De man achter de volksverzekering

De basisverzekering tegen ziektekosten en de naam van Jo Hendriks (78), de bedenker ervan, worden altijd in één adem genoemd....

Jet Bruinsma

EEN volksverzekering - het woord was zo beladen geraakt dat het moest worden vervangen door het ietwat neutraler basisverzekering - is er nog altijd niet. Jo Hendriks moest zijn (uitgelekte) plan in 1975 intrekken, nog voor het was gepubliceerd, omdat het gigantische inkomensverschuivingen tot gevolg zou hebben.

Hendriks verwachtte, gezien zijn eigen ervaringen, niets van de basisverzekering die zijn verre opvolger Hans Simons begin jaren negentig wilde invoeren. 'Dit groteske plan kan niet doorgaan. Ik voorzie heisa', zei hij in 1992. 'Het begrip déja vu is me zeer goed bekend.' Hij kreeg gelijk. Een kwart eeuw na de mislukte volksverzekering ligt er opnieuw een plan voor een basisverzekering. Nog steeds durft niemand te voorspellen of die er komt.

Jo Hendriks was de eerste in een lange rij bewindslieden die moest bezuinigen op volksgezondheid. Hij volgde minister Louis Stuyt op, de eerste minister van Volksgezondheid tijdens het kortstondige bewind van premier Biesheuvel (1971-1973). De kosten (21 miljard gulden in 1975, thans meer dan 80 miljard) waren onbeheersbaar.

Ook in die tijd bleek kostenbeheersing een heidens karwei, waarbij bezuinigingsmaatregelen soms averechts uitpakten. Dat ondervond Hendriks op een uiterst pijnlijke manier, toen hij een personeelsstop afkondigde voor de ziekenhuizen. Naderhand bleek dat de maatregel juist honderden miljoenen extra had gekost, doordat de ziekenhuizen massaal (veel duurdere) uitzendkrachten inhuurden.

Met zijn Structuurnota uit 1974 wilde Hendriks meer samenhang in de versnipperde gezondheidszorg brengen om de kosten beter in de hand te kunnen houden. Kostenbeheersing en kwaliteitsbevordering gaan niet samen, zeiden zijn critici, en die opvatting is nog altijd gangbaar. De basis voor de gehate Wet Tarieven Gezondheidszorg, waarin tarieven en budgetten centraal worden vastgesteld, is in Hendriks' tijd gelegd.

Als ziekenfondsman (hij werkte meer dan dertig jaar bij het Centraal Ziekenfonds in Tilburg) werd hij midden in de nacht gevraagd als staatssecretaris in het kabinet-Den Uyl. Politieke ervaring had hij niet, al was hij lid van de KVP (een van de voorlopers van het CDA). Door die onervarenheid kreeg hij geen greep op het drama-Dennendal. Hendriks besliste in 1974 tot de ontruiming van dit zwakzinnigeninternaat in Den Dolder. Een harde confrontatie tussen bevlogen, maar 'ongedisciplineerde' hulpverleners en een starre overheid die naleving van de regels eiste. 'Hele donkere dagen', zei Hendriks bijna twintig jaar later. 'Met wat meer politieke routine zou ik dat probleem anders hebben aangepakt.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden