De Maleisische schrijfster Beth Yahp wordt gepresenteerd als de 'Australische Amy Tan' 'Je bent snel een exotisch aardigheidje'

Het laatste boek van de in Australië wonende, Maleisische schrijfster Beth Yahp staat vol hallucinerende Maleisische geestenverhalen. Maar Yap weigert gezien te worden als een 'exotisch schrijfster', laat staan als een 'immigrant'....

Van onze verslaggever

Michel Maas

AMSTERDAM

In Australië was De drift van de krokodil van Beth Yahp al uitverkocht voordat het boek was verschenen. Iedereen sprak erover. De uitgever had de Maleisische schrijfster gepresenteerd als 'de Australische Amy Tan'. En Australië sprong er bovenop: nou hebben we ook onze eigen Aziatische schrijfster! Belachelijk. Maar het heeft kennelijk zo zijn voordelen om in een land als Australië een Aziatische te zijn.

'Je valt in ieder geval meteen op als schrijfster', lacht Beth Yahp. 'Maar er is ook een nadeel, want voor je het weet ben je alléén nog maar Aziatisch, een exotisch aardigheidje. Kijk! Hier zit miss exotica'

Yahp (31) is deze week in Nederland, waar zojuist de eerste vertaling van haar in Australië twee maal bekroonde roman De drift van de krokodil is verschenen. Een roman die zich afspeelt rond een Maleisisch nonnenklooster met kostschool. Een mysterieuze plek vol donkere hoekjes en geesten - het wemelt in het boek van oerwoudgeesten, heuvelgeesten, zeegeesten en krokodillegeesten. Lastige geesten die mensen wreed kunnen straffen voor kleine ongemakken, zoals de vrouw die een gekko-nest vertrapt en voor straf een zoon met schubben krijgt.

Yahp: 'In Maleisië zijn de geesten er gewoon. Of je erin gelooft of niet. Toen ik opgroeide waren de verhalen over geesten overal om je heen. En rond die geesten hangen veel taboes. Altijd is er wel een of andere mysterieuze reden om dingen wel of niet te doen. Mensen dragen bijvoorbeeld nooit schoenen in huis: buiten kunnen zich kwade geesten aan je schoenen hechten, en dat kwaad neem je mee naar binnen.

'Zulke dingen worden je voortdurend verteld. Misschien alleen maar om ervoor te zorgen dat we de vloer niet vuil maakten. Maar altijd werden die geesten erbij gehaald.'

In de wereld vol geesten die Beth Yahp beschrijft in De drift van de krokodil ontvouwt zich het verhaal van een grootmoeder die afgrijselijke tijgergezichten kan trekken en in de ghostbusiness zit: ze roept geesten op en jaagt ze weg op bestelling; een moeder die christen wordt en dan al tevreden is met een plekje in de waskeuken van het klooster; en een dochter/kleindochter die hun verhalen noteert.

Het speelt in Maleisië, heeft Maleisische personages, en staat vol soms hallucinerende Maleisische geestenverhalen. Maar Yahp weigert het een exotisch boek te noemen. Ze wilde niets anders dan de geestenverhalen die ze kende gebruiken, voor haar plezier - dezelfde lol die de mensen in haar jeugd beleefden als ze elkaar over de geesten vertelden.

En verder wilde Yahp vooral veel níet: niet louter 'exotisch' schrijven, en vooral niet als een immigrant. Want dat is alweer zo'n reservaat waar je als Aziaat in Australië zo makkelijk in terechkomt: dat van de 'anderstaligen', de non-english-speaking, zoals immigranten in Australië politiek-voorzichtig heten. Yahp: 'Die non-english-speaking moeten telkens weer beschrijven hoe ze uit een andere cultuur zijn gekomen, en hoe moeilijk het voor ze is om zich aan te passen aan het nieuwe land. Verhalen waarin altijd een klagende toon meeklinkt. Daar hou ik helemaal niet van. Dat was ik echt een beetje moe. Ik wilde een vrij boek schrijven, waarin ik kon doen en laten wat ik wilde. En kennelijk was dat op die manier in Australië nog niet eerder gedaan.'

Beth Yahp werd in 1964 geboren in Kuala Lumpur. Haar vader is de zoon van Chinese immigranten en haar moeder, half Thais en half Brits, komt uit Bangkok. Geen van beiden leest. Yahp: 'Maar er waren wel boeken in huis. Ze hadden een grappige boekenkast geërfd: veel misdaadromans, Mickey Spillane en Ian Fleming, science-fictionboeken, kinderboeken. Ik las alles wat er was. Ik was niet kieskeurig.'

Die kast vormde haar kijk op de literatuur. In literatuur waren alle helden dus altijd blank. Dat was haar nooit opgevallen, het wàs gewoon zo. Totdat ze op haar zestiende bij toeval een boek in handen kreeg van Maxine Hong Kingston, een van de eerste Aziatische schrijfsters die bekend werd in de Verenigde Staten. 'Dat boek trof me. Omdat het over Chinese cultuur ging, en Chinese personages had. Het klinkt raar als ik dat nu zeg, maar pas door dat boek besefte ik dat je ook over Aziaten kon schrijven, over je eigen cultuur.

'Ik was ècht verwesterd.'

Sinds ze dat weet, weet ze ook dat ze Aziatisch is. Wat onhandig is, want nu moet ze ook rekening houden met alle gevaren die daaraan kleven: de exotische en multiculturele cliché's, en het beeld van 'de Australische Amy Tan'.

Misschien dat ze daarom is opgehouden met het schrijven aan een boek dat weer in Maleisië speelt, en nu eerst een boek maakt dat in Australië is gesitueerd.

Maar bij nader inzien ontkent ze dat weer. 'Dat boek over Maleisië begon me te vervelen. Ik moest ook steeds de neiging onderdrukken om wéér geestenverhalen te gaan schrijven. Daarom moest ik even iets anders doen.

'Het is zo verleidelijk. Die geestenverhalen schrijf ik graag, mensen vinden ze kennelijk leuk. Maar je kunt er toch niet mee aan de gang blijven?

'Mijn boek gaat trouwens niet aléén over geesten. Als dat zo zou zijn, zou je het misschien wel exotisch mogen noemen. Er staan ook serieuze dingen in. Eigenlijk is De drift van de krokodil een boek over macht.

'Maleisië is lange tijd een kolonie geweest. Europeanen waren de baas, en lieten aan alles merken dat ze beter waren dan de Maleisiërs. Terwijl die Maleisiërs voortdurend probeerden te bewijzen dat ook zíj waarde hadden als menselijk wezen. Ze waren steeds onzeker over de vraag hoe goed ze waren en wat ze werkelijk waard waren. Zo was het nog toen ik opgroeide, in de jaren zestig en zeventig.

'Sindsdien ben ik altijd geïnteresseerd geweest in machtsverhoudingen. Hoe mensen machteloos kunnen zijn tegenover mensen die ze koeioneren. Dat probeer ik te onderzoeken in een kleine hiërarchie - die van de villa van de rijke koloniaal, waar de grootmoeder als allerlaagste dienstmeisje komt te werken, die van het klooster, en die tussen de personages onderling.

'Een van de personages heet de bullebak, maar iedereen is een bullebak. Het hangt er maar van af op welke plaats je in de hiërarchie staat. Iedereen doet mee.

'Alleen de grootmoeder komt openlijk in opstand. Ze vertrekt uit de groep en gaat geesten bezweren, en ze wordt daarom door iedereen beschouwd als een gek. De moeder vindt haar kracht binnen de hiërarchie. Hoewel ze een vreselijke sloof is, die een vreselijk leven leidt, ziet ze het niet zo - dankzij het christendom verdraagt ze het. En zij is degene die de familie bijeenhoudt. Daarom is ze het sterkste personage van allemaal.

'Maar of het goed is om zo te zijn? Zelf zou ik nóóit zoiemand willen zijn - vréselijk! En ik denk dat mensen die zich zo opofferen, dat uiteindelijk ook voor zichzelf doen, op een of andere manier.'

Terwijl de mensen verwikkeld zijn in hun dagelijks gebullebak, verandert de wereld om hen heen. De stad groeit uit haar voegen, over de heuvel komt een asfaltweg, dwars door het park. En niemand vraagt de mensen iets. Niemand vraagt of ze zo'n weg wel willen, of zo'n stad.

Yahp: 'Wat ik met mijn boek wil zeggen is: je zou je bewust moeten zijn van al die veranderingen, om de band met het verleden niet te verliezen. Want hoe kun je omgaan met de toekomst, als je je verleden niet kent?

'Daarom luistert het meisje in het boek. Ze luistert naar de grootmoeder en schrijft grootmoeders geestenverhalen op, ze luistert naar haar moeder, en ze luistert naar de bullebak. Ze is eigenlijk heel passief. Op een gegeven moment kom je dan op een punt waarop je niet langer kunt luisteren, maar een keuze moet maken. Dat doet zij, en ik denk dat iedereen dat moet doen.

'Maar voordat je dat punt bereikt moet je dat hele proces van luisteren door, en ieders verhaal respecteren, ongeacht of ze oud zijn, of jong, of zwart. Dat is helemaal niet zo moeilijk.'

Beth Yahp treedt vrijdag om 20 uur op op Poetry International, in De Doelen in Rotterdam. De drift van de Krokodil is een uitgave van Novib in Nederland en NCOS in Brussel, in samenwerking met Ambo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.