De man die in zijn eentje de sluis in Heumen dicht kreeg

Reconstructie sluisbeheer

Midden in de nacht, uren nadat een tanker door de stuw bij Grave is gevaren, krijgt Hans Brom een dringend telefoontje. Of hij met zijn sleepboot de sluis in Heumen kan dichtvaren. Had dat niet sneller gekund?

Hans Brom Beeld Marcel van den Bergh

Het komt niet vaak voor. Maar nu Hans Brom uit zijn bed wordt gebeld, moet er wel iets ernstigs aan de hand zijn. Als hij opneemt, hoort hij de stem van Eric van den Berg, een goede bekende van de waterwegen rondom Nijmegen. Van den Berg heeft een dringend verzoek: 'Hans, kunnen jullie in Heumen de sluisdeur dichtvaren?'

Het is dan 0.30 uur in de nacht van donderdag op vrijdag, vorige week. Vijf uur eerder is een met benzeen geladen tanker dwars door de stuw bij Grave gevaren, met een groot gat in de constructie als gevolg. Water stroomt alle kanten op. Het waterpeil in het Maas-Waalkanaal daalt met 20 centimeter per uur. Er moet iets gebeuren.

Vierde partij in de belronde

Brom is een van de eigenaren van Daanen Shipping & Logistics, een bedrijf dat is gespecialiseerd in vervoer over het water. Hij kan de waterwegen rond standplaats Nijmegen uittekenen. Brom kent ook alle sluizen en stuwen, die samen een ingenieus systeem vormen en schepen een doorgaans vlekkeloze doorgang verschaffen.

Maar nu is het mis en schiet Brom zijn schoenen aan. Vanuit zijn woonplaats Doornenburg is het 20 minuten rijden naar de Oostkanaalhaven in Nijmegen. Daar ligt Daan, de sleepboot die hij nodig heeft om de sluis dicht te varen.

Brom was niet de eerste keus voor deze, volgens hem, niet erg ingewikkelde klus. Door de decentralisatie van het beheer van sluizen is Brom pas de vierde partij in de belronde. Rijkswaterstaat belt beheerder VolkerInfra. Die belt via de calamiteitendienst onderaannemer Evert Koning, maar zijn kraanschip ligt te ver weg. Dus belt Koning het bedrijf van Van den Berg. En die belt Brom.

De nummer drie in de rij, Van den Berg, heeft veel nauwer contact met Rijkswaterstaat, eigenaar van de sluis bij Heumen en de stuw bij Grave. Zijn bedrijf wordt vaak ingeschakeld als een schip lekt, vastgevroren is of kampt met een motorstoring. De firma staat 24 uur per dag paraat. Maar de dichtstbijzijnde boot ligt vanavond uitgerekend in Rossum, bij Zaltbommel, als de Duitse tanker zich door de stuw bij Grave boort. Dat is te ver weg. En nu gaat Brom op pad.

Het beroep van sluiswachter die de sluis ter plekke bedient, sterft langzaam uit. Ze komen steeds vaker te werken in centrales, vanwaaruit ze meerdere sluizen in de regio aansturen. 'Daar heten ze nautisch operator. Staat een stuk duurder', zegt Jan de Vries met een glimlach. Hij levert met zijn bedrijf ODV Maritiem personeel op verzoek, bijvoorbeeld als een sluiswachter ziek is.

Hij is niet per se negatief over de decentralisatie die Rijkswaterstaat op verzoek van het kabinet in de wereld van de sluizen en bruggen doorvoert. 'Zolang het goed gaat, is de communicatie tussen de sluizen en schepen prima.' Door werk uit te besteden aan particuliere bedrijven en minder sluiswachters in te zetten, hoopt de regering de 'efficiency bij beheer en onderhoud' van sluizen en bruggen te verhogen.

Midden in de nacht

Toch begrijpt Brom nog altijd niet waarom hij vijf uur na de aanvaring pas is gevraagd de deuren in Heumen te sluiten. De sluis van Cuijk, verder op de Maas, is al wel dichtgegaan, zegt hij. Ook heeft de havenmeester in Nijmegen al om 22.30 uur bedrijven aan het kanaal gebeld. 'Hij wilde weten of er al iemand droog was komen te liggen met zijn boot, omdat het waterpeil zakte vanwege een incident bij Grave.'

Wat er is gebeurd in de drie uur tussen de aanvaring en de belronde van havenmeester, wil een woordvoerder van Rijkswaterstaat niet zeggen. 'Onze focus ligt bij de oplossing van het probleem met de stuw in Grave. Als dat achter de rug is, willen we pas terugkijken wat er is gebeurd.' De gemeente Nijmegen, de werkgever van de havenmeester, zegt pas te kunnen reageren als het 'feitenrelaas bekend is'.

Dat een ondernemer met een sleepboot midden in de nacht en door de dichte mist het water op moet om een sluis te sluiten, klinkt volgens Brom minder omslachtig dan het lijkt. De deuren bij Heumen kunnen volgens hem niet vanaf de brug met een sleutel worden gesloten. De keersluis is bovendien onbemand, omdat hij het hele jaar door openstaat. Bovendien zijn de wetten van het water eenvoudig, zegt hij. 'Als er geen boot in de buurt is, moet je de dichtstbijzijnde hebben.'

Die heeft Brom. Zijn Daan heeft de stroming mee - de gevolgen van het gat in de stuw laten zich voelen op het Maas-Waalkanaal. Brom passeert de sluis, keert om, vaart tegen de stroom in en legt zijn sleepboot tegen de deuren aan. Een paar minuten later puft hij tevreden uit. Het is half drie 's nachts, zeven uur na de aanvaring in Grave. De sluis in Heumen is dicht.

Lees ook

Overal schepen, maar op de Maas is het stil
Vanuit de lucht zie je in Nederland overal schepen op het water. Alleen op de Maas is het stil. De kapotte stuw bij Grave gooit roet in het eten. (+)

'Mensen hebben geen idee hoe ingrijpend een ongeluk is zoals in Grave'
Eén schipper ramt één stuw in Grave en een van de belangrijkste vaarroutes ligt er wekenlang uit. Hoe kwetsbaar zijn de vaarwegen waar 'Nederland transportland' zo afhankelijk van is? Een nachtelijke tocht over de IJssel en drie vragen over de naweeën van Grave. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.