De Machtige Placebo

OLAF TEMPELMAN

Als mijn dochter haar knietjes open schaaft roept zij de hulp in van een grote Nijntje-pop die Dokter Nijntje heet. Deze dokter geeft een paar kusjes op de verse schaafwond. De pijn verdwijnt daarna in enkele seconden. De Amerikaanse anesthesist Harry Beecher werkte in de Tweede Wereldoorlog aan het front en diende gewonde soldaten snel schaarser wordende morfine toe. Toen de voorraad was uitgeput nam Beecher zijn toevlucht tot een fysiologische zoutoplossing die hij gewonden via het morfine-infuus toediende. En ziedaar: ook met dit brouwsel verstomde het kermen. Immers, na enkele minuten begon de morfine te werken. In 1955 publiceerde Beecher zijn invloedrijke onderzoek The Powerful Placebo.

Ruim een halve eeuw later is er veel meer bekend over wat placebo's allemaal vermogen. In Tussen de oren, over de vele wijzen waarop 'het lichaam de geest kan krijgen', behandelt wetenschapsjournalist Koos Neuvel placebo's in soorten en maten.

De Amerikaanse chirurg Bruce Moseley had grote twijfels over knieoperaties bij ouderen met artritis. Tegen de ethische principes van zijn kliniek in voerde hij bij een aantal mannen een nepoperatie uit: ze vertrokken met sneetjes in de knieën. En ja, na een half jaar maakten ze het net zo goed als de controlegroep die echt was geopereerd. Een 76-jarige man die zeer moeizaam liep kon zelfs het gras van zijn gazon weer maaien.

Of het beroep van kamermeisje gezond is, is door toedoen van hotelgast DSK ter discussie komen te staan. In een onderzoek in Boston werd een veertigtal kamermeisjes verteld dat ze bevoorrecht waren vanwege hun beroep dat in veel beweging voorzag. Een veertigtal andere kamermeisjes werd niet opgepept. Na een maand hadden de bevoorrechte kamermeisjes een lager gewicht, een betere taille-heupverhouding en een lagere bloeddruk dan de slovende kamermeisjes.

Andere placebo's: pillen van fors formaat waar niets in zit. Ze blijken beter te werken dan kleine pillen zonder inhoud, vooral als ze duur zijn. Ook de kleur heeft invloed. Blauw blijkt effectief bij kalmerende middelen, behalve bij Italiaanse mannen die de kleur associëren met de opwinding bij die ze voelen bij een EK of WK. Een interessante placebo uit de medicijnkast van Neuvel is doping. Neuvel ergert zich aan de niet aflatende hetze rond het spul nu steeds meer onderzoek staaft dat het puur fysiologisch prestaties eerder ondermijnt. Om de prestaties te bevorderen moet je in doping gelóven.

Er is weinig wat de geest niet vermag. Het wreekt zich als de geest eerder sterft dan het lichaam zelf. De behandeling van Alzheimer is vaak moeilijk omdat de geest het laat afweten bij het activeren van lichamelijke processen. Het wreekt zich ook als mensen hun geest inzetten tegen hun lichaam - als ze te horen krijgen dat ze er slecht aan toe zijn of als ze schrikken van de lange lijst bijwerkingen op bijsluiters. Het nocebo-effect komt nauwelijks minder voor dan het placebo. Veel medicijnen werken, uiteraard, ook zonder het idee dat ze werken. Echter: niet zelden langzamer en pas in hogere doses. Neuvel formuleert dat zo: 'Hoe rationeel en verfijnd de medische kennis ook mag zijn, zonder een forse portie magie gaat het niet.'

Koos Neuvel: Tussen de oren - Hoe het lichaam de geest krijgt.

Scriptum; € 18,95.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden