De man die de weg naar Duitsland wees

Mohammad Zatareyh leidde een jaar geleden de vluchtelingen tocht die Merkel ertoe bracht de deur open te zet ten. In het Duitse Zwickau doet hij zijn verhaal.

Mohammad Zatareyh sport nu drie keer per week. Hij gaat dagelijks naar Duitse les en heeft een bedrijfje opgericht.Beeld Daniel Rosenthal

'We liepen op de snelweg, en ik was bang. De auto's reden vlak langs ons. Er liepen families mee, veel kleine kinderen. Mensen werden moe. Als iemand wordt overreden, dacht ik, houden ze mij verantwoordelijk. Want ik had het georganiseerd.

Welkom

'Toen heeft een Hongaarse journalist me geholpen. Hij leende me zijn motor, waarmee ik rondjes om de groep kon rijden. Dat heb ik de hele tijd gedaan. Via zijn telefoon wist ik ook dat de Hongaarse autoriteiten 's avonds met bussen kwamen, die ons naar de Oostenrijkse grens zouden brengen. Eerst geloofden de mensen het niet, maar we kregen ze gelukkig toch allemaal in de bussen.'

De Syriër Mohammad Zatareyh (26) was een jaar geleden, op 4 september 2015, de initiatiefnemer van de voettocht van 1.300 vluchtelingen van het overvolle treinstation in Boedapest naar de Oostenrijkse grens. De tocht deed Angela Merkel, na koortsachtig overleg met de Oostenrijkse premier Werner Fayman, besluiten de vluchtelingen uit Hongarije niet tegen te houden aan de Duitse grens, maar welkom te heten. Met alle gevolgen van dien.

'Vies en chaos'

Op het warme Hongaarse asfalt kwam het geen moment in Zatareyh op dat hij met zijn tocht een alinea wereldgeschiedenis schreef. Nu is hij een van de 1,3 miljoen vluchtelingen in Duitsland.

'Ik wilde gewoon weg van dat station. Ik had een reis van een maand achter de rug. Van Turkije over zee en daarna lopend, via Griekenland en Macedonië. Toen ik in Boedapest aankwam, dacht ik: nu wordt het eindelijk makkelijk. Ik ben in de EU, dus ik koop een treinkaartje naar Wenen, dan hoef ik alleen nog maar te zitten. Maar net op die dag gingen er geen treinen meer. Overal in het station zaten mensen te wachten. Hele families op een kleed. Het was er vies, een chaos.'

Tussendoor neemt Zatareyh een hap van zijn chocoladecroissant. De uivormige kerktoren van Zwickau slaat elf keer. Een schoolklas wandelt twee aan twee door de pastelkleurig gerenoveerde binnenstad. Hij heeft een tijdelijke verblijfsvergunning voor drie jaar en tegen een lantaarnpaal aan de overkant staat de motor die hij in bruikleen heeft van vrienden. Een matgouden Simson uit de DDR. 'Tegenwoordig weer heel gewild, op eBay vragen ze er duizenden euro's voor. Hij rijdt wel goed. Ik gebruik hem vaak als ik de natuur in wil.'

Beeld Daniel Rosenthal

Planning

Toen Zatareyh op het station in Boedapest plannen maakte om te vertrekken, bedacht hij dat het in een klein groepje gevaarlijk kon zijn. 'De Hongaarse politie kon ons oppakken. Dat is moeilijker als de groep groot is en opvalt. Op het plein voor het station stond een microfoon. We riepen mensen op mee te lopen en daarna stelde ik hen op in rechte rijen. Ik wilde niet zomaar als een kudde dieren gaan lopen. Ik wilde dat het netjes ging.'

Organiseren leerde Zatareyh in het leger van de Syrische leider Bashar al-Assad. Vlak voor de oorlog in 2011 uitbrak, had hij zijn tweejarige dienstplicht vervuld. 'Ik ben en was geen aanhanger van Bashar, maar ik moest zo nodig de held uit hangen. Ik was nog jong.'

Na zijn dienstplicht nam Zatareyh drie maanden vakantie. Op het moment dat de oorlog uitbrak, bezocht hij familie in Dubai. Teruggaan naar Syrië betekende vechten voor Assad. 'Mijn moeder belde elke dag gillend op: kom niet terug!'

Drie jaar leefde en werkte hij illegaal in Dubai. Uitzicht op een legale verblijfsstatus had hij daar niet. Zijn oudere broer was in de tussentijd naar Wenen gevlucht en raadde hem aan naar Europa te komen.

De laatste keer dat alle gezinsleden samen aan tafel zaten, is bijna zes jaar geleden. Zatareyh komt uit een rijke familie uit Damascus. Zijn vader had een bouwbedrijf. Het gezin - vader, moeder, drie zonen en twee dochters - woonde in een groot huis. Ze bouwden een tweede huis, omdat zijn ouders hun drie zonen graag met hun gezinnen in de buurt wilden hebben. Op het ene huis viel een bom, het tweede zal misschien wel altijd onaf blijven. Zijn ouders en zusjes vluchtten naar Istanbul.

Vergeleken bij de televisiebeelden van een jaar geleden is Mohammad flink afgevallen. Hij sport drie keer per week. Hij doet aan buitenfitness: zich optrekken aan klimrekken om zijn spieren en uithoudingsvermogen te trainen. Verder gaat hij dagelijks naar Duitse les.

Zwickau

Zwickau, een stad met 40 duizend inwoners, doet in niets aan Damascus denken. 'Maar ik heb hier vrienden. En een eigen huis met een eigen sleutel. Het is een oud huis. Mensen in Duitsland houden van alles wat oud is: oude huizen, oude auto's. Ik heb liever dat dingen nieuw zijn, strak. Maar het goede van dat huis is: als ik thuiskom, staat alles er nog precies zo bij als toen ik vertrok. Dat is belangrijk voor me. Ik heb smetvrees.'

Hij lacht. Zelfspot heeft hij, en ook duidelijke ideeën over integratie. 'Ik vind dat wij ons moeten aanpassen aan de regels van Duitsland. Hier is het niet gek als vrouwen korte rokken dragen, of als mannen en vrouwen als vrienden met elkaar omgaan. Dat moeten we accepteren.

'Zelf ben ik ook islamitisch. Ik bid soms. Ik weet dat het moet. Maar nu, vooral de laatste maanden, ben ik een slecht persoon. Ik doe het minder en minder, en op een feestje drink ik bier. Als mijn moeder dit weet, moet ze huilen.

Jong versus oud

'Ik heb deze week ruzie gehad met een oudere man uit mijn taalklas, ook een Syriër. Het was een grote ruzie. De lerares moest ingrijpen. Hij vond dat ik me niet gedroeg als een moslim, omdat ik bevriend ben met de vrouw die naast me zit op school. We praten met elkaar, maken grappen. En zij is getrouwd. Die oude man wil niet veranderen. Hij wil hier leven zoals hij in Syrië leefde. Dat probleem hebben meer oudere mannen die in Syrië ergens ver weg van de stad woonden.

'Maar wat ik ook denk: zij vormen écht maar een klein deel. De meeste mensen die als vluchteling gekomen zijn zo jong als ik, die snappen het wel.

'Hier in Zwickau zijn ook mensen die niet van immigranten houden. Linkse - nee, dat doe ik steeds verkeerd - réchtse mensen die tegen vluchtelingen zijn, hebben mijn Facebook-profiel gehackt en foto's uit Dubai gejat en die gepost. Zo van: hij is geen echte vluchteling, maar een bedrieger.

(Tekst gaat verder onder foto).

Beeld Daniel Rosenthal

'Maar waarom vertel ik dit eigenlijk? Ik heb het er liever niet over, want ik heb hier vooral heel veel goede mensen ontmoet. Toen we een jaar geleden aankwamen in München waren de mensen blij ons te zien. Dat voelde goed, zo goed. Dat weet je niet als je geen vluchteling bent geweest.

'In het leger heb ik gezien hoe corrupt Assad is, hoe corrupt Syrië is. Ik moest al mijn bazen smeergeld betalen voor een vrije dag. Als de Syrische regering geld krijgt, geeft ze het uit aan dikke BMW's. Ze geven niets om de bevolking. Vergelijk dat eens met Erdogan in Turkije, wat die voor zijn land gedaan heeft - indrukwekkend. Merkel ook. Daarom houden Duitsers van hun land. Als je hier afval op straat gooit, wordt iedereen meteen boos. Dat is goed, dat is een teken dat de mensen om hun land geven.

Goede beslissing voor Duitsland

'Ik denk dat Merkel een goede beslissing heeft genomen voor Duitsland toen ze vluchtelingen toeliet. Als je om je heen kijkt zie je dat dit land uitsterft. Niemand krijgt kinderen, of maar een. Iedereen is veel te druk met z'n werk en z'n hobby's. Dat is hier de cultuur. In Syrië trouw je ongeveer op je 23ste en dan krijg je kinderen en heb je nergens tijd meer voor. Nu ik hier ben, denk ik dat ik het op de Duitse manier ga doen. Ik trouw wel als ik 35 ben, dan heb ik nog jaren over om goed te leven.

'Ik ben een planner, ja. Dus ik denk wel vaak over de toekomst. Ik wil graag een baan vinden, zodat ik niet meer van de staat afhankelijk ben. Eerst wilde ik een opleiding tot verkoper gaan volgen, maar ik word liever cameraman. Ik kan misschien een stage bij de omroep ZDF krijgen, in Leipzig. Misschien. Met een Duitse vriendin heb ik laatst alvast een bedrijfje opgericht: we maken video's van huwelijken. We hadden vorige week onze eerste opdracht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden