'De macht ligt bij het volk, daarbij past geen invloed van de Koning'

De Koning moet uit de regering, en wetten tekenen noch ministeriële verantwoordelijkheid dragen. Kamerlid André Elissen licht dit PVV-voorstel, dat een grondwetswijziging vergt, toe.

Tien dagen na de presentatie van het initiatiefwetsvoorstel van zijn partij om welke politieke invloed van de Koning dan ook uit het staatsbestel te bannen, zit PVV-Kamerlid André Elissen op zijn werkkamer met voor zich alle reacties. Dat zijn er veel.


Het is ook niet gering wat de partij van Geert Wilders bepleit. De Koning moet geen lid meer zijn van de regering en geen voorzitter van de Raad van State. Voor die twee veranderingen is een grondwetswijziging nodig. Verder moet in de Grondwet worden vastgelegd dat de Koning geen rol heeft in de kabinetsformatie. Hij mag geen wetten meer tekenen, voor hem geldt geen ministeriële verantwoordelijkheid meer en zijn onpartijdigheid dient expliciet te worden vastgelegd.


Een week voor de PVV kwam de PvdA met een intern document, waarin ook veranderingen in de positie van de Koning worden bepleit. Minder vergaand, want van de sociaal-democraten mag de Koning wél lid blijven van de regering. De handelwijze van de PvdA heeft Elissen gestoken. 'Het was nauwkeuriger geweest als die partij had gewacht. Ons initiatief was al aangekondigd. Dit gaf de indruk dat ze vooral even wilden roeptoeteren dat ze tegen de PVV zijn. Want inhoudelijk hadden ze ons voorstel nog niet kunnen beoordelen. Wij hebben hier veel werk in gestoken. Zij doen het af met een rapportje van vijftien A4-tjes.'


Kamerlid Pierre Heijnen, tot voor kort woordvoerder Koninklijk Huis van de PvdA, liet het afgelopen jaar de mogelijkheid open dat zijn partij zou meegaan in verandering van artikel 42, eerste lid van de Grondwet. Daarin staat sinds 1983: 'De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers.' De PVV maakt daarvan: 'De ministers vormen de regering. Zij zijn verantwoordelijk.'


Maar toen het PvdA-rapport verscheen, opgesteld onder leiding van staatsrechtgeleerde en oud-senator Joop van den Berg, bleek de partij tegen deze grondwetswijziging. Daardoor is er geen meerderheid voor. Kamerlid Jeroen Recourt, die inmiddels Heijnen als PvdA-woordvoerder heeft afgelost, liet weten dat dit standpunt definitief is.


'Dat is een dubbele draai van de PvdA', zegt Elissen. 'Ook Van den Berg hing vroeger een ander standpunt aan.' Hij verwijst naar het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis uit 2001, waarin Van den Berg schrijft dat de bepaling dat de regering bestaat uit Koning en ministers dient 'te worden gewijzigd', omdat zij 'misverstand' wekt. 'Het staat er glashelder', zegt Elissen. 'Ik ben benieuwd waar dit zogenaamd voortschrijdende inzicht vandaan komt. Ik kan er met mijn verstand niet bij '


Waarom vindt u het zo belangrijk de Grondwet te wijzigen?

'Precies hierom. De bepaling roept discussie op. Voor 1848 lag alle macht bij de Koning. De ministers waren een soort adviseur. Dat is daarna doorgegroeid naar een rare mixvorm van koninklijke soevereiniteit en volkssoevereiniteit. Het past in deze tijd om die ontwikkeling af te maken. De macht moet bij het volk liggen. Rond de Koning moet zelfs geen schijn van invloed zijn. Wij hebben het instrument van de grondwetswijziging niet voor niets. Laten we dan ook het lef hebben het toe te passen, hoe lastig en ingewikkeld het ook is.'


VVD-coryfee Frits Bolkestein zei vorige week dat de koningshuisdiscussie 'geneuzel' is en 'spijkers op laag water zoeken'.

'Dan draai ik het om. Als de Koning werkelijk geen invloed heeft, laten we dat dan codificeren. Formeel vastleggen. Wat is daar op tegen?'


Hoe weet u dat de Koning wel invloed heeft?

'Die discussie moet je helemaal niet willen voeren. In onze Memorie van Toelichting verwijzen we naar een uitzending van Reporter uit 2009, waarin oud-bewindslieden vertellen bij hun bezoekjes aan koningin Beatrix een examengevoel krijgen. Die invloed is er. Het gaat erom dat we het staatshoofd niet in deze precaire situatie laten. De Koning in de regering suggereert een gelijkwaardigheid met de ministers die er niet is.'


Is de discussie er niet mede omdat de PVV haar steeds aanwakkert?

'De discussie was er al in 2000, toen Thom de Graaf van D66 erover begon. Toen bestond de PVV niet eens. Er volgde een brief van premier Wim Kok. De onduidelijkheid bleef.'


Een Koning die geen lid is van de regering en voor wie geen ministeriële verantwoordelijkheid geldt, kan bij Pauw & Witteman gaan zitten.

'Dat is aan hemzelf. Wij zijn voor de vrijheid van meningsuiting. Je moet het vertrouwen hebben dat hij zijn verantwoordelijkheid kent.'


Historicus Cees Fasseur zegt dat de PVV wordt gedreven 'door niet al te zuivere staatsrechtelijke motieven'.

'Ik heb koningin Beatrix ontmoet tijdens het recente staatsbezoek aan Duitsland. Ze is een zeer innemende dame. Het gaat ons niet om de persoon. Wij willen juist de monarchie veiligstellen voor de toekomst. Wat de PvdA doet, is halfslachtig. '


U wil die partij alsnog meekrijgen?

'Wij zijn eerst benieuwd naar het commentaar van de Raad van State. Als dat er is, hebben we een definitief stuk waarover we kunnen discussiëren. Dit overstijgt partijpolitiek. Laten we dit zuiver afhandelen. Dat moet de PvdA aanspreken.'


------------------


Wet of politiek

Reactie ex-PvdA-senator Joop van den Berg: 'Er is een verschil tussen de wetenschappelijke waardering van een wetsartikel en het innemen van een partijpolitiek standpunt. De Koning uit de regering heeft heel veel wetstechnische consequenties en daarvoor ontbreekt de urgentie.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden