De man die het bewijs van de massamoorden vastlegde

De gruwelijkheden van Auschwitz zag de Pool Wilhelm Brasse door een cameralens. Door zijn foto's bleef de getuigenis bestaan.

Dat de Holocaust of het nazikamp Auschwitz niet valt te ontkennen is voor een groot deel te danken aan Wilhelm Brasse. De Oostenrijks-Poolse fotograaf maakte 50 duizend foto's van de mensen in het kamp en van de gruwelijkheden, waaronder die van de medische experimenten van de kamparts Josef Mengele.

Brasse overleed dinsdag op 95-jarige leeftijd in de stad Zywiec in Polen, zo maakte een vertegenwoordiger van het herinneringskamp bekend.

Brasse werd als zoon van een Oostenrijkse man en een Poolse vrouw geboren in een deel van de Donaumonarchie dat na de Eerste Wereldoorlog grondgebied van Polen werd. Hij leerde zelf het vak van de fotografie.

Toen de Duitsers op 1 september 1939 Polen binnenvielen, was hij gemobiliseerd als soldaat van het Poolse leger. Bijna een jaar later werd hij opgepakt bij een poging naar Hongarije te vluchten.

De nazi's stelden hem voor de keuze: of in dienst te treden bij de Wehrmacht of als gevangene naar Auschwitz te worden gebracht dat toen nog alleen een kamp was voor Poolse krijgsgevangenen. Brasse koos voor het laatste. Hij werd op 31 augustus 1940 als gevangene met het nummer 3444 in Auschwitz geïnterneerd. Na maandenlange dwangarbeid in de bouw-, lijkenverwerkings- en aardappelenschilcommando's werd hij door de leiding van de registratiedienst gevraagd foto's te maken van alle mensen die het kamp werden binnengebracht en daar zouden moeten werken. In totaal maakte hij 40 tot 50 duizend foto's van gevangenen, vanaf 1942 vrijwel alleen nog Joden.

Brasse werd ook gedwongen de medische experimenten die de nazi-arts Josef Mengele uitvoerde te fotograferen. Voor het oog van zijn lens werden onder meer zonder verdoving de baarmoeders verwijderd bij Joodse vrouwen. Na het werk maakte Brasse op verzoek van de Duitsers ook privéopnamen van de bewakers, onder meer van Mengele. Vanaf juli 1943 besloot de SS te stoppen met het fotograferen van nieuwe gevangenen. Brasse lukte het ook opnamen van gevangenen in handen van de Poolse ondergrondse te spelen die daarmee documenten konden vervalsen. Hierdoor konden verschillende gevangenen ontsnappen.

Kort voor de bevrijding van het kamp door het Sovjetleger kreeg Brasse de opdracht het hele foto-achief te vernietigen, zodat er geen bewijs voor de massamoord zou zijn. Hij haalde de negatieven en de afdrukken uit het vuur zodra de bewaker even was verdwenen en verstopte die in een kast. Daardoor bleef de getuigenis bestaan.

Na de oorlog wilde Brasser opnieuw als fotograaf gaan werken. Maar het trauma van het leven in het concentratiekamp maakte het hem onmogelijk ooit nog door een lens te kijken. Peter de Waard

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden