopte autoloze zondagen in te voeren, de gordijnen in de winter eerder te sluiten en geen kerstverlichting op te hangen.

Heel lang was hij ook het gezicht van het Opec-kartel, dat het Westen in de jaren zeventig tot wanhoop dreef met de ene na de andere prijsverhoging. Tussen 1973 en 1980 zouden de prijzen van een vat ruwe olie vertienvoudigen. Het leidde tot hollende inflatie en droeg bij aan de industriële afbraak in veel westerse landen.

Sluwe onderhandelaar

Sjeik Yamani zou heel lang minister van Oliezaken blijven. Hij onderscheidde zich door zijn diplomatieke toon. Hij sprak zacht en sloeg nooit met de vuist op tafel. Daardoor kreeg hij de reputatie van een zeer sluwe onderhandelaar.

In 1975 stond hij ook vanwege twee andere gebeurtenissen in het centrum van de aandacht. Hij was erbij toen een neef de Saoedische koning Feisal vermoordde. En in december dat jaar werd hij in gijzeling genomen tijdens een Opec-vergadering in Wenen door een groep pro-Palestijnse terroristen onder leiding van Carlos de Jakhals, een Venezolaan die door Yamani werd omschreven als een meedogenloze terrorist die met chirurgische precisie zijn acties plande. Bij de actie vielen drie doden. Sinds die tijd moest Yamani met een groep lijfwachten rondreizen.

Mekka

Dinsdag werd bekend dat Ahmed Zaki Yamani Yamani op 90-jarige leeftijd in Londen is overleden en begraven zal worden in de heilige stad Mekka, waar hij ook geboren werd als zoon van een godsdienstleraar en islamitische jurist. Zijn ouders zonden hem naar Cairo, New York en Harvard voor universitaire studies. Hij werd in 1961 de vertegenwoordiger van Saoedi-Arabië in de Opec, een organisatie van olie-exporterende landen die een jaar eerder was opgericht toen de westerse multinationals prijsverlagingen hadden afgedwongen door de olielanden tegen elkaar uit te spelen. 

In 1962 werd hij ook benoemd tot minister van Oliezaken van Saoedi-Arabië dat met zijn gigantische oliereserves al gauw het machtigste Opec-lid werd. Poging was de prijs van olie zelf te reguleren. 

Nadat de Arabische landen in 1973 op Yom Kippoer Israël waren binnengevallen, besloot Opec de olievoorraden als wapen in te zetten. Eerst werd de productie met 5 procent verminderd. Vervolgens werd besloten tot een boycot van Nederland en Denemarken die te veel op de hand van Israël waren. 

Ook de VS kregen geen olie meer vanwege de wapenleveranties aan Israël. Tevens werden de prijzen verhoogd van 3,50 dollar per vat olie tot 9,50 dollar in 1974. De benzineprijs aan de pomp steeg met 50 procent. In 1980 was de prijs van vat olie al 35 dollar. De bevolkingsarme olielanden, zoals Saoedi-Arabië, Koeweit en de golfstaten, werden in korte tijd steenrijk en verwierven nieuwe politieke bondgenoten zoals Japan dat voor zijn olie op het Midden-Oosten was aangewezen.

Prijsstijging

Sjeik Yamani zei vaak dat hij de prijsstijgingen te snel vond gaan: ‘Ik had de prijsstijging beperkt willen houden. Ik wilde niet dat jullie in een economische crisis zouden belanden, omdat wij dan zouden worden meegetrokken.’ 

Maar de Iraanse revolutie in 1979 zorgde voor een nieuwe prijsexplosie. Een andere maatregel van Yamani was de fasegewijze nationalisatie van Arabian American Oil Co, het huidige Aramco, toen nog een consortium van vier westerse oliemultinationals. In 1986 werd Yamani door koning Fahd opzij geschoven. Hij wilde niet meewerken aan een systeem van permanente productiequota, waarbij Saoedi-Arabië in de Opec een groter aandeel zou moeten hebben.

Yamani trouwde twee keer en was vader van acht kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden