De machine blijft verdacht

Ruim zeventig procent van alle kiezers in Ohio, een van de staten die in de Amerikaanse presidentsrace het zwaarst bevochten zal worden, brengt aanstaande dinsdag zijn stem uit door middel van dezelfde gaatjesprikkende machines die vier jaar geleden zoveel controverse veroorzaakten in Florida....

Christian Jongeneel

Ohio had het graag anders aangepakt, met hypermoderne stemmachines voorzien van pc en touch screen. Die zouden betrokken worden van Diebold, 's lands grootste leverancier van stemmachines, die toevallig in Ohio gevestigd is.

Uiteindelijk zag de staat daar toch vanaf. De machines van Diebold waren niet betrouwbaar genoeg, bleek uit onderzoeken van onder meer de Johns Hopkins Universiteit. Dan maar liever ouderwets gaatjes prikken.

Op zichzelf is stemmen niet de ingewikkeldste klus die computers voor hun kiezen krijgen. Veel meer dan turven is het niet. Maar meer nog dan een gaatjesprikker maakt een elektronisch apparaat het stemproces onzichtbaar. Daardoor betwijfelen kiezers of de optelling wel eerlijk verloopt.

'Het voordeel van op pc's gebaseerde stemmachines is dat je ze snel kunt herprogrammeren', vertelt Henk Steentjes, marktgroepleider verkiezingssystemen bij Nedap, de grootste Nederlandse leverancier. 'Maar manipuleren is daardoor ook eenvoudiger. En je bent afhankelijk van een besturingssysteem dat je niet zelf hebt gemaakt. Daarom kiezen wij voor een systeem waaraan we alles zelf ontworpen hebben.'

Nedaps machines zijn geen pc's, maar simpele stukjes elektronica. De kiezer drukt op een knopje op precies dezelfde manier als hij vroeger een kruisje op het biljet zette. De machine houdt bij hoe vaak er op welk knopje is gedrukt.

Voor de Amerikaanse markt heeft het bedrijf uit Groenlo een machine ontworpen met lampjes die aangeven welke knoppen zijn ingedrukt. Amerikanen moeten vaak meerdere verkiezingen tegelijk afhandelen. Dankzij de lampjes kan een kiezer, net als bij een papieren stembiljet, controleren welke kruisjes hij gezet heeft voor hij zijn virtuele biljet definitief in de elektronische stembus werpt. Nedap hoopt zijn apparaten vanaf volgend jaar op de Amerikaanse markt te brengen.

Omdat op veel plekken in de VS het stemmen al begonnen is, bestaat er inmiddels een zwartboek van missers door elektronica (www.verifiedvoting.-org). Een van de grootste problemen is dat veel kiezers de neiging hebben niet alleen met hun vinger het touch screen aan te raken, maar ook met hun handpalm. Althans, dat zeggen overheidsvertegenwoordigers in reactie op klachten van kiezers dat de machine hun stem probeert te veranderen.

De Amerikaanse scepsis jegens stemmachines gaat nu eens niet uit van technofoben, maar van mensen die het weten kunnen: de onderzoeksgroep Formele Verificatie van de Stanford Universiteit. 'Het is ontzettend moeilijk om betrouwbare computersystemen te bouwen als een van de bedreigingen bestaat uit aanvallen door de makers ervan', zegt prof. dr. David Dill, leider van de groep.

'Elektronisch stemmen kan betrouwbaar gemaakt worden door iedere machine uit te rusten met een printer die de stem op papier zet of misschien door een elektronisch controleapparaat, hoewel ik van die laatste nog geen ontwerp heb gezien dat aan minimale eisen voldoet.'

De staat Nevada heeft voor een printer gekozen. In geval van twijfel kunnen dan de geprinte stemmen worden geteld. Steentjes vindt dat geen goed idee. 'Elektronisch stemmen is juist bedacht om het proces te versnellen. Voor verificatie kun je beter een aantal willekeurige machines nemen en voor het oog van de camera met een proefstemronde testen of ze de juiste uitslag leveren.'

Onafhankelijke verificatie staat ook op Dills verlanglijstje hoog, maar hij is strenger. 'Iedere automaat zou uitgerust moeten zijn met een onafhankelijke, voor de kiezer verifieerbare controlemethode, die ook nog eens betrouwbaarder moet zijn dan de automaat zelf.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden