De man die bij het huis hoorde

Hij stapte met uitgestoken hand op ons af, toen we voor het eerst de hoofdstraat van ons nieuwe dorp verkenden....

HANS MOLEMAN

De eigenaresse had het enigszins terloops gemeld, toen we naar het huis kwamen kijken. Toen zij het pand een paar jaar geleden kocht, hoorde er een man bij. Hij woonde in het kamertje achter de garage en onderhield in ruil daarvoor de uitgestrekte tuin.

Als wij het huis huurden, konden we hem erbij krijgen, zei ze. Of hem wegsturen, want een contract of zoiets had hij niet. 'Maar je hebt echt geen last van Fanie', verzekerde ze. 'En een hoveniersbedrijf is duur, tegenwoordig.' Welkom in Zuid-Afrika, drie jaar na de afschaffing van de apartheid.

Op onze eerste dag zit Fanie stilletjes op het grasveld achter zijn kamer. Er is de nacht ervoor ingebroken in het huis, toen de bewoners uit waren voor een afscheidsetentje. De dieven hebben wat kleren meegenomen en een biertje gedronken, getuige de lege flesjes in de keuken. De eigenaresse vermoedt dat het jongens waren uit de zwarte wijk aan de andere kant van de heuvel. Fanie is er bedroefd over. Al die jaren is het goed gegaan en dan, uitgerekend op de laatste dag, dit. Hij neemt het zichzelf kwalijk dat hij niets heeft gemerkt. Voelt zich ook een beetje verdacht. Inbraken zijn nog zeldzaam in Cullinan. Het dagelijkse leven in het mijndorpje even buiten Pretoria is nog niet besmet met de paranoia over misdaad die Johannesburg beheerst. Daar, een uurtje rijden van hier, zijn de huizen gebarricadeerd. Manshoge muren met scheermesjesprikkeldraad en bordjes die ongenode gasten waarschuwen dat zij kunnen rekenen op Armed Security.

Niet dat ons dorp geheel vrij van angst is. De weg langs de witte huizen naar de zwarte wijk is gelardeerd met een hoog hek met datzelfde prikkeldraad. Ook onze buurman heeft een kant van zijn achtertuin met vlijmscherp draad afgezet. Echt logische constructies zijn het overigens niet. Je loopt er zo omheen.

Van Fanie merken we inderdaad weinig. Iedere ochtend om vijf uur staat hij op, dan loopt hij naar de mijn aan de andere kant van het dorp. 's Middags zien we hem achter in de tuin. Ellen, zijn vriendin, doet op de binnenplaats zijn was. Ze kijken de kat uit de boom. Wij ook.

Aan het eind van de week meldt hij zich voor het eerst bij de achterdeur. De vorige bewoners hebben het tuingereedschap meegenomen. Wil master een hark en een bezem koop?

Master. Zo gaat dat nog steeds in Zuid-Afrika. De apartheid mag formeel zijn afgeschaft, in de hoofden van de mensen suddert ze voort. Zeker op het platteland wordt een blanke als regel aangesproken met master. Of baas, in het Afrikaans. 'Ek es Hans', zeg ik. Hij kijkt me eens aan, peilend. 'Ah, master Hans'

Het duurt een paar dagen, maar dan heet ik toch gewoon Hans. De kat is uit de boom gekeken. Fanie heeft me zijn kamer laten zien. Net genoeg ruimte voor een bed, een kast, een commode en een elektrisch kookstel. Aan de muur posters van de Kaiser Chiefs, z'n favoriete voetbalclub, en een paar blonde stoten. Daarna hebben we een biertje gedronken, op de stoep.

Fanie is 35. Zijn vader kwam als gastarbeider uit Swaziland. Zelf is hij hier geboren, en dus Zuid-Afrikaans staatsburger. Hij verdient 600 rand per maand, 250 gulden, als schoonmaker bij de Premier-diamantmijn. Al jaren spaart hij voor een eigen huis, maar het schiet niet op. Als het eten is gekocht, is het geld al bijna op. Maar hij klaagt niet. 'Ek het 'n mooi kamer.'

In de zwarte wijk aan de andere kant van de heuvel hebben de meeste mensen het slechter. Er staan schamele hutjes van hout en golfplaat op kale, stoffige grond. Het apartheidsregime gaf de township van Cullinan de naam Refilwe. Dat betekent Geschenk. Morgen gaan we een hark en een bezem kopen bij de Oos-Transvaal Koöperasie, de boerenwinkel aan de weg naar de gevangenis Zonderwater.

Hans Moleman

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden